Sibel ÖZBUDUN
  19-03-2023 18:05:00

‘ALEVÎLİĞİN ÖZÜ’: HAKİKÂTİ HURAFELERDEN AYIRMAK/ SİBEL ÖZBUDUN-TEMEL DEMİRER

SİBEL ÖZBUDUN-TEMEL DEMİRER

 

"Bu Âdem dedikleri

El, ayak, baş değil

Âdem manaya derler

Suret ile kaş değil."[1]

 

Mehmet İnanç Turan'ın, 'Alevîliğin Özü'[2] başlıklı çalışması, hacimli bir izleğin -şimdilik- "son durağı" ve daha önceki yapıtları gibi, bundan da çok şey öğrendik...

"Yazarın hiçbir dinsel inançla ilişkisi yoktur. Kitabın amacı, Alevîliği gerçeğine uygun aktarmaktır," (s.10) vurgusuyla O, Alevîler'in "Bütün varlıkların bir Nur'dan doğduğuna" (s.29.); "Varlıkların yapısında dört madde olduğuna inan"dığını (s.36) aktarır.

Turan'ın deyişiyle onlar, "Enel-Hakk inancını savunur" (s.38); "Cennet-cehenneme inanmaz" (s.57); "İslâm tanrısını eleştirir" (s.62); "Ali'yi tanrı olarak görür" (s.83); "Namaz kılmaz" (s.89); "Hacca gitmez" (s.95); "Ramazan orucu tutmazlar ve zekât vermez"; (s.101) "İçki içmeyi günah saymaz"lar. (s.107)

 "Dört kapı öğretisini savunur" (s.104); "Kıyamete inanmaz" (s.54); "Ezilenleri savunur," (s.111) tezlerini ifade ederken; bunların altını doldurur. Ona göre Alevîlik, "Sevgi dinidir." (s.115)

* * * * *

"Bilimden gidilmeyen yolun sonu karanlıktır" diyen ayrıksı bir inançtır Alevîlik...

"Bizim nazarımızda kadın, erkek farkı yok, eksiklik noksanlık senin görüşlerinde." "Dili, dini, rengi ne olursa olsun iyiler iyidir." "72 millete bir nazarla bakmayan/ Kırk yıl müderris olsa hakikâtte asidir," diyen...

"Eline beline diline hâkim olmayı" temel düstur edinen bir inanç biçimi olarak Alevîlik; "Hararet nardadır, sacda değildir/ Keramet baştadır, taçta değildir/ Her ne ararsan kendinde ara/ Kudüs'te, Mekke'de, Hac'da değildir," vurguyla 72 millete aynı nazarda bakan akıl ve vicdandır...

Haksıza karşı, iyiden ve güzelden yana durmanın ilimdir, sevgi/ saygıdır; "Dört Kapı Kırk Makam" öğretisidir...

Hallac-ı Mansur, Hacı Bektaş Veli, Şeyh Bedrettin ve Pir Sultan Abdal'ca duruştur; komünalisttir; kolektivizme yatkındır...

Zalime ve onun zulmüne boyun eğmeme kararlılığıyla semah duran özdür, sözdür, deyiştir, sazdır, duruştur...

Neyin iyi neyin kötü olduğuna karar verebilen İnsanı Kâmil olma gayretidir. Temeli insandır, eşitliktir, birlikteliktir, kardeşlik (musahiplik) düzenidir, farklı görüşlere açık olmaktır. İçi başka, dışınız başka olmamayı düstur bilen; Alevîlik'te/Kızılbaşlık'ta aslolan "Hakikât Kapısı"dır; evrensel simgesi de topraktır.

"Toprak olmanın sevgisi, insan sevgisidir. Alevîlikte toprak, insanın güneşidir, cömertliğidir. Karşılıksız çıkarsız sevginin, sevmenin, yardımlaşma ve dayanışmanın ırmağıdır. Pirler, "Hızır, cenneti toprağının dibine değil üzerine kurmuştur,"[3] demişlerdir.

Alevî inancına göre; her canlı doğuştan olgunlaşmamış ham bir kişiliğe sahiptir. İnsan ise kendi iradesinin dışında herhangi bir toplumda doğar ve o toplumun kültürel, ulusal, ananevi, özelliklerini devralırlar. O toplumun gelenek ve göreneklerine göre şekillenirler.

Alevî inancına göre insan evladı aşamalı olarak "Dört Kapı"dan yani belli aşamalardan geçtikten sonra olgunlaşır, insan kâmil olur.

"Dört Kapı Kırk Makam" öğretisiyle eğitilen toplum gereken koşullarda olgunlaşır. Kâmil insanlar topluluğunu oluştururlar.

"Dört Kapı Kırk Makam" biçiminde insanı "İnsanı Kâmil" (olgun insan) olmaya götüren ilkeler aşamalıdır. Bir insan dört kapıyla, makamlardan geçerek benliğini yıkar, arı, duru olur.

Alevî/ Kızılbaş erkânında "Rea Hakk" inancı oluşturan her kapının simgesel bir anlamı vardır: Hava, Su, Ateş, Toprak gibi...

Ezilenler, ötekileştirilenler, baskıya uğrayanlar bir sığınak ve kendilerini ifade olanağı bulurlar Alevîlik'te.[4] Tabiri yerindeyse o, "ezilenlerin inancı"dır.

 

* * * * *

Yazarın önemli saptamasıyla, "Alevîliği Ali üzerinden tanımlamak yanlıştır." (s.11) Çünkü "Alevîlikte Tanrı (Hakk) ile İnsan Bir'dir. Hakk ile İnsan arasında hiyerarşik bir üst-alt ilişkisi yoktur; eşitlik vardır. Söz konusu ettiğimiz üç dinde, yani İslâm'da, Yahudilikte, Hıristiyanlıkta 'Tanrı-Kul ilişkisi' vardır. Alevîlikte böyle bir ilişki yoktur. (s.12)

Resmî ya da gayri resmî tarihin Hz. Ali açıklamaları -Cemal Canpolat,[5] Miyase İlknur,[6] Avni Özgürel,[7] Naci Cem Öncel,[8] Soner Yalçın,[9] vb'lerine dek!- sorgulamayan tekrarın nakli "iddialar"ının ötesine geç(e)mezken; "İslâm'daki Hz. Ali, Hz. Muhammed'in damadı-yardımcısı bir kişiliktir. Namazını, orucunu, zekâtını, haccını yerine getiren iyi bir Müslüman'dır. 7-8 kadınla evlenmiştir. Yine Kur'an'ın kadınları küçük gören bakışını aynen benimser. Ruh göçü (devriye) anlayışına karşı çıkar. Enel Hakk (Ben Tanrı'yım) görüşünü benimsemez.

Alevîler şimdiye kadar saydığımız eylemleri onaylamazlar. Yani İslâm'ın ibadetlerini yerine getirmezler. Çok kadınla evliliği kabul etmezler. Kadınları, erkeklerin dengi olarak görürler. Ruh göçünü ve Enel-Hakk inancını savunurlar. Demek ki, İslâm'da Hz. Muhammed'in yardımcısı olan Hz. Ali ile Alevîlerin Ali'si arasında bir fark vardır," (s.20) der Mehmet İnanç Turan...

Belki de yapıtın altı çizilip, tartışılması gereken kritik saptaması da burasıdır.

* * * * *

Özetle; bir ölçüde Şamanizm ile örtüşen Alevîliği İslâm'dan ve diğer semavi dinlerden ayıran pek çok yön vardır. Farklı bir inanış sistemidir. Doğayla uyum gösteren, insan yapısına uygun, dogmatik olmayan bir inanıştır.

Politik olarak isyancı, Ortodoks din açısından sapkın (rafizi) özellikleriyle "İslâmcı odaklar, Alevîleri İslâm içine almaya çalışıyorlar. Alevîliğe ait olmayan inançları, Alevîliğin içine sokmaya uğraşıyorlar. Oysa Alevîlik İslâm dininin dışında mazlum bir dinsel inançtır. Alevîlik asimilasyon altındadır. Bu asimilasyon, Osmanlı devletinin kuruluşundan bugüne kadar sürmektedir. Alevîler adım adım Sünnîleştirilme sürecine sokulmuştur." (s.9.)

Bu, gün gelmiş "cezalandırma" ile hayata geçirilmiştir; şu habere bir göz atın: "Sivas Katliamı'nın 29. yıldönümünde 'Alevî Soykırımı' yazılı pankart açan Hüseyin Karababa, 'Halkı kin ve düşmanlığa tahrik' suçlaması ile Ankara Güvenlik Şube Müdürlüğü'nde ifade verdi."[10]

Gün gelmiş "devletin operasyonları"na hedef olmuş: "Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın imzasını taşıyan atama kararları 3 Şubat 2023 tarihli Resmi Gazete'de yayınlandı. Buna göre; 9 Kasım 2022'de yayınlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'yle Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde kurulan Alevî-Bektaşî Kültür ve Cemevi Başkanlığı'na Ali Arif Özzeybek atandı"![11]

Gün gelmiş para-militer saldırganlıklarla sindirilmeye çalışılmıştır: "Bir grup saldırgan Şahkulu Sultan Vakfı'nın deprem bölgesine gönderilmek üzere Pendik şubesinde yüklediği yardım tırına el koymak istedi, vakıftakilerin direnmesi üzerine ise silahlı saldırı düzenledi"![12]

Öncesi de dahil Yavuz Sultan Selim'den Kanuni Sultan Süleyman'a Osmanlılar'ın 'Kızılbaş' diye adlandırdıklarına reva gördükleri; örneğin Şeyhülislâm Ebusuud'un, "Kızılbaşların katlinin helâl olduğu, Kızılbaş katledenin gazi olacağı, Kızılbaşlarca öldürülenlerin şehit sayılacağı, Kızılbaşların mallarının ve ırzlarının helâl olduğu" biçimindeki fetvaları günümüze kadar ulaşıp Maraş'ta, Sivas'ta, Çorum'da, Gazi Mahallesi'nde katliamların, Madımak'taki diri diri yakılmanın önünü açmıştır.

* * * * *

İnsan(lık), sürdürülemez kapitalizmin III. büyük bunalımı ile derinlikli bir kaosu yaşarken; toplumsal soru(n)ların yarı çapı genişleyip, bir uygarlık krizine dönüşüyor. Ama eşzamanlı olarak, çözümün imkânları da olgunlaşmakta...

Böyle bir kesitte zamanın ruhu; komünalist isyancı özellikleriyle - dağınık, parçalı, karmaşık ve hak etmeyenlerin elinde araç hâline sokulan- Alevîliğe, asimilasyon zorbalığına karşı yeni bir yol açmayı mümkün kılıyor.

Bu mümkündür. Malum: "Alevîlik ezilenlerin yanında"dır. (s.121-122)

 

19 Şubat 2023 11:27:52, İstanbul.

 

N O T L A R

[*] Newroz, Mart 2023... 

[1] Kaygusuz Abdal.

[2] Mehmet İnanç Turan, Alevîliğin Özü, Ütopya Yay., Ocak 2023, 127 sahife.

[3] Turabi Saltık, Alevîlikte Ocaklar Gerçeği 4 Kapı 40 Makam Öğretisi, Babek Yay., 2017.

[4] Şerif Karataş'ın (doğ. 1940) anlatımı: "Dedemin adı Kekul'dur. Mazgirt'in Dilanoğlu (yeni adı Koçsuyu) köyünden gelmişiz, yani köklerimiz o köyde. Biz bu köyde(Şorda) doğup Alevîler'le iç içe büyüdük, kardeş gibi... Aşiretimiz Ermeni'dir. Kimliğimizi inkâr etmiyoruz, bunu her yerde söylüyoruz. Çocuklarımız Fransa'da onlar bizim gibi değil. Çocukluğumda Ermeni olduğumuzu bilmiyordum, sonradan öğrendim. Tabii doğrudan söyleyen olmadı. Hatırlıyorum sağda solda 'Bu Ermeni!' diyorlardı. Benden çok büyük olan ağabeyim biliyormuş Ermeni olduğumuzu. Ama hiç konuşmadık birbirimizle. Oğluma dedim ki; 'Murat biz Ermeni'yiz.' O da bana, 'Baba, sen neden söylemedin?' dedi. 'Ciğerim, ben kökenimi inkâr etmedim, ama ben Ermeni yolunu (ibadet-kültür) bilmiyorum ki, sana da söyleyeyim. Ben doğdum büyüdüm, 12 İmam, Hızır orucu, mübarek üç günler Gağan'ı bildim... Ben bunları gördüm, bunları biliyorum.' Çocuklarımızı sünnet ettirdik. Alevî inancına göre dualarımızı okuruz. Kirve olmadan sünnet olmaz, musahip olmadan evlenilmez, bunlar çok önemlidir. Elbette ben Ermeni'yim. Ermeni olduğumu çok iyi biliyorum. Ama Alevî olmuşum. Yani Ermeni Alevî'yim, yolum Alevî yoludur, pirimiz Kureşan Ocağı'ndan gelir." (Kazım Gündoğan, Alevîleş(tiril)miş Ermeniler, Ayrıntı Yay., 2022, s.134-135.)

[5] Cemal Canpolat, "Kerbela Katliamı, Dünya Tarihinin En Acı Olaylarından Biridir", 1 Ağustos 2022, s.9; Cemal Polat, "Kerbelâ Katliamı: Kimsesizlerin Davası", Cumhuriyet, 31 Temmuz 2022, s.6.

[6] Miyase İlknur, "Zalime Karşı Hüseyin Olmak", Cumhuriyet, 29 Ağustos 2020, s.5; Miyase İlknur, "İslâmda Kargaşayı Hz. Ali mi Başlattı?", Cumhuriyet, 18 Kasım 2018, s.10; Miyase İlknur, "1335 Yıldır Küllenmeyen Ateş...", Cumhuriyet, 26 Ekim 2015, s.14.

[7] Avni Özgürel, "Üzerinden 13 Asır Geçti Ama Hâlâ Kanıyor!", Radikal, 18 Ekim 2009, s.17; Avni Özgürel, "Acıyla Arınma, Gözyaşıyla Kutsanma", Radikal, 13 Ocak 2008, s.11; Avni Özgürel, "İslâm'daki Kırılma", Radikal, 27 Nisan 2003, s.9.

[8] Naci Cem Öncel, "Asırlardır Kapanmayan Derin Yara: Kerbela", Hürriyet, 19 Mart 2015, s.16; Naci Cem Öncel, "1365 Yıldır Bulunamayan Yüzük ve İlk Büyük Fitne", Hürriyet, 18 Mart 2015, s.23.

[9] Soner Yalçın, "Kabe'nin Oğlu", Sözcü, 12 Mart 2021, s.10.

[10] "Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistikler Genel Müdürlüğü'nün yayınladığı 'Adalet İstatistikleri'ne göre TCK'nın 216. maddesindeki halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçlaması üzerinden 2014 yılında açılan davası sayısı 260, 2021'de 1953 oldu. Bu suçlamayla verilen savcılık kararı ise 2014'de 2 bin 298 iken 2021'de 23 bin 919' çıktı. Yani TCK'nın 216. maddesi üzerinden açılan dava sayısı 7 katını geçti"! ("... 'Alevî Soykırımı' Pankartına Soruşturma", 17 Eylül 2022... https://www.evrensel.net/haber/470362/alevi-soykirimi-pankartina-sorusturma)

[11] "Kültür ve Turizm Bakanlığı'nda Kurulan Alevî-Bektaşî Kültür Ve Cemevi Başkanlığı'na Ali Arif Özzeybek Atandı", 3 Şubat 2023... https://www.dokuz8haber.net/alevi-bektasi-kultur-ve-cemevi-baskanligina-ali-arif-ozzeybek-atandi

[12]  "Şahkulu Sultan Vakfı Pendik Şubesine Silahlı Saldırı", 15 Şubat 2023... https://www.avrupademokrat2.com/sahkulu-sultan-vakfi-pendik-subesine-silahli-saldiri/

 

  Bu yazı 2746 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 38 33 2 3 92 26 102 +66
2 Fenerbahçe 38 31 1 6 99 31 99 +68
3 Trabzonspor 38 21 13 4 69 50 67 +19
4 Başakşehir FK 38 18 13 7 57 43 61 +14
5 Kasımpaşa 38 16 14 8 62 65 56 -3
6 Beşiktaş 38 16 14 8 52 47 56 +5
7 Sivasspor 38 14 12 12 47 54 54 -7
8 Alanyaspor 38 12 10 16 53 50 52 +3
9 Çaykur Rizespor 38 14 16 8 48 58 50 -10
10 Antalyaspor 38 12 13 13 44 49 49 -5
11 Gaziantep FK 38 12 18 8 50 57 44 -7
12 Adana Demirspor 38 10 14 14 54 61 44 -7
13 Samsunspor 38 11 17 10 42 52 43 -10
14 Kayserispor 38 11 15 12 44 57 42 -13
15 Hatayspor 38 9 15 14 45 52 41 -7
16 Konyaspor 38 9 15 14 40 53 41 -13
17 MKE Ankaragücü 38 8 14 16 46 52 40 -6
18 Fatih Karagümrük 38 10 18 10 49 52 40 -3
19 Pendikspor 38 9 19 10 42 73 37 -31
20 İstanbulspor 38 4 27 7 27 80 16 -53
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 34 24 7 3 77 31 75 +46
2 Göztepe 34 21 6 7 60 20 70 +40
3 Sakaryaspor 34 17 8 9 50 35 60 +15
4 Bodrumspor 34 15 7 12 43 22 57 +21
5 Çorum FK 34 16 10 8 55 36 56 +19
6 Kocaelispor 34 16 11 7 48 41 55 +7
7 Boluspor 34 15 11 8 33 35 53 -2
8 Gençlerbirliği 34 13 9 12 39 33 51 +6
9 Bandırmaspor 34 13 10 11 49 32 50 +17
10 Erzurumspor FK 34 12 11 11 30 34 44 -4
11 Ümraniyespor 34 12 15 7 40 47 43 -7
12 Manisa FK 34 9 12 13 40 40 40 0
13 Keçiörengücü 34 10 14 10 34 43 40 -9
14 Adanaspor 34 11 17 6 28 45 39 -17
15 Şanlıurfaspor 34 9 14 11 32 37 38 -5
16 Tuzlaspor 34 9 14 11 35 47 38 -12
17 Altay 34 5 25 4 16 76 10 -60
18 Giresunspor 34 2 28 4 16 71 7 -55
Takım O G M B A Y P AV
1 Esenler Erokspor 36 26 5 5 83 29 83 +54
2 Van Spor FK 36 24 6 6 63 37 75 +26
3 Bucaspor 1928 36 21 5 10 54 25 73 +29
4 1461 Trabzon FK 36 21 6 9 71 39 72 +32
5 Ankaraspor 36 15 8 13 45 35 58 +10
6 Yeni Mersin İdman Yurdu 36 16 10 10 50 36 58 +14
7 Beyoğlu Yeniçarşıspor 36 15 14 7 47 38 52 +9
8 Karacabey Belediye Spor 36 13 11 12 43 37 51 +6
9 Ankara Demirspor 36 15 16 5 43 46 50 -3
10 Diyarbekir Spor 36 12 15 9 39 41 45 -2
11 Kırklarelispor 36 11 14 11 33 41 44 -8
12 Altınordu 36 10 13 13 45 39 43 +6
13 Hes İlaç Afyonspor 36 10 14 12 25 38 42 -13
14 Serik Belediyespor 36 10 16 10 29 45 40 -16
15 Nazilli Belediyespor 36 11 16 9 38 57 39 -19
16 Zonguldak Kömürspor 36 11 17 8 41 57 38 -16
17 Kırşehir Futbol SK 36 5 23 8 38 76 23 -38
18 Bursaspor 36 6 22 8 28 64 23 -36
19 Adıyaman FK 36 4 25 7 28 63 19 -35
Takım O G M B A Y P AV
1 Kepezspor FAŞ 28 22 2 4 67 18 70 +49
2 Aliağa Futbol A.Ş. 28 19 0 9 60 18 66 +42
3 Ayvalıkgücü Belediyespor 28 15 6 7 40 25 52 +15
4 52 Orduspor FK 28 14 7 7 40 28 49 +12
5 İnegöl Kafkas GK 28 13 7 8 37 30 47 +7
6 Edirnespor 28 13 10 5 45 28 44 +17
7 Mardin 1969 Spor 28 12 11 5 40 34 41 +6
8 K.Çekmece Sinopspor 28 10 10 8 41 31 38 +10
9 Karabük İdmanyurdu Spor 28 10 13 5 27 44 35 -17
10 Artvin Hopaspor 28 9 12 7 33 29 34 +4
11 Talasgücü Belediyespor 28 10 14 4 34 45 34 -11
12 Kırıkkalegücü FK 28 8 15 5 31 42 29 -11
13 Gümüşhanespor 28 4 14 10 25 49 22 -24
14 Malatya Arguvanspor 28 3 21 4 21 57 13 -36
15 Tarsus İdman Yurdu 28 2 22 4 20 83 10 -63
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/05/2024 Fenerbahçe 6 - 0 İstanbulspor
 26/05/2024 Hatayspor 2 - 0 Çaykur Rizespor
 26/05/2024 Adana Demirspor 2 - 6 Başakşehir FK
 26/05/2024 Trabzonspor 4 - 2 MKE Ankaragücü
 26/05/2024 Pendikspor 0 - 1 Gaziantep FK
 26/05/2024 Konyaspor 1 - 3 Galatasaray
 26/05/2024 Kasımpaşa 2 - 1 Beşiktaş
 25/05/2024 Sivasspor 2 - 1 Kayserispor
 25/05/2024 Fatih Karagümrük 3 - 1 Samsunspor
 24/05/2024 Alanyaspor 1 - 1 Antalyaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/05/2024 Kocaelispor 0 - 2 Sakaryaspor
 11/05/2024 Erzurumspor FK 0 - 4 Eyüpspor
 11/05/2024 Boluspor 2 - 1 Çorum FK
 11/05/2024 Göztepe 1 - 1 Bodrum FK
 11/05/2024 Adanaspor 1 - 0 Bandırmaspor
 11/05/2024 Tuzlaspor 1 - 1 Gençlerbirliği
 11/05/2024 Şanlıurfaspor 2 - 0 Manisa FK
 10/05/2024 Giresunspor 1 - 2 Ümraniyespor
 10/05/2024 Keçiörengücü 1 - 1 Altay
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 Hük. Bursaspor 3 - 0 Van Spor FK
 04/05/2024 Altınordu 3 - 3 Sincan Belediyesi Ankaraspor
 04/05/2024 Bucaspor 1928 3 - 1 Diyarbekir Spor
 04/05/2024 Serik Belediyespor 0 - 6 Esenler Erokspor
 04/05/2024 Beyoğlu Yeniçarşıspor 3 - 1 Karacabey Belediye Spor
 04/05/2024 Adıyaman FK 4 - 1 Hes İlaç Afyonspor
 04/05/2024 Ankara Demirspor 5 - 2 Yeni Mersin İdman Yurdu
 04/05/2024 Kırklarelispor 1 - 3 Zonguldak Kömürspor
 04/05/2024 Kırşehir Futbol SK 4 - 5 1461 Trabzon FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/04/2024 Malatya Arguvanspor 3 - 4 Talasgücü Belediyespor
 27/04/2024 Gümüşhanespor 2 - 4 Kepezspor FAŞ
 27/04/2024 Artvin Hopaspor 0 - 1 52 Orduspor FK
 27/04/2024 Mardin 1969 Spor 4 - 2 İnegöl Kafkas GK
 27/04/2024 Tarsus İdman Yurdu 1 - 1 Karabük İdmanyurdu Spor
 27/04/2024 Ayvalıkgücü Belediyespor 1 - 0 Edirnespor
 27/04/2024 Aliağa Futbol A.Ş. 6 - 3 Kırıkkalegücü FK
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI