Dergahlarda Çile hane niye var sorusuna verdiğim cevap.
Sevgili can
Çile sözü Fars dilinde 40 sözünden gelir ya da türetilir. Safeviler’in yaptırdığı 40 sütünlü saraya bundan dolayı “Çel sütün” diyorlar.
Alevi yoluna giren kişinin benlik göstermemesi, kendi benliğini kırıp, içindeki Hakkı fark edebilmesi için yani kendi kendini eğitmesi için kırk gün kendi kendiyle başbaşa kalıp tefekkür etmesi gerekir; Çile hane bu olguyu anlatır.
Kişinin kendi kendi ile baş başa kalıp 40 gün tefekkür ettiği odaya 40 sözünden gelme çile hane denir.
Hacı Bektaş dervişlerinin benliğini kırmak için dervişleri Selman’a çıkarırmış; Selmana çıkmak Alevi dilinde dilenmek - toplamak demektir. Hacı Bektaş’da omuzuna torba takıp, boğazına keşkul tası asıp dilenir; Velayetnâmeyi etüt edenler hatırlayacaktır, Hacı Beltaş Sulucakarahöyük köyüne varınca Pınar’da çamaşır yıkayan kadınların yanına varıp “bacılar dervişler için verecek bir ekmeğiniz yok mu?” der. Bacılar içindeki İdris Hocamın eşi Kutlu Melek eve gidip o dilenen Derviş’e ekmek getirip verir.
Buyrukta ey şeyhim bana bir yücelik söyleki alçaklıktan alçak olsun der; sözünü ettiğim cümle aynen şöyle: “Ey Şah, hangi yücelik alçaklıktan alçaktır?’ diye sordum. “Kibirliliktir” diye karşılık verdi”. Buna verilen cevap kişinin kendi kendini beğenmesi benlik göstermesidir der.
Alevi aşıkların mahlasına bakın hiç böbürlenme, övünme, kendi kendini yüceltme var mı?; adlarına bakın Fuzulidir, Kemterdir, kul Fakirdir, ednadır. Kişi kendini toprak gibi engin görürki herkes üzerine bassın diye. Ben bir kişinin kendi kendini bir sıfat gibi “pir” diye tanıtmasını, böyle taktim etmesini ayıplı, Aleviliğe uygun olmayan bir davranış olarak görüyorum.
Canım benim sen mütevazi, engin gönüllü olacaksın, senin Hakk katında ne olduğunu Halkın gönlünden yükselip oraya nasıl vardığını Hakk bilecek. Aleviler Hakka giden yolun halkın gönül kabesinden geçtiğini söylerler. Şemi Baba “Hakka makbul olmak ister halka makbul olmadan” der.
Yunus Emre’nin deyişlerine bakıp oradan bir hisse alıp, ders çıkarın, “Miskin Yunus bi çaredir, baştan ayağa yaredir” der. Yunus Emre’nin, Kaygusuz Abdal’ın, Nesimi’nin, Virani’nin, Yemini’nin kendini ululayıp, kendi kendine “pir” dediğini hiç gördünüz mü? Buyrukta, “Pir kimdir?” diye sorarlarsa, “Yoldur” de” diyor.
İnceleyin bu yolun ulularında böyle böbürlenmeler var mı? Var diyen, böyle bir şey gören varsa beri gelsin. Sen alçak (engin) gönüllü olacaksın halk seni gönlünde yüceltip, Hakkın huzurunda büyütecek. Pir Sultan, “Ben bir yol oğluyum, yol sefiliyim” diyor. Aşık deyişinde: “Yol oğlu kamile yoldaş olmaya, ikrar verdim bir ikrarda durmaya” diyor.
Bence çile hane, kişinin kendi kendisiyle başbaşa kalıp, tefekkür edeceği mekanı, olguyu anlatır. Her can ben neyim, ne yapıyorum diye kendi kendisiyle başbaşa kalıp tefekkür etmelidir; her şeyden evvel herkes, övünmeyi, şişinmeyi, böbürlenmeyi bir yana bırakıp, yola hizmet etmek için alçak gönüllü olmalıdır. Bu yol, Kırklar cemine “Fakirlerin hizmetkarıyım” diyeni alan bir yoldur.
Aşk ile
