Dersim Tertelesi, uluslararası şiddet ve adalet literatürüne dahil olması gereken tarihi soykırımlardan biridir. Türkiye  her yaşanan toplu kırımın birbirine bağlandığı uzun bir şiddet tarihine sahiptir. Tam da Dersim, işte bu toplu kırımların dönüm noktalarından birisini temsil etmektedir. Oysaki Dersim Tertelesi ile kendinden önceki 1826 Yeniçeri Kırımı, 1860’ Avşar Kırımı, 1915 Ermeni Kırımı, 1920 Pontus Kırımı ve 1920-21 Koçgiri Kırımı ve kendinden sonraki 1978 Maraş ve 1993 Sivas Kırımları arasındaki tarihsel ilişkiler henüz yeterince ele alınmamıştır. Bir asra yakın büyük bir zaman dilimine rağmen  hem toplumsal hafızamızda sessizce yerini hep korumuştur. Ve ni̇hayeti̇nde son çeyrek yüzyıllık dönemde (Türkiye resmi tarih araştırmaları haricinde) ciddi bir bilgi alanının yaratılmış ve Dersim Tertelesi geldiğimiz aşamada üçüncü ve dördüncü kuşak araştırmacıların katkılarına açık bir bilgi alanı haline gelmiştir. Dahası toplumsal hafızamızın ve adalet arayışlarımızın uluslararası kamuoyuna kadar uzanan çağrılarına açık  olması da bir başka önemli noktayı oluşturmaktadır.

Bundan dolayıdır ki Dersim Tertelesini gelinen bu önemli aşamadan sonra daha ileri bir anma, hatırlama, yüzleşme ve adalet mücadelesinin konusu haline getirmek Avrupa'da yaşayan bizlerin tarihi sorumluluğudur. Her şeyden önce Dersim Soykırımını sadece takvim devrelerini takip eden anmalardan kurtarıp uluslararası alanda yaşayan bir adalet mücadelesinin konusu haline getirmeliyiz. Zira bugünün Türkiye’sinin demokrasi, adalet ve hukuk mücadeleleri ile olan tarihsel bağının daha güçlü biçimlerde ortaya konulması için, Dersim Tertelesi ve hak mücadelesi  karşımızda tarihsel ve çok önemli bir referans olarak durmaktadır. Nitekim Dersim Tertelesi Cumhuriyetin kurucu tarihinin negatif  referanslarından birisi olmakla kalmamış, cumhuriyetin tüm demokrasi, hukuk ve adalet iddialarının sorgulanacağı ve hesaplaşacağı bir gündemdir. Dolayısıyla Dersim Tertelesi  önümüzde, içimizde ve hala tüm canlılığı ile yaşamaktadır. Bu açıdan anma geleneğimizi daha güçlü bir toplumsal hafıza yaratma aşamasına taşımamız daha sağlıklı çalışmaların önünü açmamız geldiğimiz aşamada zaruridir. Bu noktada birinci ve ikinci kuşak araştırmacıların çalışmalarını daha ileri götürmek, tartışmaları yenilemek ve evrensel mukayeselere açmak başlıca çabamız olmalıdır. Diğer yandan ise  Dersim Tertelesini uluslararası kamuoyunun şiddet ile hesaplaşma ve adalete dönük ilgisini güçlendirecek başlıca referanslardan birisi haline getirmek sorumluluğu altındayız.

Tüm bu nedenlerle düzenleyeceğimiz panel ile Dersim Tertelesini bir yandan evrensel ölçülere ulaşan mukayese ve yorumlara açmak diğer yandan da Türkiye’de ve küresel alanda yürütülen mücadelelerin ortak hafızasına yerleştirerek hukuki, tarihsel ve politik adalet mücadelelerini güçlendirmek temel hedefimiz olmalıdır.

Böylece Dersim Tertelesini sadece geçmişte kalmış bir "tarihsel olay" olarak değil, GÜNCEL nitelikteki bir toplumsal, siyasal ve hukuksal mesele olarak ele almaya başlayacak ve Türkiye’nin  rejim sorununa kadar ulaşan bu şiddet ve toplum kırım süreçleri ile daha ciddi ölçülerde yüzleşmenin yeni yollarını bulmaya çalışacağız.

İkinci nokta olarak ise, Dersim Tertelesi ve siyasal özneler meselesi… Dersim Tertelesi ve biyografi çalışmaları maalesef yeterince işlenmemiştir. Bu çerçevede Dersim Tertelesi tartışılırken iki önemli aktörün bu süreçteki rolüne dair yapılacak bir sorgulama, hem konuyu anlaşılır kılacak hem de farklı bir ufuk açacaktır. Devlet ve toplum nezdinde Dersim’de Sey Rıza gerçeği ve Dersim Tertelesi’ndeki rölü sürekli tartışma konusu olan dönemin Cumhurbaşkanı M.Kemal Atatürk gerçekliğinin bilinir olmasını sağlamak bilimsel tarih yazımı açısından önemlidir.

NEVİN SEVÜK