Temel DEMİRER
  06-01-2023 20:09:00

YOKSULLUK CİNAYETTİR; KATİL İSE KAPİTALİZM![*]

TEMEL DEMİRER

 

"Dünyada

yoksulluğunu çektiğimiz şey;

hayırseverlik değil, adalettir!"[1]

 

"Eğriliğin en yüksek derecesi, doğru olmayıp doğru görünmektir,"[2] vurgusu eşliğinde diyeceğimi bir an önce, vakit kaybetmeden söyleyeyim: Yoksulluk ve yoksullukla mücadele meselesini Wilhelm Reich'ın, "Sorun aç olan kişinin neden çaldığı değil, neden çalmadığıdır!" perspektifinden hareketle ele alanlardanım.

Onu, bunu bilmem; geçmişten bugüne "Büyük çoğunluk yoksulluk içinde kıvranırken, doymak bilmez bir avuç insana memleketin bütün zenginliklerini sömürten bir devlette mutluluk olamaz"ken;[3] Federico García Lorca'nın ifadesiyle, "Açlığın yeryüzünden silindiği gün, dünyanın yaşadığı en büyük tinsel patlama olacaktır. İnsanlık dünyanın sahne olacağı neşe patlamasını hayal dahi edemez."

Çünkü o gün sınıflı-sömürücü mülkiyet ilişkileri lağvedilecektir...

 

KÜRESEL AÇLIK

 

Charlie Chaplin'e, "Tek isteğim, her çocuğun yeteri kadar yiyecek yemeği, ayağında ayakkabısı ve başının üzerinde bir çatısı olmasıdır, dedirtirken; Grigory Petrov'a da, "Milyonlarca insan derin, akıllara durgunluk veren bir yoksulluk içinde doğarak yaşamakta ve ölmekte. Bu böyle mi olmalı?" sorusunu sorduran -mahşerin dört atlısından biri!- açlık yerkürenin yabancısı değil!

'Belirsiz Zamanlar-Huzursuz Yaşamlar' başlıklı 'İnsani Gelişme Raporu 2021-2022'na göre, "2022 yılı çok zor geçti, 2023 daha zor bir yıl olacak."

"15 Milyon insan yeterli gıda tüketemeyip";[4] "Gıda fiyatları yükseliyor?"ken;[5] "Dünya gıda felaketine adım adım yaklaşıyor"![6] Yani uzun sürecek bir sarsıntılar, dönüşümler dönemi olasılığı güçleniyor.

İşte kimi somut veriler...

'The Forbes'a göre, dünyada 2020 yılında 2 bin 95 olan dolar milyarderi sayısı, 2021'de artarak 2 bin 755'e yükseldi. ABD'de dolar milyarderlerinin toplam serveti yüzde 44 arttı. Türkiye'de 23 olan dolar milyarderi sayısı, 27'ye çıktı. Dünyada dolar milyarderlerinin toplam serveti ise 13.1 trilyon dolara ulaştı. Aynı dönemde ABD'de 80 milyon kişi işini kaybetti, 8 milyon kişi yoksulluk sınırının altına geriledi. Dünyadaki aç insan sayısı 1 milyara yaklaştı. Dünyada aşırı kilolu insan sayısı 1.7 milyarken, obez sayısı 700 milyonu geçmişken, her gün 18 bin insan açlıktan ölüyor. ABD'de obezitenin sağlığa günlük maliyeti 311 milyon dolar. Kilo vermek için harcanan günlük para ise 109 milyon dolar...[7]

Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre, Avrupa'da her 6 kişiden 1'i, yani yaklaşık 155 milyon insan akıl sağlığı sorunları yaşıyorken;[8] yerkürede her alanda eşitsizlikler, azalacak yerde her geçen gün daha da artıyor. Eşitsizlikleri gözler önüne sermenin en kestirme yollarından biri, mülkiyet dağılımına bakmaktır.

'Credit Suisse Araştırma Enstitüsü'nün 'Dünya Mülkiyet Dağılımı' raporuna[9] göre 2021 yılı sonu itibarı ile toplam dünya servetinin değeri 463.6 trilyon ABD dolarıdır. Bölgeler ve ülkeler arasında büyük bir farklılık bulunmaktadır. Kuzey Amerika, Kuzey-Batı Avrupa ve Avustralya'da erişkin kişi başı ortalama servet 100.000 ABD dolarından fazla iken bu rakam Afrika da 5.000 dolardan azdır. Çoğu diğer ülkede ise ancak 5.000-25.000 ABD doları arasındadır.

Bu servetin dağılımındaki eşitsizlikleri ortaya koymakta nüfusun en varlıklı yüzde 10 ve yüzde 1'lik diliminin toplam servetin ne kadarına sahip olduğu önemli bir göstergedir. Dünya gelir dağılımı piramidine bakıldığında, toplam nüfusun en zengin yüzde 1.2'sini oluşturan 62.5 milyon kişi toplam servetin yüzde 47.8'ine sahiptir.

Türkiye'de nüfusun en zengin yüzde 1'i toplam servetin yüzde 40.7'sine sahipken, en zengin yüzde 10'u ise servetin yüzde 70.8'ine sahiptir. Bu rakamlar Rusya'da yüzde 58.6 ve yüzde 82.8, Hindistan'da yüzde 40.6 ve yüzde 72.5, ABD'de ise yüzde 35.1 ve yüzde 75.9'dur.

Türkiye'nin de içinde bulunduğu bu ülkeler en adaletsiz yerler arasında iken en zengin yüzde 1'in gelir içindeki payının Avrupa ortalaması yüzde 30'dur. Belçika yüzde 13,3, Japonya yüzde 18.7, Portekiz 19.5, Yeni Zelanda yüzde 20,1 ile göreceli olarak daha iyi durumdadır. Ancak Avrupa ülkeleri de dâhil olmak üzere nüfusun zengin yüzde 10'nun toplam servetin yüzde 50'sinden daha az pay aldığı neredeyse hiçbir ülke bulunmamaktadır. Yani servet dağılımındaki çok büyük eşitsizliği bütün ülkelerin temel karakteristiğidir.

Diğer bir çarpıcı gerçek ise nüfusun en zengin yüzde 10'unun servetten aldığı payın 1980'de çoğu ülkede yüzde 30 düzeyinde iken bu oranın 2022 yılında yüzde 50'den fazlaya çıkmasıdır. Yani var olan ekonomik sistem içinde bütün ülkelerde eşitsizlik artmaktadır.

Bunlar böyleyken; 'Secours Populaire'in Fransa, Almanya, Yunanistan, İtalya, Polonya ve İngiltere'de gerçekleştirdiği bir anketin sonuçları, katılımcıların yüzde 29'unun masraflarını kısmak için öğün atladığını gösteriyor. Ebeveynlerin yarısı, çocuklarını doyurmak için kendi yemeklerinden kısıyor.[10]

Almanya'da 'Hans Böckler Vakfı'na bağlı 'Ekonomik ve Sosyal Bilimler Enstitüsü'nün (WSI) araştırmasına göre, orta gelirlilerin yarısından daha az gelire sahip, "çok yoksul" olarak tabir edilenlerin oranının, 2010-2019 döneminde yüzde 40 arttığını[11] ortaya koyarken; yine Almanya Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı'nın açıkladığına göre, ülkede 263 bin evsiz bulunuyor. Raporda evsizlerin üçte ikisinin vatandaş olduğuna dikkat çekildi.[12]

Kimseyi rakamlara boğmak istemiyorum... Verili tablonun ne kadar berbat olduğu zaten çok net!

Tam da bu noktada "Kötümserliğin tek sebebi tartışmasız biçimde demokrasi eksikliği,"[13] saçmalığına prim vermeden Murray Bookchin'in, "Nasıl insanlar nefes alıp vermeyi bırakmaya 'ikna' edilemezse, kapitalizm de büyümeyi sınırlandırmaya 'ikna' edilemez," saptamasını anımsa(t)makta yarar var.

Rus asıllı ABD'li iktisatçı/ istatistikçi Simon Kuznets'nin, "Gayri safi milli hasıla bir ülkenin refahını belirtmez," notunu düştüğü sürdürülemez kapitalizm büyüdükçe (şiştikçe mi demeli yoksa?[14]) sömürü -küreselleşme ile- derinleşip yaygınlaşarak fiziksel sınırlarını zorluyorken; haykırır Fidel Castro:

"Adalet, hakkaniyet, barış üzerine temellenen yeni bir dünya düzeni kurmalıyız."

 

EŞİTSİZLİK DÜNYASI

 

Victor Hugo'nun, "... 'Aç insanlar var! Üşüyen insanlar var! Yoksullar var! Yoksullar var!' diye fısıldayan şu gereksiz eşyalardan tek birine bile sahip olmak istemezdim"...

Saint Just'ün, "Nerede büyük mal mülk sahipleri varsa, orada yoksulluktan geçilmez"...[15]

Thomas More'un, "Halkın yoksulluğu kralın varlığını korur." "Halkın acıları, iniltileri arasında keyif sürmek krallık değil zindan bekçiliği demektir." "Bütün zenginliğin bir avuç açgözlü insanın elinde bulunduğu ve çoğunluğun sefalet içinde yaşadığı bir toplumda kimse mutlu olamaz"...

Umberto Eco'nun, "Kent bugün, zengin din adamlarının yoksul ve aç insanlara 'erdem' üstüne vaaz verdikleri bir rezillik yeridir," uyarılarının bir kez daha anımsanması gereken bugünlerde sömürü ürünü olan zenginliğin yoksulluk nedeni olduğu unutulmamalıdır!

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) 3 Haziran 2022 tarihli verilerine göre, Türk Bankacılık Sektörünün Nisan 2022 dönem net kârı 98.2 milyar TL'ye ulaşmış durumdayken; bu 20.7 milyar düzeyinde gerçekleşen 2021 yılının aynı dönemine göre yüzde 375'lik müthiş bir artışa denk geliyor![16]

Ayrıca Türkiye bankacılık sistemindeki 1 milyon TL ve üzeri mevduat hesaplarının 2021 yılı ekim sonunda 410 bin 786 olan sayısı, 2022'nin aynı döneminde yüzde 90.6 artarak 782 bin 877'ye ulaştı.[17]

Ve hesabında 1 milyon TL'den çok parası olanların mevduatı bir yılda yüzde 97 arttı. Yani Mayıs 2022 sonu itibarıyla 589 bin "yerli milyoner"in mevduat büyüklüğü 4 trilyon lirayı aşarken toplamdan aldıkları pay da yüzde 57.4'ten 65.2'ye yükseldi![18]

Gelir adaletsizliği büyürken; milyoner'lerin mevduattaki payı yüzde 69'a çıktı. Bireylerin bankalara ve finansman şirketlerine olan borcu 1.3 trilyon liraya ulaşırken hem mevduat hem hisse piyasasında aslan payı bir avuç zenginin elinde...[19]

Sanayi Bakanlığı, şubat ayında 617 şirkete 17.7 milyar lira teşvik verirken; 2020 yılında 100 bin lira sermaye ile kurulan bir turizm şirketine 125 milyon lira teşvik sağlandı![20]

Emeklinin bayram ikramiyesine "Para yok" diye zam yapılmazken; bankada parası olan bir avuç mevduat sahibine ise 16.3 milyar lira kur garantisi ödemesi yapıldı![21]

Bunlar böyleyken; ekonomide gelir dağılımındaki eşitsizlik de artarak sürüyor. Bu eşitsizliği ölçmek için genellikle yukarıda da belirttiğim gibi nüfusun en çok kazanan yüzde 10'luk kesiminin elde ettiği gelir ile en az kazanan yüzde 50'lik kesiminin elde ettiği gelir arasındaki makasa bakılıyor. Bu makas açıldıkça, gelir dağılımının bozulduğu söylenmektedir. 

'Küresel Eşitsizlik Laboratuarı/ World Inequality Lab'ın hazırladığı '2022 Küresel Eşitsizlik Raporu'nda, Türkiye'de ise nüfusun en çok kazanan yüzde 10'unun yıllık ortalama gelirinin, en az kazanan yüzde 50'lik kesiminin gelirinden 23 kat fazla olduğu belirtiliyor. Bu büyük bir uçurum. En üstteki yüzde 1 nüfus toplam gelirin yüzde 18.8'ini alıyor. Türkiye'de, çalışanların yüzde 40'ından fazlasının asgari ücret ile çalıştığı da belirtiliyor. Rapora göre, Türkiye'de nüfusun en alttaki yüzde 50'lik kesimi milli servetin sadece yüzde 4'üne sahipken nüfusun en üstteki yüzde 10'luk kesimi milli servetin yüzde 67'sine sahip bulunuyor. 

TÜİK verilerine göre, 2020'inin ilk yarısında işgücü ödemelerinin cari fiyatlarla Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payı yüzde 36.8, 2021'in ikinci çeyreğinde yüzde 32.6 iken bu oran 2022 yılı aynı döneminde yüzde 25.4'e düşmüş görünüyor. Büyümeye rağmen, ücretlilerin milli gelir büyümesinden aldığı pay giderek azalıyor. 

TÜİK'in 'Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması (2021)', toplumun yüzde 27.2'sinin maddi yoksunluk içinde olduğunu, toplumun yüzde 13.8'inin ise sürekli yoksulluk içinde olduğunu gösteriyor.[22]

"Nasıl" mı?

'Oxfam' ve 'DFI'nın raporuna göre ekonomik eşitsizlikler sıralamasında Türkiye 161 ülke arasında 74'üncü, OECD ülkeleri arasında sonuncu olurken;[23] 7.4 milyon çocuk yoksul![24]

'Türk Aile Hekimleri Dergisi'nde yayımlanan çalışmaya göre, her dört çocuktan birinin kilosu çok düşük. Çocuklarda gözlenen bir diğer tehlike ise potansiyel kalp hastalığı. Kız çocuklarının yüzde 85'inin, erkek çocuklarının ise yüzde 68'inin kansızlıkla mücadele ettiğine dikkat çekilen çalışmada, Avrupa'da bu oranın yalnızca yüzde 18 olduğu belirtiliyor![25]

 

SÜRDÜRÜLEMEZ YOKSULLUK

 

Eskişehir'de altı yaşında Nur Elif T.'nin açlıktan öldüğü[26] coğrafyamızda yoksulluk üzerine edilecek her söz,[27] -kanımca ve nihai kertede- abes ile iştigaldir.

"Yoksulluk iktidarı utandırmıyor!"[28] "2008 yılından bu yana emeklilik maaşı bağlama oranı sürekli azalıyor. Yüzde 70'ten 35'lere kadar indi."[29] "Devasa artış değil emekli yoksulluğu var!"[30] "Yoksulluk sosyal medyada da kendisini göstermeye başladı. Borçlardan bunalan yurttaşlar 'Borçlarımı dahi ödeyemiyorum,' diyerek sosyal medyada böbreklerini satmak için ilan açmaya başladı,"[31] vb'i realiteler Prof. Dr. Özgür Orhangazi'ye, "Böyle gitse bile ülke ekonomisinin tarihinde görmediğimiz yoksullaşma sürecinden söz edeceğiz," dedirttiği[32] tabloda; 'Öğrenci Veli Derneği' (Veli-Der) Başkanı Ömer Yılmaz'ın, "Her iki çocuktan biri açlık çekiyor. Ekonomik kriz nedeniyle kitlesel okul terkleri yaşanıyor,"[33] vurgusu eşliğinde hızla aktarıyorum!

Enflasyon ve işsizliğin toplamından oluşan 'Sefalet Endeksi'nde Türkiye en yakın takipçisi Arjantin'e 3.4 puan fark atarak ilk sırada yer aldı. Türkiye 93.3 puanla ilk sırada yer alırken Arjantin 89.9 puanla ikinci oldu. Üçüncü sırada yer alan ülke ise Güney Afrika var![34]

'Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi'nin (DİSKAR) 2 Şubat 2022'de yayınladığı 'Gelir Eşitsizliği ve Yoksulluk Raporu'na göre, Türkiye'de her 5 kişiden biri yoksul!

'Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) verilerine göre yoksul sayısı 4 yılda yüzde 11.5 arttı. 2017 yılında 15 milyon 864 bin olan yoksul sayısı 2019 yılında 1 milyon 343 kişi daha artarak 17 milyon 207 bin kişiye, 2020 yılında ise 17 milyon 691 bin kişiye ulaştı. Yoksulluk oranı ise yüzde 21.9'a yükseldi.!

Kadınlar, erkeklere göre daha yoksul. Erkeklerde yoksul sayısı 8.6 milyon ve yoksulluk oranı yüze 21.3 iken kadınlarda yoksul sayısı 9.2 milyon ve yoksulluk oranı yüzde 22.5'dir. Kadınlar bir yılda erkeklere göre daha çok yoksullaştı. 2019-2020 yılları arasını karşılaştırdığımızda kadınlar yüzde 4.4, erkekler 3.8 daha da yoksullaştı. Yoksullukta da kadın ve erkek arasında eşitsizlik var![35]

 'Derin Yoksulluk Ağı'nın raporuna göre, bir yıl içinde para ve diğer kaynakların yetersizliği nedeni ile yeterli gıda bulamayacağı kaygısı taşıyan bireylerin sıklığı yüzde 23.4, karnı aç olmasına rağmen yemek yiyemeyenlerin sıklığı ise yüzde 8.4 olarak kaydedildi![36]

2020 yılında 74 milyar 488 milyon TL olan sosyal yardım harcamaları, yıllar itibarıyla keskin bir artış kaydetti. Buna göre, sosyal yardım harcamaları için harcanan para 2021 ve 2022 kesitinde sırasıyla 103 milyar 228 milyon TL ve 148 milyar 962 milyon TL oldu. 2023 yılında sosyal yardımlar için 258 milyar 437 milyon TL harcama öngörüldü. 'Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın 2021 Yılı Faaliyet Raporu, ülkedeki yoksullaşmayı ve giderek derinleşen ekonomik bunalımı gözler önüne sererken; 2021'de krizin altında ezilen 5 milyon 903 bin 515 hanenin sosyal yardımlardan yararlandırıldığı, 2 milyon 476 bin 457 hanenin ise düzenli sosyal yardım aldığı belirtildi![37]

Türkiye OECD ülkeleri arasında çocuklarda yoksulluğun en yüksek olduğu ikinci ülke. 2019 verilerine göre her 100 çocuktan 22'si yoksulluk içinde büyüyor. Bu ortalama OECD'de ise yüzde 12.4... Ülke nüfusunun hepsini yansıtan toplamda ise Türkiye'de yoksulluk oranı yüzde 15. OECD ortalaması ise yüzde 11.4![38]

Türkiye'de 7 milyon kişinin sağlık hizmetlerinden yararlanabilmek için ödemesi gereken genel sağlık sigortası (GSS) primini geliri asgari ücretin üçte birinden az olduğu için devlet ödüyor![39]

Parasını ödeyemediği için kışın ortasında doğalgazı kesilen abonelerin oranı bir yıl içinde yüzde 0.45'ten yüzde 0.61'e fırladı.[40] Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, 2021 yılında borcu nedeniyle elektriği kesilen abone sayısını 356 bin 488 olarak açıklayıp;[41] 2022 yılının ilk 7 aylık döneminde 26 ilde borcunu zamanında ödeyemediği için 34 bin 790 abonenin elektriğinin kesildiğini bildirirken;[42] 1 Ocak 2022 tarihinde yüzde 127'yi bulan fahiş elektrik zammının ardından Şubat 2022 döneminde 859 bin 532'si konut abonesi olmak üzere toplam 1 milyon 39 bin 646 abone faturasını belirlenen süre içinde ödeyemedi![43]

Aralık 2022 için açlık sınırı 8 bin 131 TL, yoksulluk sınırı 26 bin 484 TL olarak açıklandı. Böylece 1 Ocak 2023'de uygulanmaya başlayan 8 bin 507 TL'lik yeni asgari ücret şimdiden erimeye başladı![44]

2023 yılı için belirlenen asgari ücretin günlük gıda harcamasına düşen miktarı 27 lira oldu. DİSK-BİSAM'ın yaptığı hesaplamaya göre eşi çalışmayan, iki çocuklu bir asgari ücretlinin her bir öğün için kişi başına ayırabildiği tutar 6.8 lira![45]

İyi de bu hâl neyi mi anımsatıyor?

"1886 bunalımı sonrası İngiliz kapitalistleri Belçika'yı 'çalışma ve sermaye özgürlüğünün cenneti' diye örnek gösterir. İngiliz egemenlerin büyük bir iştahla referans gösterdiği Belçika, sermaye için cennet olsa da emekçiler için adeta bir cehennemdir. Karl Marx Kapital'in birinci cildinde Belçikalı emekçilerin 'kapitalist cennet'teki dramını dönemin Belçika Merkez İstatistik Komisyonu Üyesi M. Ducperiaux'un 1855 tarihli çalışmasından çarpıcı örneklerle aktarır.

Aynı zamanda hayır kurumları denetmeni de olan Ducperiaux, Kapital'de geniş bir alıntı yapılan adı geçen eserde askerler, denizciler ve tutuklularla bir aileyi karşılaştırır. 6 kişilik ailenin 4'ü çalışır durumda olsa da harcamaları neredeyse yok. Baba ve oğulun en büyük lüksü tütün kullanmak ve haftada bir 'cabaret'ye gitmek. Emekçi ailelerin çoğu ortalama deniz ya da kara eri kadar değil, bir mahkûm kadar bile beslenememektedir. 1847-49 döneminde çeşitli hapishanelerdeki bir mahkûmun genel ortalama masrafı bir emekçinin günlük masrafı hemen hemen aynı, hatta daha düşük.

Peki, bu durumda emekçiler mahkûmlardan da az bir giderle nasıl yaşayabiliyorlar? Yanıtı yine Kapital'den verelim: 'Bunu, sırrını yalnız emekçilerin bildikleri bazı çarelere başvurarak beceriyorlar. Örneğin günlük yiyecek miktarını azaltıyorlar, buğday yerine çavdar ekmeği yiyorlar. Daha az et yiyorlar ya da hiç yemiyorlar. Tereyağı ve baharat da öyle. Bütün ailenin üst üste oturduğu bir-iki odayla yetiniyorlar ve oğlanlarla kızlar yan yana ve çoğu zaman aynı hasırın üzerinde yatıyorlar. Giyim, yıkanma ve öteki temizlik gerekçelerinden kısıyorlar, pazar eğlencelerinden vazgeçiyorlar. Yani kısacası kendilerini en ıstıraplı yoksunluğa mahkûm ediyorlar.'

Peki sonrasında ne oluyor? 'Bu son sınıra dayandıktan sonra, yiyecek fiyatlarında ufak bir yükselme, işin durması, hastalık gibi nedenler, emekçinin çektiği sıkıntıyı artırıyor ve büsbütün mahvolmasına yol açıyor. Borçlar birikiyor, veresiye kesiliyor, en gerekli giyecekler ve eşyalar rehin veriliyor. Ve en sonunda aile kendisini yoksullar listesine kaydettiriyor. Gerçekten de bu 'kapitalist cennet'te gerekli tüketim maddelerinin fiyatındaki en ufak bir değişmeyi ölüm ve suç sayılarında bir değişme izliyor.'[46]

Tabii, emekçiler bu durumdayken bir avuç kapitalist ise zenginliğine zenginlik katıyor.

Buna benzer şekilde Londra'nın doğusunda şahane sanayi merkezinin mahallelerinde de açlık, yokluk, ölüm kol geziyordur. Saç gemi yapım merkezi olan Londra'nın doğusu aynı zamanda düşük ücretli ev sanayinin de merkezidir. Dünyanın o güne kadar gördüğü bu muazzam servet birikiminin hemen yanı başında on binlerce çaresiz insan ölümle yüz yüzedir. Yarı açlıktan, sefaletlerini gökyüzüne haykırıyorlar. Bu insanlar açlıktan ölüyorlar.

Sanayi işçileri gibi tarım emekçilerinin hâli de berbattır. 1863 yılında sürgüne ve ağır hapis cezasına çarptırılmış suçluların beslenme ve çalışma koşulları konusunda yapılan resmi araştırma sonuçlarına göre; 'İngiltere'de cezaevlerindeki mahkûmların beslenme durumu ile aynı ülkedeki serbest emekçiler arasında yapılan ayrıntılı bir karşılaştırma, mahkûmların diğer iki sınıftan daha iyi beslendiği sonucunu ortaya koyar.'[47]

İngiltere adasının hemen yanı başındaki İrlanda'daki 1846 kıtlığında ise birkaç yıl önce bir milyon kişi ölmüştür. Ama bu ölenler tabi ki sadece yoksullardır. Ülkenin zenginliğine en küçük bir zararı dokunmamıştır. Kıtlığı izleyen 20 yıllık göç sonunda İrlandalılar topluca 'yeni kıta'ya, Amerika'ya göç ederler.[48]

Aradan 150 yıldan fazla bir zaman geçse de değişen bir şey yok. Türkiye'de de dünyanın dört bir köşesinde de tablo benzer. Bir avuç kapitalist emekçilerin alın teri üzerinden servetine servet katarken, emekçiler çalışsa da geçinemiyor, ayakta kalmak için giyiminden, kuşamından, yemeğinden kısmak zorunda kalıyor."[49]

"Yoksulluk" deyince soru(n) tam da burada yani ücretli kölelik sistemidir!

Hani Karl Marx'ın, "Sefalet, faal sanayi ordusunun hastanesi ve yedek sanayi ordusunun safrasıdır."[50]

"İnsan gelişmesinin alanı zamandır. Hiçbir boş zamanı olmayan, bütün hayatı kapitalist hesabına çalışması tarafından yutulan bir insan, bir yük hayvanından daha aşağıdır. O, başkaları hesabına zenginlik üreten, fizik bakımından ezilmiş ve entelektüel bakımdan alıklaştırılmış basit bir makinedir."

"Hangi biçimi almış olursa olsun, toplumun bir bölümünün bir diğeri tarafından sömürülmesi, geçtiğimiz yüzyılların hepsinin ortak özelliğidir. Birbirimiz için karşılıklı değerlerimiz, karşılıklı nesnelerimizin değerlerine eştir. Bu yüzden karşılıklı bir ilişkide insanın kendisi değer taşımaz"...[51]

V. İ. Lenin'in, "İşçinin emeğinin ürettiği sermaye işçiyi ezer, küçük mülk sahiplerini yok eder ve bir işsizler ordusu yaratır."[52]

"Paranın gücüne dayalı bir toplumda, emekçi yığınların yoksulluk içinde, bir avuç zenginin ise asalak gibi yaşadığı bir toplumda gerçek ve etkin bir 'özgürlük' olamaz"...

Pyotr Kropotkin'in, "Üretim araçlarının özel ellerde bulunması hem adaletsizdir, hem de yararsız"...

Thomas Sankara'nın, "Birkaç kişi için şampanya ya da herkes için içme suyu arasında seçim yapmalısın. Biz yeni bir dünya kurmak istiyoruz. Cehennemle Araf arasında tercih yapmayı reddediyoruz"...

Fidel Castro'nun, "Ülkemiz insanlara maddesel zenginlikler sunmak için çok yoksul olsa da; onlara eşitlik duygusu ve insanlık onuru sunamayacak kadar yoksul değildir"...

Georges Politzer'in, "Yoksullaştırılan yığınların emeğinin ürününü, yüzyıllar boyunca kendilerine mülk edinen kapitalistler, yığınları mülksüzleştirmişlerdir. Sosyalizm, mülksüzleştirenlerin mülksüzleştirilmesidir,"[53] notunu düştükleri kapitalist ekonomi-politiktir!

Ve de sürdürülemez bu hâle ilişkin olarak Friedrich Engels, "Ne mutlu o yoksullara ki diğer dünya onlara verilmiştir. Er ya da geç bu dünya da onlara verilecektir," derken; George Bernard Shaw da:

"Yenilgiye değil savaşa; köle olmaya değil, köleliğe, komşunuz kadar varlıklı olmamaya değil, yoksulluğa başkaldırın!" diye yol gösterir.

 

YOKSULLUKLA MÜCADELE!

 

Öncelikle unutulmamalı: Yoksulluk, egemenlerin ezilenlere yönettiği bir şiddettir; Eduardo Galeano'nun, "Demokratik ülkelerde ekonominin şiddet özelliği fark edilmez, otoriter ülkelerde fark edilmeyen şiddetin ekonomik özgürlüğüdür,"[54] veya Hz. Ali'ye atfedilen, "Bir yoksul aç ise, bunun nedeni, zenginin zevk ve sefa içinde yaşamasıdır. Nerede bir bolluk görsem, onun yanı başında mutlaka çiğnenmiş bir hak görmüşümdür," ifadesindeki gibi...

Bu kadar da değil; yoksulluk derinleşip/ yaygınlaştıkça toplum çürür;[55] tıpkı Honoré de Balzac'ın, "Yoksulluğun hüküm sürdüğü yerde ne utanma kalır, ne suç, ne namus, ne de vicdan," saptamasına Platon'un eklediği üzere:

"Zenginlik ve yoksulluk dedim; birisi şatafat ve tembelliğin, diğeri cimrilik ve ahlâksızlığın kaynağıdır. İkisi birlikte memnuniyetsizliğe vücut verirler."[56]

Bunları aşmak için ise Lev Tolstoy'un, "Kötüyle değil, kötülükle mücadele edilmelidir," vurgusundaki üzere kapitalist sömürü sisteminde yoksulluğu aşmak için bizatihi "yoksulluk" denen şeyle değil, zenginlikle, sömürüyle, kapitalizmle mücadele edilmelidir.

Kesinlikle göz ardı edilmesin: "Özgürlüğümüz, adaletin yerine gelmediği durumlarda bize mücadele etme ve adaletin yerine gelmesi için harekete geçme imkânı verir"ken;[57] "Gerçek yüce gönüllülük, sahte yardımseverliği besleyen nedenleri yok etme mücadelesinin ta kendisindedir... Bireyler de halklar da insanlıklarını yeniden kazanmak için mücadele ederek doğru yüce gönüllülüğü yeniden oluşturmaya girişeceklerdir,"[58] der Paulo Freire...

Yoksulluğun nedeni özel mülkiyetçi ve başkasının emeğinin ürününe el koyan zenginliktir![59]

Bir insan ne kadar yetenekli, becerikli, çalışkan olursa olsun, sadece kendi çabasıyla zengin olamaz... Dünyanın en zengin adamı, Amazon'un patronu Amerikalı Jeff Bezos 182 milyar dolar servete sahip. İnsan havsalasını zorlayan bu skandal servet onun üstün yeteneklerinin ve çalışmasının eseri mi? Bu servetin asgari ücretin kaç katı olduğunu bir düşünün... Türkiye'de Yıldız Holding'in patronu Murat Ülker'in 4.7 milyar dolar serveti var. Bu servete nasıl sahip oldu?

Kapitalizm dahilinde zengin olmanın iki yolu vardır: Birincisi, bir şey üretir, üretilen değerin en büyük bölümüne el korsun (buna artı-değer sömürüsü denir); ya da çalarsın, mafyatik yöntemlerle yaratılmış zenginliğe el korsun...

"Yoksullukla mücadele" söylemi gerçek sorunu gözden uzaklaştırıyor. Zenginlikle mücadele akla gelmiyor zira zengin ve zenginlik bir tabu mertebesine yükseltilmiş durumdadır.

Zenginlik olmadan yoksulluk olmaz veya yoksulluk olmadan zenginlik olmaz. Efendi ve köle, zalim-mazlum, güzel-çirkin, iyi- kötü, sıcak- soğuk... gibi... Zenginlik-yoksulluk söz konusu olduğunda da ilişkinin yönü zenginden yoksula doğrudur... Zenginlik olduğu için yoksulluk vardır. Eğer öyleyse, yoksulluğu gerçekten sorun edenin çözümü nerede arayacağı bellidir...

O hâlde neden zenginlik var?

Eğer yoksulluk zenginlikten kaynaklanıyorsa, zenginlik nereden kaynaklanıyordur? Zenginlik de özel mülkiyetten kaynaklanıyor. Eğer özel mülkiyet diye bir şey olmasaydı, zenginlik de, yoksulluk da olmazdı. Eğer insanlar üretmek ve yaşamak için gerekli olana 'ortakça' sahip olsalardı, özel mülkiyet diye bir musibet toplum yaşamına musallat olmasaydı, zenginlik de, yoksulluk da olmazdı... Demek ki, insanlığın ve uygarlığın şimdilerde içine sürüklendiği sefil durumun gerisinde, üretmek ve yaşamak için gerekli araçlara, yaşamı var eden ve sürekliliğini sağlayan kaynaklara küçük bir azınlık tarafından el konulması keyfiyeti yatıyor.[60]

Yoksulluk sonucuna değil, sebeplerine karşı mücadelede coğrafyamızda takdire şayan bir örnek Dr. Hikmet Kıvılcımlı'nın 1967 kurduğu 'İşsizlik ve Pahalılıkla Savaş Derneği' (İPSD) iken; aslî kaldıracın örgütlülük + sınıfsal özgüven olduğunun altını çizmeliyim.

Sözlüklerde "Kendine güven" diye tanımlanan özgüven, kapitalizme karşı mücadelede örgütü örgüt yapanken; daima ve her koşulda Ernest Hemingway'in, "Uğruna savaştığımız her şeyi nasıl seviyorsam, öyle seviyorum seni de. Özgürlüğü, insan onurunu sevdiğim gibi seviyorum seni, tüm insanların çalışma hakkını, aç kalmama hakkını sevdiğim gibi seviyorum seni";[61] Audrey Hepburn'ün, "Hayatta hiçbir şey acı çeken bir insana duyacağımız empatiden önemli değildir. Soylu bir hayat yaşayacaksak, başkalarının acılarına kayıtsız kalamayız!"; Sigmund Freud'ün, "Bir gün dönüp geçmişe baktığınızda, mücadelelerle geçen yılların hayatınızın en güzel yılları olduğunu fark edeceksiniz," sözleri kulaklara küpe edilmelidir!

Çünkü "Günümüzde iki olgu, kökleri XIX. yüzyıl Almanyası'na uzanan 'kulturkampf' (kültür savaşları) ve dijitalleşme, yapay zekâ, sosyal medya 'karışımından' kaynaklanan 'fake news' (uydurma haber), 'süreç olarak faşizm' içinde birleşiyor"ken;[62] "yoksulluk" da genelleştiren söylemle "sınıfsızlaştırılma"ya kalkışılıyor. Bu bağlamda "Günümüzde insana en çok acı veren, yoksulluk değil, büyük bir çarkın küçük bir dişlisi, bir robot hâline gelmiş olmak ve yaşamının boş ve anlamsız olmasıdır."[63]

Oysa XXI. yüzyılda da yoksulluk şahsında kapitalizmi hedefleyen sınıf mücadeleleri tarihin biçimlendirilmesinde belirleyici olacaktır.

Yerkürede berbat bir yoksulluk ile saçma bir bolluk birlikte yaşanıyorken; eşitlik fikri ve pratiğinin öne çıkarılması "olmazsa olmaz"dır. Malum eşitlik mücadelesi doğru ele alınırsa kitleselleşme ve örgütlenmede yaratıcılığın önünü açar.

Ancak eşitlik ve sınıf mücadelesi vizyonunun yerine yüzü sağa dönük "ittifak arayışları"na yönelinmesi devrimci ufkun da kaybını devreye sokuyor. Kanımca en büyük tehlike de bu: "Genel Demokrasi"(!?) söylemi içinde erimek!

 

BİR KAÇ ŞEY DAHA

 

Hayır; "Genel Demokrasi"(!?) söylemi içinde erimeden; "Yoksulluktan kim korkarsa yoksul odur; ben yoksul değilim," diyen Nikos Kazancakis'in altını çizdiği duruşu...

Maksim Gorki'nin, "Kapitalistleri seviniz; çünkü sizin kuvvetinizi yiyip yutuyorlar, kapitalistleri seviniz; çünkü dünyanızın bütün hazinelerini boşu boşuna mahvediyorlar, demirinizi sizi öldüren silahlar yapmak için harcayanları seviniz, çocuklarınızı bile bile açlıktan geberten hergele tohumlarını seviniz, kendi rahat ve huzurları uğruna sizi topyekûn öldürenleri seviniz, kapitalisti seviniz; çünkü kapitalistin kilisesi sizi kara cahilliğin karanlıkları içinde tutmaktadır,"[64] ironik uyarısını...

Ve Maximilien Robespierre'in, "Sadece iki parti vardır; ahlâksızların partisi ve erdemlilerin partisi. İnsanları servetine ve statülerine göre değil, karakterlerine göre ayırt edin. Sadece iki sınıf insan vardır: Özgürlük ve eşitlikten yana olanlar, baskı görenleri savunanlar, yoksullardan yana olanlar ile düzenbazlardan, zenginlerden, adaletsizlerden ve aristokrasiden yana olanlar. Bugün Fransa'daki bölünme budur," kesinliğini bir an dahi "es" geçmeyeceğiz!

"Biz ciddiye almazlar" mı dediniz?!

O hâlde bir de "Boşluğun sessizliğinde yüksek sesle konuşmak yürekliliğini gösterirseniz birileri sizi mutlaka duyar,"[65] diyen Louis Althusser'e kulak verin!

Korkular umutlarımızı bastırmamalıdır; buna asla izin verilmemelidir.

Benjamin Kilborne, 'Utanç ve Haset' adlı kitabında 1798 doğumlu Thomas Hood'un bir şiirinden alıntı yapar: "Umutlarımız korkularımızı gizledi;/ Korkularımız, umutlarımız gizlendi/ Öldüğünü düşündük uyuduğunda/ Ve uyuduğunu, öldüğünde..."[66]

Hood'a göre korkularımız her zaman var, umut o korkulardan doğar ve doğduğunda o korkular uykuya dalarken; yoksullukla mücadelede burjuva seçenekler karşısında pasif, tarafsız veya hayırhah bir tutum rejimin ihyasına yol açar.

Bu labirente dalmadan, tuzaklarına düşmeden toplumu, toplum yaşamını kıskaç altına alan resmi ideolojik hegemonyaya ve toplumsal muhalefet üzerindeki baskılara karşı, uyanık ve uyarıcı olmak için cesur, ütopyalara sırt dönmeyen mücadelecilik gereklidir.

Sürdürülemez kapitalizm III. Büyük Bunalımı ile sarsılırken; Karl Marx ile Friedrich Engels'in 'Komünist Manifesto'da işaret ettikleri üzere, "Burjuvazi her şeyden önce kendi mezar kazıcılarını yaratıyor. Kendi çöküşü de proletaryanın zaferi de eşit derecede kaçınılmazdır."[67]

O hâlde şimdi Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) "Küresel Ücret Raporu"nun da gösterdiği gibi mevcut yoksulluk, eşitsizlik ve sosyal huzursuzluk gün geçtikçe derinleşip;[68] sürdürülemez kapitalizmin çelişkilerini derinleştirip/ yaygınlaştırırken yapılması gereken, yoksullaş(tır)maya karşı sınıf bayrağını yükselterek dayanışmayı büyütmektir.

 

 

N O T L A R

[*] Odak, Ocak 2023...

[1] Mary Wollstonecraft, Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi, çev: Deniz Hakyemez, İş Bankası Yay., 2007.

[2] Platon, Devlet, çev: Sabahattin Eyüpoğlu-Mehmet Ali Cimcoz, İş Bankası Yay., 2006.

[3] Thomas More, Utopia, çev: Mina Urgan-Sabahattin Eyüpoğlu-Vedat Günyol, Çan Yay., 1964.

[4] "15 Milyon İnsan Yeterli Gıda Tüketemiyor", Sözcü, 16 Ekim 2022, s.8.

[5] "Gıda Fiyatları Neden Yükseliyor?", Devrimci Duruş, No:107, Eylül 2022, s.12-13.

[6] "Dünya Gıda Felaketine Adım Adım Yaklaşıyor", Sözcü, 21 Mayıs 2022, s.20;

[7] Barış Doster, "Yoksulluk Sandığa Yansıyor mu?", Cumhuriyet, 6 Nisan 2022, s.12.

[8] Şeyma Uzundere "DSÖ: Avrupa'da Her 6 Kişiden 1'i Akıl Sağlığı Sorunları Yaşıyor", 25 Kasım 2022... https://www.aa.com.tr/tr/dunya/dso-avrupada-her-6-kisiden-1-i-akil-sagligi-sorunlari-yasiyor/2748295

  Bu yazı 4281 defa okunmuştur.

  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 31 27 1 3 69 20 84 +49
2 Fenerbahçe 31 26 1 4 83 27 82 +56
3 Trabzonspor 31 16 11 4 54 41 52 +13
4 Beşiktaş 31 14 12 5 41 37 47 +4
5 Kasımpaşa 31 13 11 7 55 55 46 0
6 Çaykur Rizespor 31 13 12 6 40 47 45 -7
7 Başakşehir FK 31 12 12 7 39 36 43 +3
8 Antalyaspor 31 10 9 12 36 34 42 +2
9 Alanyaspor 31 10 9 12 41 42 42 -1
10 Sivasspor 31 10 10 11 37 43 41 -6
11 Adana Demirspor 31 9 10 12 48 43 39 +5
12 Samsunspor 31 10 14 7 35 41 37 -6
13 Kayserispor 31 10 12 9 36 45 36 -9
14 MKE Ankaragücü 31 7 11 13 37 40 34 -3
15 Hatayspor 31 7 12 12 36 41 33 -5
16 Konyaspor 31 7 12 12 32 45 33 -13
17 Gaziantep FK 31 8 16 7 34 47 31 -13
18 Fatih Karagümrük 31 7 15 9 34 39 30 -5
19 Pendikspor 31 7 15 9 34 61 30 -27
20 İstanbulspor 31 3 21 7 22 59 13 -37
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 29 22 6 1 68 25 67 +43
2 Göztepe 29 18 6 5 50 18 59 +32
3 Sakaryaspor 29 14 7 8 43 30 50 +13
4 Çorum FK 29 14 8 7 47 30 49 +17
5 Kocaelispor 29 14 8 7 43 34 49 +9
6 Bodrumspor 29 13 7 9 36 19 48 +17
7 Bandırmaspor 29 12 8 9 44 25 45 +19
8 Gençlerbirliği 29 11 7 11 34 28 44 +6
9 Boluspor 29 12 10 7 27 32 43 -5
10 Erzurumspor FK 29 11 8 10 28 25 40 +3
11 Ümraniyespor 29 9 13 7 33 41 34 -8
12 Şanlıurfaspor 29 8 12 9 26 30 33 -4
13 Keçiörengücü 29 8 12 9 25 35 33 -10
14 Manisa FK 29 7 11 11 34 35 32 -1
15 Tuzlaspor 29 8 14 7 30 44 31 -14
16 Adanaspor 29 9 16 4 23 41 31 -18
17 Altay 29 5 21 3 13 65 15 -52
18 Giresunspor 29 2 23 4 13 60 7 -47
Takım O G M B A Y P AV
1 Esenler Erokspor 32 22 5 5 69 27 71 +42
2 Bucaspor 1928 32 20 3 9 50 19 69 +31
3 Van Spor FK 31 20 5 6 51 31 66 +20
4 1461 Trabzon FK 32 18 6 8 59 33 62 +26
5 Ankaraspor 32 15 6 11 40 26 56 +14
6 Yeni Mersin İdman Yurdu 32 15 7 10 43 27 55 +16
7 Beyoğlu Yeniçarşıspor 32 13 13 6 40 32 45 +8
8 Karacabey Belediye Spor 32 11 10 11 33 30 44 +3
9 Ankara Demirspor 32 13 14 5 35 34 44 +1
10 Diyarbekir Spor 32 11 13 8 33 33 41 0
11 Kırklarelispor 33 10 13 10 26 35 40 -9
12 Altınordu 32 9 12 11 37 32 38 +5
13 Nazilli Belediyespor 33 11 14 8 37 50 38 -13
14 Serik Belediyespor 32 9 13 10 28 34 37 -6
15 Hes İlaç Afyonspor 32 8 13 11 18 34 35 -16
16 Zonguldak Kömürspor 32 8 16 8 31 52 29 -21
17 Kırşehir Futbol SK 33 5 21 7 29 65 22 -36
18 Bursaspor 32 5 19 8 23 54 20 -31
19 Adıyaman FK 32 3 23 6 21 55 15 -34
Takım O G M B A Y P AV
1 Kepezspor FAŞ 25 20 1 4 60 13 64 +47
2 Aliağa Futbol A.Ş. 26 18 0 8 53 14 62 +39
3 52 Orduspor FK 26 13 7 6 36 25 45 +11
4 Ayvalıkgücü Belediyespor 25 12 6 7 32 22 43 +10
5 İnegöl Kafkas GK 25 11 6 8 27 24 41 +3
6 Edirnespor 25 12 9 4 39 24 40 +15
7 Mardin 1969 Spor 25 11 10 4 35 30 37 +5
8 K.Çekmece Sinopspor 26 10 10 6 36 26 36 +10
9 Artvin Hopaspor 25 9 9 7 32 24 34 +8
10 Karabük İdmanyurdu Spor 25 9 12 4 22 38 31 -16
11 Talasgücü Belediyespor 25 8 14 3 26 39 27 -13
12 Kırıkkalegücü FK 25 7 13 5 24 31 26 -7
13 Gümüşhanespor 25 4 12 9 21 41 21 -20
14 Malatya Arguvanspor 25 2 19 4 12 46 10 -34
15 Tarsus İdman Yurdu 25 2 20 3 16 74 9 -58
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/04/2024 Trabzonspor vs Sivasspor
 13/04/2024 Kasımpaşa vs Konyaspor
 13/04/2024 MKE Ankaragücü vs Gaziantep FK
 13/04/2024 Adana Demirspor vs Kayserispor
 13/04/2024 Beşiktaş vs Samsunspor
 14/04/2024 Pendikspor vs Başakşehir FK
 14/04/2024 Çaykur Rizespor vs Antalyaspor
 14/04/2024 Hatayspor vs İstanbulspor
 14/04/2024 Fatih Karagümrük vs Fenerbahçe
 15/04/2024 Alanyaspor vs Galatasaray
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/04/2024 Manisa FK vs Eyüpspor
 13/04/2024 Keçiörengücü vs Gençlerbirliği
 13/04/2024 Boluspor vs Ümraniyespor
 13/04/2024 Altay vs Çorum FK
 14/04/2024 Tuzlaspor vs Göztepe
 14/04/2024 Şanlıurfaspor vs Bandırmaspor
 14/04/2024 Kocaelispor vs Giresunspor
 15/04/2024 Erzurumspor FK vs Sakaryaspor
 15/04/2024 Adanaspor vs Bodrum FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 13/04/2024 Esenler Erokspor vs Bursaspor
 13/04/2024 Karacabey Belediye Spor vs Ankaraspor
 13/04/2024 Yeni Mersin İdman Yurdu vs Nazilli Belediyespor
 14/04/2024 1461 Trabzon FK vs Bucaspor 1928
 14/04/2024 Diyarbekir Spor vs Beyoğlu Yeniçarşıspor
 14/04/2024 Hes İlaç Afyonspor vs Ankara Demirspor
 14/04/2024 Kırklarelispor vs Serik Belediyespor
 14/04/2024 Van Spor FK vs Altınordu
 14/04/2024 Zonguldak Kömürspor vs Adıyaman FK
 14/04/2024 Diyarbekir Spor - Beyoğlu Yeniçarşıspor Diyarbekir Spor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Beyoğlu Yeniçarşıspor yenilmez
 14/04/2024 Hes İlaç Afyonspor - Ankara Demirspor Ankara Demirspor ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kazanamadı  Hes İlaç Afyonspor yenilmez
 17/04/2024 Van Spor FK - Ankaraspor Ankaraspor ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kazanamadı  Van Spor FK yenilmez
 17/04/2024 Van Spor FK - Ankaraspor Van Spor FK ligde evindeki son 7 maçını kazandı  Van Spor FK kazanır
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 14/04/2024 Artvin Hopaspor vs Karabük İdmanyurdu Spor
 14/04/2024 Ayvalıkgücü Belediyespor vs Kırıkkalegücü FK
 14/04/2024 Gümüşhanespor vs Aliağa Futbol A.Ş.
 14/04/2024 K.Çekmece Sinopspor vs Talasgücü Belediyespor
 14/04/2024 Malatya Arguvanspor vs İnegöl Kafkas GK
 14/04/2024 Mardin 1969 Spor vs Kepezspor FAŞ
 14/04/2024 Tarsus İdman Yurdu vs Edirnespor
 14/04/2024 Artvin Hopaspor - Karabük İdmanyurdu Spor Karabük İdmanyurdu Spor ligde deplasmandaki son 5 maçında hiç kazanamadı  Artvin Hopaspor yenilmez
 14/04/2024 Artvin Hopaspor - Karabük İdmanyurdu Spor Artvin Hopaspor ligde evindeki son 7 maçında hiç kaybetmedi  Artvin Hopaspor yenilmez
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI