Temel DEMİRER
  29-05-2024 22:26:00

GİDEREK EKSİLİYORUZ: FÜRUZAN, MARİO LEVİ...[*]

 

TEMEL DEMİRER

 

"İnsan kendi yalnızlığına

ve başkalarının

yalnızlığına karşı yazar."[1]

 

Yazmak, yaşam serüveninin tarihe tanıklığı, taraflığıdır; hem de "Kalemi yonttum. Yonttuktan sonra tuttum öptüm. Yazmazsam deli olacaktım,"[2] satırlarındaki tutkuyla ve "Edebi eserler, insanı yeni ve mesut, başka iyi ve güzel bir dünyaya götürmeye yardım etmiyorlarsa neye yarar?" sorusuyla Sait Faik Abasıyanık'ın...

Kuşkuya yer yok: Yazmak yaşamak, hesaplaşmaktır yaşananlarla, yaşatılanlarla...

Yani "Çırpınıp durduğumuz bu aptallıklarla dolu yaşamda umutsuzluğa düşmemek için yazılır."[3]

Ya da "Yazacaksan yaşadığın topraklarda egemenlerin bilinçlenmekten kasten yoksun bıraktığı insanlarımızın korkunç serüvenlerini yaz. Emperyalistlerin oyunlarını uygulayan politikacılara alet olmayalım."[4]

Veya "Yazar, durup kalmak ya da susup yazgıya boyun eğmek hakkına sahip değildir,"[5] örneklerindeki gibi![6]

Wole Soyinka'nın, "Yazarların ve aydınların insanlığa karşı bir görevi vardır"...

Alexander Herzen'in, "Yazdıklarımın gerçek olduğuna inanıyorum. Gerçeğe kayıtsız kalmayan her insanın onu yayma konusunda bir zaafı vardır"...

Guillermo Rosales'in, "Hayatın adaletsizliğine entelektüel öfke ve şiddetle karşılık vermek gerekir, zihnimde yazmak istediklerim için daha çok yer açmalıyım"...

Arthur Koestler'in, "İnsan doğru olduğuna inandığı şeyi ya acımasızca yazmalı, ya da susmalı," ifadelerindeki üzere...

Düşünmek gerek: Nâzım Hikmet olmasaydı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Yaşar Kemal, Orhan Veli, Cemal Süreya, Fyodor Dostoyevski, Lev Tolstoy, William Shakespeare, Honoré de  Balzac, Stefan Zweig, Miguel de Cervantes Saavedra  olmasaydı hâlimiz nice olurdu? Ne kadar insan kalabilirdik? Edebiyatsız bir hayat ne kadar da eksik olurdu![7]

Evet edebiyat, bireylerin ve toplumların ruhunu, o ruhun oturduğu büyük kültürel atlası, yazıldığı zamanın değerlerini hem oluşturan, hem yıkan, hem de geleceğe taşıyan en büyük yaratımlardan birisidir. Bu öyle bir yaratımdır ki tarihten, antropolojiden, diğer insan bilimlerinden farklı olarak, sadece yazıldığı/okunduğu zamanı değil, geçmiş ya da gelecek, insanın içinde yaşamadığı zamanların hayatlarını da yaşadığımız bir gerçeklik gibi ve neredeyse hayatın bütün boyutlarını içeren bir yapı içinde ortaya koyar. Daha doğrusu üçboyutlu bir zamanı tek bir zamana dönüştürerek bütün zamanlarda temsil etme gücü taşır. Edebiyatın verdiği bilginin, bilimsel, dinsel, felsefi bilgiden farklı olarak okurun hayal hanesinde ete kemiğe bürünmüş ve onunla sonsuza dek yaşayacak bir "bilgi" olmasının nedeni budur.[8]

* * * * *

Bunlar böyleyken; edebiyat Füruzan'ını (Feruze Çerçi'sini) kaybederek eksildi; sahipsiz insanların, dostuydu; ezilenlerin safındaydı O.

Onunla 1970'lerde 'Parasız Yatılı', 'Kuşatma', 'Benim Sinemalarım' ile tanışmıştık.

Söz konusu "Yapıtlarda anlatılan kadınlar, cinsellikleriyle olduğu denli, toplum içindeki hırpalanmış konumlarıyla öne çıkar. Sınıf farklılıklarının ve yoksulluğun, kadın-erkek ayrımı tanımadan, insanları nasıl ezdiğini, çoğunlukla kadın karakterler üstünden gösteren sarsıcı Füruzan öyküleri, okurları anlatılan koşullara başkaldırmaya yönlendiren sihirli bir değnek işlevi taşır. Füruzan dili görselleştiren bir sinematik anlatım kullanmaktadır."[9]

Fürüzan'ın satırlarındaki ses, ezilenleri nefes alışıydı sanki. Masumiyeti anlatırdı; kucaklayan, sarmalayan bakışla; tutkuyla, inançla yazdıklarında.

"Özgünlüğü sadece dilinden, ritminden, duyarlığından değil, aynı zamanda ele aldığı konulardan ve sınıfsal bakış açısından geliyordu; bir de ayrıntılara gösterdiği özenden; adeta fotoğraf çekiyor, resimleri boyuyordu sözcüklerle... Ama en çok, en çok sahiciliğinden güç alıyordu."[10]

"Bir 'mucize'yi yitirdik. Birey olmanın, kadın olmanın farkına en güç koşullarda varmış ve bu bilinçle bilenmiş, yazdığı her şeyin hakkını vermiş, öyküleriyle kimsesizlerin, romanlarıyla devrimcilerin, röportajlarıyla emekçilerin ve şiirleriyle şairlerin yanında durmuş, gözlem gücünü yazdığı senaryolara, filmlere de katmıştı", PEN'in Füruzan'ın ardından yayınladığı mesajdaki üzere.

* * * * *

Bir de, ardında birçok hikâye, roman, kahramanlar ve koca bir şehir bırakıp giden Levi...

'İstanbul Bir Masaldı', 'En Güzel Aşk Hikâyemiz', 'Bir Şehre Gidememek', 'Lunapark Kapandı' ve 'Size Pandispanya Yaptım' başlıklı yapıtlara imza atan O, "İstanbul her zaman benim için bir ilham kaynağı oldu. Kötüsüyle de ilham kaynağı oldu. İstanbul aslında neresinden bakarsanız bakın yaşanması kolay olmayan, hatta yaşanması zor bir şehir. Tarihin bıraktığı izler yüzünden de öyle, bugün açısından da öyle,"[11] derdi.

Levi'nin İstanbul'unda, hüznü, aşkı, kayboluşu, terk edilişleri, ötekileştirilmeleri, yemeklerin kokularıyla, tatlarıyla kişinin çocukluğunu keşfetmesi mümkündü.

Kolay mı? Herkesin kendini ait hissettiği bir şehir vardır. Levi de İstanbul'a aidiyetinin nedenlerini anlatırken coşkusunu karşısındakine de geçirirdi: "Kökleri çok derinlere dayanan birkaç tane özelliği var. Birincisi şehrin denizle olan ilişkisi ve onun bütün uyandırdıkları, bütün çağrışımları. Balık kültürü, plajları o kadar çok ki bunu bir zincir olarak düşünün. Deniz, edebiyat, şiir, musiki bunların oluşturduğu ortak atmosfer. Boğazı düşünün tek başına güzelliğinin dışında Abdülhak Şinasi Hisar var veya Ahmet Hamdi Tanpınar var. Huzur romanı var. İkincisi İstanbul'un tarihle olan ilişkisi ve onun uyandırdıkları. Tarihin anekdotları, İstanbul'un insanları bazen çok ilgimi çeken, bazen çok kızdığım, bazen nefret ettiğim İnsanları. Farklı şekillerde bağlandığım insanları... Bunların hepsi bir bütün. Yine İstanbul'un başka bir özelliği de İstanbul'un tadları, lezzetleri. Uzun zaman İstanbul'dan ayrı kaldığımda tuhaf bir şekilde en çok özlenen şeylerden biri simit ve çay. Dolayısıyla bütün bunlar bağlıyor sizi. Bir de öte yandan burada geçirmiş olduğunuz sizin bireysel tarihiniz var. Gabriel García Márquez, 'Yüzyıllık Yalnızlık' romanın bir yerinde 'Bir yere kendinizi ait hissedebilmeniz için o yere ölülerinizi gömmüş olmanız gerekir' der. Bu çok önemlidir. Benim bu topraklara gömdüğüm çok ölüm var artık. Dolayısıyla bir de onlar var. Onların yüzleri, onların anıları, onların izleri, onların bıraktıkları. Şehir aidiyeti dediğiniz budur. Bu sebeple birçok yazar bir şehre bağlıdır ve hep o şehri anlatır."[12]

İnsan ruhunun katmanlarını -karanlığını, ihmalkârlığını, fedakârlığını, yanılgılarını- ve çok daha fazlasını anlattığı kendi ve gerçektir. O çocukluğunu, ilk gençliğini yalnızlığını, düş kırıklıklarını ve "öteki olma" durumlarını anlattır ve çevresiyle hesaplaşırdı; "Her Yahudi gibi ben de 'ülkesini' doğurmaya, yaşamaya ve bulmaya çalışan bir gezgindim sonuçta. Her Yahudi gibi ben de 'vatansız'dım birilerinin gözünde. Her Yahudi gibi ben de 'sıradan'dım, 'güvenmez ve güvenilmez'dim, 'dilsiz ve yabancı'ydım,"[13] satırlarındaki üzere.

P.E.N Yazarlar Derneği'nin, "Tam bir direnişçiydi... haksızlıklara karşı direndi," diye betimlediği Onunla da eksildik; yeniden çoğalmak umuduyla...

 

N O T L A R

[*] İnsancıl Dergisi, Yıl:34, No: 405, Nisan 2024...

[1] Eduardo Galeano.

[2] Sait Faik Abasıyanık, "Haritada Bir Nokta", Son Kuşlar, Yapı Kredi Yay., 2002, s.6.

[3] Vedat Türkali, Kayıp Romanlar, Everest Yay., 2004, s.130.

[4] Vüs'at O. Bener, Siyah- Beyaz, İletişim Yay., 1993, s.27.

[5] Elias Canetti, Sözcüklerin Bilinci, çev: Ahmet Cemal, Payel Yay., 1984.

[6] "Burjuvaziyi içerden zayıflatmak yeterli değildir, ona karşı proletaryayla 'birlikte' savaşmak gerekir... Yazar arkadaşlarımızın önünde, Rus burjuvazisinden gelip sosyalist inşanın öncüleri olmuş Sovyet yazarları örneği vardır." (Louis Aragon, aktaran: Walter Benjamin, "Üretici Olarak Yazar", çev: Aylin Ünal, Der. Victor Burgin, Fotoğrafı Düşünmek, Espas Sanat Kuram Yay., 2013, ss. 21- 36.)

[7] Ayla Ganioğlu, Roman Yazmanın Öngörülemeyen Serüveni, Scala Yay., 2023

[8] Şükrü Erbaş, "Edebiyat ve Hayat", Birgün Pazar, 18 Şubat 2024, s.13.

[9] Ayşegül Yüksel, "Füruzan: Ezilenlerin Dostuydu", Cumhuriyet, 27 Şubat 2024, s.11.

[10] Zeynep Oral, "Füruzan Hiç Eskimedi, Hiç Eksilmedi", Cumhuriyet, 15 Şubat 2024, s.11.

[11] "Yazar Mario Levi Yaşamını Yitirdi", Cumhuriyet, 1 Şubat 2024, s.13.

[12] Deniz Zekâ-Meltem Sezen Kılıç, "Edebiyata Adanmış Bir Hayat", Birgün Kitap, No:265, 9 Şubat 7 Mart 2024, s.11.

[13] Mario Levi, Bir Şehre Gidememek, Afa Yay., 1993.

 

  Bu yazı 346 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 38 33 2 3 92 26 102 +66
2 Fenerbahçe 38 31 1 6 99 31 99 +68
3 Trabzonspor 38 21 13 4 69 50 67 +19
4 Başakşehir FK 38 18 13 7 57 43 61 +14
5 Kasımpaşa 38 16 14 8 62 65 56 -3
6 Beşiktaş 38 16 14 8 52 47 56 +5
7 Sivasspor 38 14 12 12 47 54 54 -7
8 Alanyaspor 38 12 10 16 53 50 52 +3
9 Çaykur Rizespor 38 14 16 8 48 58 50 -10
10 Antalyaspor 38 12 13 13 44 49 49 -5
11 Gaziantep FK 38 12 18 8 50 57 44 -7
12 Adana Demirspor 38 10 14 14 54 61 44 -7
13 Samsunspor 38 11 17 10 42 52 43 -10
14 Kayserispor 38 11 15 12 44 57 42 -13
15 Hatayspor 38 9 15 14 45 52 41 -7
16 Konyaspor 38 9 15 14 40 53 41 -13
17 MKE Ankaragücü 38 8 14 16 46 52 40 -6
18 Fatih Karagümrük 38 10 18 10 49 52 40 -3
19 Pendikspor 38 9 19 10 42 73 37 -31
20 İstanbulspor 38 4 27 7 27 80 16 -53
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 34 24 7 3 77 31 75 +46
2 Göztepe 34 21 6 7 60 20 70 +40
3 Sakaryaspor 34 17 8 9 50 35 60 +15
4 Bodrumspor 34 15 7 12 43 22 57 +21
5 Çorum FK 34 16 10 8 55 36 56 +19
6 Kocaelispor 34 16 11 7 48 41 55 +7
7 Boluspor 34 15 11 8 33 35 53 -2
8 Gençlerbirliği 34 13 9 12 39 33 51 +6
9 Bandırmaspor 34 13 10 11 49 32 50 +17
10 Erzurumspor FK 34 12 11 11 30 34 44 -4
11 Ümraniyespor 34 12 15 7 40 47 43 -7
12 Manisa FK 34 9 12 13 40 40 40 0
13 Keçiörengücü 34 10 14 10 34 43 40 -9
14 Adanaspor 34 11 17 6 28 45 39 -17
15 Şanlıurfaspor 34 9 14 11 32 37 38 -5
16 Tuzlaspor 34 9 14 11 35 47 38 -12
17 Altay 34 5 25 4 16 76 10 -60
18 Giresunspor 34 2 28 4 16 71 7 -55
Takım O G M B A Y P AV
1 Esenler Erokspor 36 26 5 5 83 29 83 +54
2 Van Spor FK 36 24 6 6 63 37 75 +26
3 Bucaspor 1928 36 21 5 10 54 25 73 +29
4 1461 Trabzon FK 36 21 6 9 71 39 72 +32
5 Ankaraspor 36 15 8 13 45 35 58 +10
6 Yeni Mersin İdman Yurdu 36 16 10 10 50 36 58 +14
7 Beyoğlu Yeniçarşıspor 36 15 14 7 47 38 52 +9
8 Karacabey Belediye Spor 36 13 11 12 43 37 51 +6
9 Ankara Demirspor 36 15 16 5 43 46 50 -3
10 Diyarbekir Spor 36 12 15 9 39 41 45 -2
11 Kırklarelispor 36 11 14 11 33 41 44 -8
12 Altınordu 36 10 13 13 45 39 43 +6
13 Hes İlaç Afyonspor 36 10 14 12 25 38 42 -13
14 Serik Belediyespor 36 10 16 10 29 45 40 -16
15 Nazilli Belediyespor 36 11 16 9 38 57 39 -19
16 Zonguldak Kömürspor 36 11 17 8 41 57 38 -16
17 Kırşehir Futbol SK 36 5 23 8 38 76 23 -38
18 Bursaspor 36 6 22 8 28 64 23 -36
19 Adıyaman FK 36 4 25 7 28 63 19 -35
Takım O G M B A Y P AV
1 Kepezspor FAŞ 28 22 2 4 67 18 70 +49
2 Aliağa Futbol A.Ş. 28 19 0 9 60 18 66 +42
3 Ayvalıkgücü Belediyespor 28 15 6 7 40 25 52 +15
4 52 Orduspor FK 28 14 7 7 40 28 49 +12
5 İnegöl Kafkas GK 28 13 7 8 37 30 47 +7
6 Edirnespor 28 13 10 5 45 28 44 +17
7 Mardin 1969 Spor 28 12 11 5 40 34 41 +6
8 K.Çekmece Sinopspor 28 10 10 8 41 31 38 +10
9 Karabük İdmanyurdu Spor 28 10 13 5 27 44 35 -17
10 Artvin Hopaspor 28 9 12 7 33 29 34 +4
11 Talasgücü Belediyespor 28 10 14 4 34 45 34 -11
12 Kırıkkalegücü FK 28 8 15 5 31 42 29 -11
13 Gümüşhanespor 28 4 14 10 25 49 22 -24
14 Malatya Arguvanspor 28 3 21 4 21 57 13 -36
15 Tarsus İdman Yurdu 28 2 22 4 20 83 10 -63
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/05/2024 Fenerbahçe 6 - 0 İstanbulspor
 26/05/2024 Hatayspor 2 - 0 Çaykur Rizespor
 26/05/2024 Adana Demirspor 2 - 6 Başakşehir FK
 26/05/2024 Trabzonspor 4 - 2 MKE Ankaragücü
 26/05/2024 Pendikspor 0 - 1 Gaziantep FK
 26/05/2024 Konyaspor 1 - 3 Galatasaray
 26/05/2024 Kasımpaşa 2 - 1 Beşiktaş
 25/05/2024 Sivasspor 2 - 1 Kayserispor
 25/05/2024 Fatih Karagümrük 3 - 1 Samsunspor
 24/05/2024 Alanyaspor 1 - 1 Antalyaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/05/2024 Kocaelispor 0 - 2 Sakaryaspor
 11/05/2024 Erzurumspor FK 0 - 4 Eyüpspor
 11/05/2024 Boluspor 2 - 1 Çorum FK
 11/05/2024 Göztepe 1 - 1 Bodrum FK
 11/05/2024 Adanaspor 1 - 0 Bandırmaspor
 11/05/2024 Tuzlaspor 1 - 1 Gençlerbirliği
 11/05/2024 Şanlıurfaspor 2 - 0 Manisa FK
 10/05/2024 Giresunspor 1 - 2 Ümraniyespor
 10/05/2024 Keçiörengücü 1 - 1 Altay
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 Hük. Bursaspor 3 - 0 Van Spor FK
 04/05/2024 Altınordu 3 - 3 Sincan Belediyesi Ankaraspor
 04/05/2024 Bucaspor 1928 3 - 1 Diyarbekir Spor
 04/05/2024 Serik Belediyespor 0 - 6 Esenler Erokspor
 04/05/2024 Beyoğlu Yeniçarşıspor 3 - 1 Karacabey Belediye Spor
 04/05/2024 Adıyaman FK 4 - 1 Hes İlaç Afyonspor
 04/05/2024 Ankara Demirspor 5 - 2 Yeni Mersin İdman Yurdu
 04/05/2024 Kırklarelispor 1 - 3 Zonguldak Kömürspor
 04/05/2024 Kırşehir Futbol SK 4 - 5 1461 Trabzon FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/04/2024 Malatya Arguvanspor 3 - 4 Talasgücü Belediyespor
 27/04/2024 Gümüşhanespor 2 - 4 Kepezspor FAŞ
 27/04/2024 Artvin Hopaspor 0 - 1 52 Orduspor FK
 27/04/2024 Mardin 1969 Spor 4 - 2 İnegöl Kafkas GK
 27/04/2024 Tarsus İdman Yurdu 1 - 1 Karabük İdmanyurdu Spor
 27/04/2024 Ayvalıkgücü Belediyespor 1 - 0 Edirnespor
 27/04/2024 Aliağa Futbol A.Ş. 6 - 3 Kırıkkalegücü FK
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI