TEMEL DEMİRER

"Yanıtlarım sizi korkutuyorsa,

o zaman korkutucu

sorular sormayı bırakmalısınız."[2]

Değinilen soru(n)ların kavranılabilir olması için somuta mündemiç, teorik ve soyut bir çerçeveye ihtiyacı olduğu kanısından hareketle şunların altını çizerek başlamalı.

KRİZ DÜNYASI

Sürdürülemez kapitalizmin III. Büyük Bunalımı ile altüst olan yerküre, "Sosyalizmin Alfabesi"ni kaleme alan Leo Huberman'ın ifade ettiği: i) "Kapitalist toplumda çarkları döndüren kârdır"; ii) "Kapitalist sistem özü gereği verimsiz ve müsriftir"; iii) "Kapitalist sistem; verimsiz, müsrif, akıl dışı ve adaletsizdir"; iv) "Bütün kapitalist ülkelerde, bolluğun ortasında açlık, varlığın içinde kıtlık, zenginliğin göbeğinde yoksulluk vardır"; v) "Kapitalist sistemde kâr imkânı yoksa üretim olmaz"; vi) "Kapitalist sistem çerçevesi içinde çıkar yol yoktur. Depresyon kaçınılmazdır"; vii) "Kapitalizmin ölümcül hastalığı olan kriz ve depresyonu tedavi etmenin tek yolu vardır: Savaş"; viii) "Dolar ile yaşam karşı karşıya geldiler dolar kazandı," saptamasındaki hakikâtle bir kez daha yüzleşiyor.

Söz konusu acımasız hakikâte ilişkin Eduardo Galeano, "Dünyada açlar ile obezlerin sayısı eşit. Açlar çöplüklerden topladığı, obezler ise Mc Donalds'tan aldıkları çöplerle besleniyorlar." "Mutlu azınlığın doyması için yığınların açlıktan ölmesi gerekir," derken ekler Jack London:

"Öve öve bitirilemeyen modern toplumunuz kan üzerine kurulu, her tarafından kan fışkırıyor. Bu kıpkırmızı lekeden ne ben kaçabilirim ne de sizler."

Başka türlüsü, kesinlikle mümkün değil. Çünkü kapitalizm ehlileştirilebilir bir sistem değil

Kapitalizm dahilinde üretimle ihtiyaçların tatmini (karşılanması) arasındaki ilişki de ters-yüz olmuş durumdadır... Üretimin birincil (asıl) amacı, insan ihtiyaçlarını karşılamak değil; pazarda satmak, kâr etmektir...

Kolay mı? Her kapitalist işletme vahşi bir rekabet ortamında var olma mücadelesi veriyor... Kapitalistler üretimin sosyal ve ekolojik sonuçlarını dikkate almıyorlar... Oradaki yegâne amaç kârdır. Üretimin öncelikli amacı insan ihtiyaçlarını karşılamak değil, kâr etmek üzere "değişim" (mübadele) değeri üretmektir... Bu, daha baştan üretimin ihtiyaçlara yabancılaşması demektir...[3]

Denilebilir ki kapitalizm, insanlık ve uygarlıklar tarihinde bu tür bir sapmanın olduğu ilk ve tek üretim tarzıdır. Bu akıl almaz bir sapmadır ki, bugün yüz yüze geldiğimiz sayısız kötülüklere, saçmalıklara, yıkımlara kaynaklık ediyorken; kapitalizmden çıkmak, kapitalist mantığın ve işleyişin dışına çıkmaktır.[4]

Bunlara bir de Covid-19'lu "Finans Kapitalizminin Yeni Normalleri"[5] eklendi mi; bağrında aydınlığı taşıyan kapkara bir tablo dikiliyor karşımıza; David Harvey'in izahı eşliğinde:

"Karl Marx bugün hiç olmadığı kadar güncel... Marx'ın sermayenin ve çelişkilerinin ne olduğuna dönük analizleri hiç olmadığı kadar güncel."[6]

KAPİTALİZMİN CORONA HÂL(LER)İ

Gabrielle Pickard-Whitehead'ın işaret ettiği üzere, "Coronavirüs pandemisi küresel kapitalizmde büyüyen çatlakları derinleştirdi";[7] sınıfsal ayrımlar daha da netleşti.

Sürdürülemez kapitalizmin "kontrolden çıkmış" "neo-liberal sermaye akımı, kamu hizmetlerinin meta hâline getirirken; kapitalist barbarlık; kâr, daha fazla kâr ve rekabet çılgınlığında ifadesini buldu. Böylelikle corona tahribatıyla hayatlarının sona ermesi, neden olduğu toplumsal tahribat ve yıkım önemli olmaktan çıkıp; mülksüzleştirilenlerin daha da mülksüzleştirildiği bir talana dönüştü.

Örneğin Pandemi ile Amazon CEO'su Jeff Bezos günlük servetini eşi benzeri görülmemiş bir oranda artırdı. Yalnızca bir günde, kişisel serveti 13 milyar dolar artış gösterdi.[8]

Coronavirüs salgınının Nisan-Temmuz 2020 döneminde dünyadaki milyarderlerin serveti yüzde 27.5 artış göstererek 10.2 trilyon dolara ulaştı. 2017'de 2158 olan milyarder sayısı ise 2189'a ulaştı.[9]

Türkiye'de ise dört aylık pandemi döneminde milyonerlerin serveti 210 milyar 874 milyon TL arttı ve toplam milyoner sayısı ise 268 bin 602 kişiye dayandı.[10]

 'The Forbes Türkiye'nin 2020 yılına ilişkin 'En Zengin İlk 100 Türk' sıralamasına göre, 2019'da 26 civarındaki dolar milyarderi sayısı 2020'de 29'a yükseldi. Listenin başında 4.7 milyar dolarlık servetiyle Yıldız Holding Yönetim Kurulu Başkanı Murat Ülker bulunuyor.

Öte yandan 'The Forbes Türkiye'nin 2010 yılında yayımladığı listede ilk 10 zenginin toplam 22 milyar dolarlık serveti bulunurken bugünkü ilk 10'un 25.3 milyar dolarlık serveti bulunuyor. Sadece ilk 10'un toplam serveti değeri 500 bin lira olan 316 bin 250 haneye eşitti![11]

Devamla: İstanbul'daki hanelerin yüzde 47.3'ünün düzenli bir geliri yok. Yüzde 70.6'sı bankalara borçlu. Yüzde 92'si et yiyemiyor.[12]

'Birleşik Metal-İş Sendikası Sınıf Araştırmaları Merkezi'nin (BİSAM) hesaplamalarına göre, Temmuz 2020'de 4 kişilik bir ailenin sağlıklı beslenmesi için aylık yapması gereken harcama tutarı 2 bin 385 TL, yoksulluk sınırı 8 bin 249 TL oldu. Açlık sınırı ise 17 yılda 5 kattan fazla arttı.[13]

'Tüketici Hakları Derneği' Başkanı Turhan Çakar'ın açıkladığı verilere göre, Türkiye'de 24 milyon anne var ve bunların 4.8 milyonu açlık, 14.5 milyonu da yoksulluk sınırının altında yaşıyor.[14]

Türkiye'de 4 milyon 179 bin 840 emeklinin aldığı maaş, asgari ücretin altında kalıyor. 2018'de emeklilerin yüzde 11.96'sı asgari ücretin altında gelire sahipken bu oranın, iki yılda yüzde 50'ye dayandı.[15]

2013'te 12 bin 480 dolara yükselen "Kişi Başı Milli Gelir"(?), 2019'da 9 bin 128 dolara geriledi. 2007'deki 9 bin 656 doların bile altına düştü! Böylece, "küresel ekonomik bunalımın" yaşandığı 2009'dan bu yana, en kötü sonuç 2019'da elde edildi! 2009'da enflasyon 6.53 düzeyinde iken 2019'da ise yıllık 15.51 oldu... Dolayısıyla vatandaşların "alım güçleri" 10 yıl öncesinin bile altına düşmüştü![16]

Kolay mı? Gelir dağılımı eşitsizliğinde, 34 Avrupa ülkesi içinde Türkiye ikinci sırada yer aldı. Türkiye'de en zengin yüzde 20'lik nüfus, toplam gelirin neredeyse yarısını (yüzde 47.4) alıyor.[17]

Yani TÜİK verilerine göre, Türkiye kapitalizminin zirvesinde yer alan en zengin yüzde 5'lik kesim, milli gelirin beşte birini elde ediyor. En altta kalan yüzde 5 ise sadece yüzde 1'i kadar gelire sahip. Bu iki kesimin ortalama (medyan) gelirlerinin 2019'da oranı 1'e 16![18]

Nihayet Türk-İş'in araştırması salgınla birlikte ülkedeki yoksulluğun da her geçen gün katlanarak büyüdüğünü ortaya koydu. Verilere göre ilk kez bir çalışanın yaşayabilmesi için aylık yapması gereken asgari harcama tutarı 3 bin liranın üzerine çıktı. Olması gereken asgari ücret ile mevcut asgari ücret arasındaki fark 680 lira. Yaklaşık 7 milyon işçi 2 bin 324 lira ile geçinmeye çalışıyor.[19]

Söz konusu tabloda Covid-19, gelir eşitsizliğinin, ekonomik ve siyasal istikrarsızlığın hâkim olduğu ülkelerde yaşanan krizi daha da derinleştirdi. Başta Avrupa kıtasında olmak üzere birçok ülke ikinci dalga endişesindeyken yayılma hızının hiç durmadığı Latin Amerika, kıtlık ve açlık tehlikesiyle karşı karşıya.

Covid-19 nedeniyle dünya genelinde yaşanan can kaybı 689 bin 476'ya ulaşırken ölümlerin 200 bini Latin Amerika'da gerçekleşti. Küresel çapta vakalar 2 Ağustos 2020 itibarıyla 18 milyona ulaşırken Güney Afrika'da enfekte olan kişi sayısı 500 bini aştı.

Dünya Sağlık Örgütü Başkanı Ghebreyesus, salgının "tahmin edilenden çok daha uzun sürmesini beklediklerini" söyledi. "En kötüsünü atlattığını düşünen ülkeler şimdi artan vakalarla karşı karşıya" dedi.

Dünya Gıda Programı Başkanı David Beasley, pandemiyle birlikte tetiklenen ekonomik kriz koşullarının, Latin Amerika ve Karayipler'de artan kıtlık, derinleşen eşitsizlikler ve doğa felaketleriyle birlikte "devasa ölçekte" açlığa neden olacağı uyarısında bulundu.

Birleşmiş Milletler'e bağlı kuruluşun yetkilisi, Ekvador ve Panama'ya ziyaretindeki açıklamada, "Yaklaşık 11 milyon kişi açlığın eşiğinde" ifadelerini kullandı.[20]

PANDEMİ YIKIMI

Pandemi ekonomi(ler) açısından "Daralma-iflas-işsizlik"[21] yıkımını devreye sokarken; Dünya Bankası, salgın nedeniyle Türkiye'deki 3.3 milyon kişinin yoksulluğa sürüklenebileceğine dikkat çekti.[22]

1.5 yılda sadece 56 ilde toplam 90 bin 743 esnaf, kepenk kapatmak zorunda kaldı. Bu 56 il içerisinde en çok esnafın kepenk indirmek zorunda kaldığı iller Mersin, Bursa ve Manisa oldu.[23]

  Bu yazı 9886 defa okunmuştur.

  FACEBOOK YORUM

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

• YAPAY ZEKÂ "NÖTR" DEĞİLDİR, OLAMAZ DA!
• EMPERYALİST HEGEMONYA SAVAŞ(LAR)I: TEHDİT VE İMKÂNLAR[1]
• COĞRAFYAMIZDA ALEVÎFOBİNİN DÖKÜMÜ[*]
• İKTİDARIN SÖZLERİNDEN ŞÜPHELEN, ÖZGÜRLÜĞÜ SEÇ[*]-TEMEL DEMİRER
• TARIMIN (VE TOPRAKLARIMIZIN) TALANINA DUR-DE!
• SORU(N) DEĞİL, OLANAK OLARAK GÖÇ(MENLİK)[*]
• Fotoğraf(çılık) Önemlidir
• ŞİMDİ KENDİMİ "İYİ" HİSSEDİYORUM!
• ŞİİR, ŞİİR... ISRARLA VE YİNE, YENİDEN ŞİİR...
• İBO'NUN 'ÖLÜMSÜZLÜĞÜ'NÜN 53. YILINDA PATİKA'NIN SORULARINA YANITLAR
• "ZOR ZANAAT"TIR YAZARLIK
• 1968('İMİZ)