TEMEL DEMİRER

 "... 'İnsan' olduğunuzu hatırlayın.

Geriye kalan her şeyi unutsanız da olur."[2]

Diyeceklerime "Nereden" ve "Nasıl" başlamalıyım?

Ya da 70'lerine merdiven dayanmış, "E-Nabız"da "Yüksek Risk Grubunda" notu düşülmüş birisi olarak "Sizlere diyecek neyim olabilir" ki?

Hayır, benim diyecek bir şeyim yok; olamaz da...

Lakin Oscar Wilde'ın, "Bu dünyada elde tutmaya değecek tek şey de gençliktir," ya da Victor Hugo, "Gençliğe, yaşlılıktan çok hürmet etmeliyiz," veya Friedrich Schiller'in, "Gençlik düşlerinizi koruyun," uyarısına büyük değer biçmemden ötürü beni buraya, aramıza getiren filinta endam gençliğimin DEV-LİS'ten DEV-GENÇ'e uzanan seyr-ü seferinden birkaç şeyi aktarabilirim sizlere...

İlk aklıma gelen; takriben 50 küsur yıl öncesinden, "Biz DEV- GENÇ militanlarıyız. Laf ebesi ukalâ AYDINLAR KULÜBÜ değiliz... Görevimiz DEV-GENÇ'i; siyasal örgütümüzün yaratılması için fabrikalar da, köylerde yoğun eyleme geçirmektir,"[3] haykırışı çınlıyor hâlâ kulaklarımda...

Ve "Kendini kurtarmanın tek yolu başkalarını kurtarmak için çabalamaktır... İnsan, uçurumun kenarına varmadan kanatlanamaz," vurgusu belleklerimize kayıtlıydı Nikos Kazancakis...

Sonra "Gençlik gelecek, gelecek sosyalizm!" derdi Behice Boran...

Ya da tam o günlerde ütopyalarımız ile coğrafyamızda ve yerküremizde, sevdiğimiz bütün insanlara verilecek hesabımız olduğundan asla şüphe etmezdik; etmedik de...

Gençlik buydu; farklısı mümkün müydü? Olamazdı elbette...

* * * * *

Muhtemeldir ki çoğunuz Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın, "Türkiye'nin nasıl oluyor da dünyanın en büyük 500 üniversite arasında esamesi okunmuyor?" diye sorduğu üniversitelerdensiniz; veya adaysınız; ya da mezunsunuz...

Soru(n) iyi de, ilk olarak bu soruyu bizlere değil, kendilerine sormalıdır muktedirler!

Bir de meseleyi, Karaman Üniversitesi'ndeki İslâmi İlimler Fakültesi'ne "Felsefe ve Din Bilimleri" dalında "Kur'an ve Sünnet rehberliğinde şeytanla mücadele edecek insan eğitimi üzerine çalışmaları olmak" kaydıyla Yardımcı Doçent aranan[4] saçmalık zeminini "es" geçmeden yanıtlamalıdırlar!

* * * * *

Umberto Eco'nun ifadesiyle, "Modern üniversiteler, işsizlik sorununun saklandığı park alanları" belki en çok; coğrafyamız için geçerli!

Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü'nün (OECD) '2018 Eğitim Politikaları Raporu'na göre, Türkiye'de verilen eğitimde eşitlik ve kalite en büyük sorunken;[5] TÜİK verileri de eğitime nüfusun en yoksul yüzde 20'lik kesiminin 989 milyon 795 bin 580 TL ayırdığını; en zengin yüzde 20'lik kesim ise eğitim için 15 milyar 643 milyon 112 bin 496 TL harcadığını ortaya koyarken; yoksul kesimlerin üniversite eğitimi için yaptığı harcama yüzde 49 azaldı![6] Yoksullar büyük bir hızla üniversite dışına sürülüyorlar...

Bunun yanında Eğitim Sen'in MEB bütçesi analizine göre, 2002'de yüzde 17.18 olan eğitim yatırımlarına ayrılan pay 2020'de yüzde 4.65'e düştü. Bu oran 5 milyar 830 milyon TL'ye denk gelirken Diyanet'in bütçesi 11 milyar 520 milyon TL oldu.[7]

Özetle OECD'nin, 'Bir Bakışta Eğitim' raporuna göre Türkiye, öğrenci başına en az harcama yapan üçüncü ülke konumunda;[8] YÖK'ün hazırladığı raporlar bile üniversitelerin durumunu gözler önüne sermeye yetiyor. Bu raporlara göre 105 üniversitede öğrenci başına düşen kitap sayısı 5'in altında. Akdeniz, İzmir Demokrasi, Giresun ve Celal Bayar üniversitelerinde ise öğrenci başına bir kitap dahi düşmüyor.[9]

Bilmeyen var mı? 5 yılda 1 milyon 155 bin üniversite öğrencisinin geçim sıkıntısı nedeniyle okulu bırakmak zorunda kaldığı[10] Türkiye'de akademinin içler acısı hâli uzun süredir tartışılıyor. Yazılan tezlerdeki intihal oranları ve hataların yanı sıra üniversitelerin açtığı kişiye özel ilanla akademisyen olanlar gibi birçok problem her geçen gün haber oluyor. Bunun yanında internet sitesi üzerinden verilen ilanlarla 'akademik tez' yazılıyor. Bu ilanı veren sitelerden birinde tez ve ödev hazırlama, literatür tarama, intihal raporu hazırlama, üniversite proje verildiği belirtiliyor.[11]

"YÖK varken bilim mi olur?"[12] sorusu tümüyle haklıdır; üniversitelerde akademik özerkliğin ortadan kaldırıldığı[13] tabloda Tarık Şengül, "Üniversitenin ölümü"nden[14] söz ederken; 'Üniversite Öğretim Üyeleri Derneği' Başkanı Prof. Dr. Tahsin Yeşildere de, "Özel üniversite öğrenciyi müşteri olarak görüyor, öğrenci akademisyene hizmet veren gibi yaklaşıyor,"[15] diye ekliyor.

Gerçekten de Aslı Vatansever'in ifadesiyle, "Türkiye'de merdiven altı atölyesi gibi çalışan üniversiteler var. Bu üniversiteler akademik emeği metalaştırıyor... Türkiye'de akademik emeğin değersizleşmesi üniversite yönetimleriyle başlayan bir şey değil; vakıf üniversitelerinin akademisyenlere kiloyla alınıp satılabilecek birer mal gözüyle bakması aynı zamanda Türkiye toplumunda zaten en azından son 150 yıldır varolan ve son yıllarda iyice görünür hâle gelen anti-entelektüalizmle de besleniyor."[16]

Meryem Koray'ın, "Türkiye'de 'üniversite özerkliği ya da üniversitelerin akademik niteliği ne durumda' gibi soruların anlamı kalmadı; onun yerine 'üniversite kaldı mı' diye soracak noktaya geldik,"[17] dediği hâlde hızla sıralayalım!

√ 'Türkiye Üniversite Memnuniyet Araştırması' (TÜMA) 2018 raporuna göre, üniversiteler, öğrencilerin beklentilerini karşılamıyor. Raporda "Ne öğrenciler mutlu ne akademisyenler. Birbirlerine temas etmiyorlar. Takip edilecek hoca arayışı da, parlak talebesini merak eden hoca da yok," tespiti yapıldı![18]

√ Üniversitelerin öğretim kalitesi dünyada 101. sırada. Bilimsel makale ve atıf oranları düşüyor. Eğitim yerlerde sürünüyor.[19] Türkiye sahte ve şaibeli yayında dünya üçüncüsü![20]

√ 'Kadın Hastalıkları ve Doğum Bilgisi' kitabında intihalli makale yazarak profesör olan M. Faruk Köse, TTB'den ceza almasına rağmen üniversitede hâlâ çalışıyor. Acıbadem Üniversitesi'nde görevli olan Köse'nin intihal yaptığı kitabın çevirisini ise daha önce asistanı olan Cem Baykal'a yaptırdı![21]

√ Erzincan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi'nde görevli Meriç Aybar'ın Erzurum Atatürk Üniversitesi'ndeyken yazılan 'XIX. Yüzyılda Osmanlı'yı Ziyaret Eden Yabancı Yazarların Eserlerinde Osmanlı Halk Hayatının Derlenmesi' başlıklı doktora tezi sadece "indeks" şeklinde hazırlandı, yararlanılan kaynaklardaki bilgilere yer verilmeden yalnızca sayfa numaraları kullanıldı![22]

√ Gaziantep Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nin adı 'İslâm' ibaresi eklenerek Gaziantep İslâm Bilim ve Teknoloji Üniversitesi olarak değiştirildi. "Çırılçıplak yıkanmak mekruhtur", "Eşcinsellik hastalıktır", "Teyze kızıyla evlenmek caizdir" gibi açıklamalarıyla sıkça gündeme gelen Nihat Hatipoğlu ise, AKP'li Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından üniversiteye rektör atandı![23]

√ Trakya Üniversitesi'nde öğrenciler nereye harcandığı belli olmayan, Sayıştay raporunda ortaya çıkan kayıp 6 Milyon TL'nin akıbetini sormak için Rektör Erhan Tabakoğlu'na mektup yazdı![24]

√ Bazı eğitim fakültelerinde profesör bulunmazken, bazılarında ise 900 öğrenciye 1 profesör düşüyor![25]

√ Öğrencisi olmayan bölümler 2019 yılında da Sayıştay raporlarına yansıdı![26]

√ 15 Temmuz sonrası süreçte kamu üniversitelerinden 6000 kadar akademisyen KHK ile ihraç edildi. Bu sayı ordunun yönetime el koyduğu süreçlerde tasfiye edilen toplam akademisyen sayısının 20 katı![27]

√ YÖK'ün '2018 İzleme ve Değerlendirme Raporları'na göre, akademisyen, idareci ve öğrencilere toplam 10 bin 252 soruşturma açıldı. Bu soruşturmaların 9 bin 172'si sonuçlandırıldı. AKP iktidarının üniversiteleri getirdiği hâl işte bu: Bir yılda 10 bin soruşturma![28]

√ 100'den fazla akademisyeni KHK'yle ihraç eden Ankara Üniversitesi Rektörü Erkan İbiş ve yönetimi, öğrencilerin disiplin cezalarını da 3 yılda yüzde 1000 artırdı. İbiş yönetimi 2017'de, 815 öğrenciye disiplin cezası verdi![29]

√ Sinop Üniversitesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr İrfan Mukul, öğrencisi olan Semih ve Esra Özakça'ya destek amacıyla Yüksel Caddesi'nde düzenlenen eyleme katıldığı için üniversite yönetimi tarafından hakkında başlatılan soruşturmada açığa alındı![30]

√ Ankara Üniversitesi yönetimi onlarca öğrenci topluluğunu kapatma kararı aldı![31]

√ Ankara Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Araştırma Görevlisi Ceren Damar, Hukuk Fakültesi dördüncü sınıf öğrencisi Hasan İsmail H.'nin silahlı saldırısı sonucu yaşamını yitirdi. Akademideki sessizlik dikkat çekerken, AKP tarafından ele geçirilen üniversitelerde olay adeta sıradan bir vakaymış gibi davranıldı. Ceren Damar'ın üniversitesi dışında hiçbir üniversiteden konuyla ilgili açıklama yapılmadı![32]

√ Karadeniz Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Savunma Sistemleri ve Teknolojileri Topluluğu'nun düzenlediği "KTÜ Savunma Sanayi Günleri"ndeki sergide lise ve ortaokul öğrencilerine silah tanıtımı yapıldı![33]

√ Konya'da Selçuk Üniversitesi'nde Ülkü Ocakları üyesi öğrenciler tarafından düzenlenen konserde tüfek hediye edildi![34]

√ Üniversitelerin en tepe yönetiminde kadınların sayısı veya oranı azın da azı. Üniversiteler erkek egemen yapıda. Üniversitelerde akademisyenlerin yüzde 61.8'i erkek, yüzde 38.2'si kadın. Vakıf üniversitelerinde: 57'ye 43. (Devlet üniversitelerinde 63'e 37)![35]

√ Saray'ın atadığı rektörler akademiyi çökertiyor. Uluslararası makaleleri derleyen 'Scopus&Web of Science Veri Tabanı Atıflar' istatistiğine, göre Türkiye'deki 68 üniversite rektörünün uluslararası akademik yayını bulunmuyorken; 71 rektörün araştırmalarına(!) "sıfır" atıf var![36]

√ 'Dünya Üniversite Sıralaması Merkezi'nin (CWUR) raporuna göre, hiçbir üniversitesi ilk 500'e giremeyen Türkiye'nin akademideki durumunu 'Scimago Institutions Rankings'in (SJR) verileri gözler önüne serdi: Türkiye, 1996-2017 arasında yayımlanan 531 bin 899 akademik makale ile bu alanda 20'nci sırada yer alırken, makalelerine yapılan atıf sayısında ise Sudan'ın bile gerisine düşerek 167'nci oldu![37]

√ Kamu üniversitelerinde, -niteliği bir yana bırakılarak- akademisyen başına düşen yayın sayısı, yılda birin altında. 5 yılda üniversitelerimizde üretilen yayınların; en çok atıf alan dergilerdeki yayın sayısındaki oranı yüzde 1'i geçmiyor![38]

√ Üniversitelerde bilimsel araştırmaları desteklemek için kurulmuş olan "Araştırma Fonları" kaldırılmış ya da başka birimlerle birleştirilmiştir![39]

√ YÖK'ün özel üniversitelere ilişkin raporuna göre 30 üniversite, öz kaynaklı araştırma projesine bütçe ayırmadı. Bunların 22'sinde dış kaynaklı proje bütçesi yer alsa da 8'inde Ar-Ge için hiç harcama yapılmadığı tespit edildi![40]

√ Sakarya Üniversitesi Rektörlüğü öğretim üyesi alımı yapacağını 30 Aralık 2019'daki resmi gazete ilanıyla duyurdu. İlanda Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü Toplumsal Gelişme ve Sosyal Politika Anabilim Dalı için bir profesör alınacağı da belirtildi. İlana alınacak kişinin, "Çocuk, ergenlik yaşlılık, şiddet, bağımlılık, göç, romanlar ve bakım evleri" alanında çalışmalar yapmış olması şartı konuldu. Şart koşulan bu çalışma alanlarının Fethullah Cemaati'nin Bedir Üniversitesi'nde düzenlediği konferansa katılan ve hâlen Sakarya Üniversitesi'nde görev yapan doçent Yusuf Genç'in yaptıklarıyla aynı olması dikkat çekti![41]

√ Kişiye özel akademik kadro tartışmalarının adresi bu kez Çukurova Üniversitesi oldu. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Politikası Anabilim Dalı için açılan doktor öğretim görevlisi kadrosu için, "Lisans, Yüksek Lisans ve Doktorasını İktisat Anabilim Dalı'nda tamamlamış ve Döviz Kuru Politikaları alanında çalışmalar yapmış olmak" şartı konuldu. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Fikret Dülger'in A.B. isimli asistanının ilanda belirtilen özel şartların tamamını karşılıyor olması, "Dekan, asistanı için kadro açtı" iddialarına neden oldu![42]

Hâl buyken İzge Günal'ın, "Geldiğimiz noktada akademik özgürlüğü yitirdiğimiz gibi "akademik tutsaklığa" doğru yol alıyoruz. Artık düzeltmesi hiç kolay değil,"[43] saptamasına ekliyor Özgür Bozdoğan:

"Üniversite özgürlüklerin olduğu yerde vardır. Bu özgürlükleri yok ederseniz, üniversiteleri de yok edersiniz"![44]

* * * * *

Sürdürülemez kapitalist vahşetin sorumlusu olduğu bu rezalet tablosuna bir de "Genç olmak"ın soru(n)larını eklediniz mi? Varın gerisini düşünün!

Mesela coğrafyamızda tam 70 bin öğrenci cezaevlerinde. Yargılamaları devam edenlerle birlikte sayıları 100 bini bulan öğrencilerin eğitim hayatlarına devam etmeleri ise neredeyse imkânsız.[45]

Ayrıca kriz ve hayat pahalılığı, evinden uzakta okuyan üniversite öğrencilerini zorluyor. Ailesinin maddi desteğiyle ve aldığı burslarla geçinemeyen öğrenciler devamsızlık pahasına da olsa tam zamanlı ya da yarı zamanlı çalışmak zorunda kalıyor. Bir yılda işsiz sayısı 1 milyon 259 bin artarken, istihdam 872 bin kişi azaldı.[46]

Akdeniz Üniversitesi'nde yapılan ankete göre, öğrencilerin yüzde 21.2'si geçinebilmek için çalışmak zorunda olduğunu söylüyor. Öğrenciler geçinebilmek için makarna yediklerini ifade ediyor. Ankete katılanların yalnızca yüzde 4'ü 1000 TL üzerinde gelire sahip.[47]

Gitgide derinleşen ekonomik kriz koşullarında işsizlik oranları bir türlü düşmüyor. Genç işsizliği ise, asıl sorun. TÜİK'in yetersiz ölçütlerle yaptığı araştırmaya göre de, Türkiye'de her 5 gençten biri işsiz güçsüz geziyor. Gençliğin yüzde 20'si.[48]

Evet yaklaşık her beş gençten birinin kendini işsiz olarak tanımlıyorken;[49] 2004'te 97 bin 545 olan üniversite mezunu işsiz sayısı 2019'da 1 milyon 340 bine fırladı. Türkiye'de her 100 üniversite mezunundan 26'sı işsiz![50]

TÜİK'in araştırmasına göre, üniversite okumak ekonomik açıdan geçmişe oranla daha az kazanç sağlıyor. 2006 yılında bir üniversite mezunu 2 bin 88 lira kazanırken ortalama ücret bin 103 liraydı. Böylece üniversite mezunu ortalama ücretten yüzde 89 daha fazla kazanıyordu.

2018'de aradaki fark yüzde 46'ya kadar gerilemiş durumda. Aradaki fark düzenli olarak kapanıyor. 2018 yılı için 3 bin 960 liralık ortalama ücrete karşılık üniversite mezunun kazandığı ücret 5 bin 778 lira. Bu gelişmenin temelinde üniversiteli sayısındaki olağandışı artış yatıyor.[51]

Bu tabloda 'Toplum Gönüllüleri Vakfı'nın bir araştırmasının sonuçlarına göre, "Gençler, üniversitelerin yeterince özgür olmadığı"nı düşünüyorlarken;