Nadir SAYIN
  Güncelleme: 19-08-2020 00:10:00   19-08-2020 00:05:00

YAS- I MATEM, KERBELA

Kendine özgün Alevilikte, Kerbela vakası özellikle sembolik bir özellik taşımaktadır. İmam Hüseyin’in zamanındaki süreçte egemen güç olan Yezit’e karşı biat etmeyişi ve dik duruşu biz Aleviler için “Kerbela Vakasına” ilişkin en önem taşıyan boyuttur.

Kerbela aynı zamanda ezilenler ve maĝdurlar açısından acının, direncin, haksızlığa başkaldırının, cesaretin ve sevginin de sembolü olmuştur.

Özellikle İslam ve Şii çerçevesinde ele alınan ve günümüze deĝin süregelen Kerbela vakasından süreç içinde gerek asimilasyon ve gerekse aynı coğrafyada yaşayan Aleviler’in etkilenmeleri noktasında Kerbela acısı ağıtlara dönüşmüştür. Deyiş ve derlemelerle bağlanmamızın tellerinden nefeslere dökülmüştür.

*

İmâm Hüseyn attan düştü

Kâfir gelüb kanın içti

Atı Medîne’ye kaçtı

Âh Hüseyn ü vâh Hüseyin

*

Bir su verin ma’sum cana

Yezîd içti kana kana

Fatma ana yana yana

Âh Hüseyn ü vâh Hüseyin

*

Kerbelâ’da biter yonca

Boyu uzun beli ince

ŞAH HATAYİ’m kasârınca

Âh Hüseyn ü vâh Hüseyin

*

(KAYNAK: Sadeddin Nüzhet Ergun,Şah İsmaili Safevi Hayatı-Deyişleri,1946,sf.110)

Şii ve Alevi toplumlara mal edilen Kerbela kurgusuna ait Muharrem, aşure, matem, ve bereket uygulamaları evrenseldir” Türkiye ve İslam coğrafyası boyutlarından baktığımızda Kerbela çoğunlukla tarih, mitoloji ve İslam inancı çerçevesinde ele alındığı görülmektedir. “Antropolojik bir çözümlemede “Kerbela Katliamı” ve Hüseyin mitinin orijinine doĝru indikçe Kerbela’dan önceki Kerbela’larla, Hüseyin’den önceki Hüseyin’lerle karşılaşılmaktadır*

Alevilik Kerbela ve Hüseyin’i soy ve inanç devamı olduğu için değil, tersine Kerbela’da kendilerine yapılan tarihsel baskının bir izdüşümünü buldukları, Hüseyin’de kendi direnişinin bir sembolünü gördükleri için temel kült haline getirmişlerdir. Hüseyin’in, kendilerine baskı uygulayanların peygamberinin torunu olması ise, baskı uygulayanlara karşı kendilerine kalkan işlevi görmüş, manevi dayanak olarak paha biçilmez önemi ise, Hüseyin’in diĝer katledilmiş figürlerden çok daha büyük önem kazanmasını sağlamıştır. Yoksa Hüseyin’in “Alevi İnancının” şekillenmesine katkısı Hallac-ı Mansur, Nesimi, Baba İshak, Pir Sultan Abdal, ve benzeri değerlerle kıyaslanamaz. Bu bağlamda Hüseyin’in peygamberin torunu olmasına karşılık, peygamberin izleyicilerinin kendilerine sistematik bir baskı içinde olmaları ve tabii Hüseyin’in direnişi onu Ali’den sonraki en önemli sembole, Kerbela Matemini de en temel külte (özellikle İslam coğrafyasında) dönüştürmüştür.**

Günümüze baktığımızda da tüm evrenimizde eĝemenlerce hâlâ pek çok Kerbela vakaları ve ezenler tarafından ezilenler, savaşlarla, baskılarla onların nihayetinde biata götüren Allah ya da “God” adına imana, ritüellere yönlendirmeler örneğin, sosyal patlamaların önüne (bir nebze) geçilmektedir. Bu inanç anlayışı, sosyal-kültürel, sınıfsal, siyasal, sanatsal, bilim ve teknoloji, tıbbi ve uzay ve benzeri bilimlerine kadar yaşamın kendi günlük gerçeğinden soyutlanmış olarak eğmen güçler; saltanat, saraydan, krallıktan, dinin baskın olduğu ve dikta rejimlerden adeta toplumlara dinici inanışı afyon gibi halklarına aşılamalarından nemalanmaktadır. Bir inançı  yaşamın gerçeğinden soyutlayarak devamlı (pek çok boyutlarıyla tarihin bilinmezlikleri dahilinde de) tarihi süreçlerle meşgul etmek, “gönül gözünden” mantık ve akıl değerlerini süzgecinden geçiren bir Alevi olmuş insanının değerlerine tamamen zıt ve terstir.

Bir bireyin ya da oluşum, örgüt veya tek bir kurumsallaşmışlıĝın tüm bu baskıları engellemesi olanaksızdır. Kendine özgün Aleviliğin ve evrendeki mağdurlar, yasaklı kültürler yakasından baktığımızda burada her bireyin kendi yaşam gerçeğinin bilincine varması/vardırılması dünyadaki bu “insanlığa haksızlık” olan döngünün ancak sonunu getirebilecektir.

Buradaki bilinçlenme, toplumsal ve toplumlar arası insani güçle her alanda insani gereksinimleri eşitçe üretmeye, bölüşmeye yönelik direnme güdüsüne aşk ile baĝlı olmak, zalimliği ve zalimleri bitirme davası ve eylemlerini geliştirmesi, ezen ile ezilen döngüsünün çarklarını ancak kırarak, insanlığın dünyadaki adaletini sağlamaya odaklanmak olmalıdır.

Bu bağlamda Kerbela’ya benzer olaylar sosyal-kültürel, tarıma baĝlı ekonomik yaşamın gerçekliğinde ritüel ve doğa-insan ve inanç ilişkisi alanlarında ele alınması ve bunların yaşanarak uygulanması, bireyin körü körüne ya da asimilasyon, manipülasyonla değil, tamamen kendi rızalığına bağlı olabilir. İşte burada da özellikle “Alevi öĝretisi” ve gönül yoluyla “Alevi olmak”  kaçınılmaz önem taşımaktadır.

İnsanın kendi varındaki bu anlayış yukarıda vurgulanan yaşadığı çevre, toplum, ülkede ezen-ezilen döngüsünün bilinciyle inançsal, ritüel değerleri kendi varlığında sosyal ve düşünen, düşündüğünü bilen ve bunu (insanı gereksinimleri için insanlık değerleriyle) eyleme dökmede hem onun vicdanen ‘”varlığına” olan sorumluluĝu taşımasına edilgenliği ve hem de eyleminin bir anahtardır. “İnsanı kamiliĝe” giden Yol buradan da geçer.

Yası Matem’ de (Muharrem Ayı) gönülleri birlediğimiz bir araya gelip  (asıl olan gönüllerde de bir araya gelmemizdir) muhabbetlerin derinliği ve konuları özellikle “nefsini arındırma ve kendini yoklama” gönülleri birlemektir.

Alevilikteki “oruç kavramında” asıl olan da budur ve oruç nefsi arındırmayla bağlantılıdır.

Heleki, oruç tutuyorum sanısıyla su içmemek, Kendine Özgün Alevilikte esasında beden içindeki cana zulüm etmek olarak değerlendirilir. Su ki, Alevi inancında 4 ana asır elementen biridir ve bedenin vazgeçilemez temel gereksinimidir.

Lokmaların hem öğretisel ve hem rızalık olarak eşitçe alındığı, paylaşıldığı, özellikle ihtiyacı olanlara; örneğin yaşlı, hasta, geliri dar olanlara, gençlerin eğitimene yapılması ve ulaştırılması, bireylerin bizlikte buluşarak katkının sunulması, enginliğin gereğidir

Bu sene 20.08.2020 tarihinde Yası-ı Matem  başlamaktadır ve 01.09.2020 günü Aşure çorbasıyla tamamlanır.

Hakk gökte değildir yerdedir yerde

1.

Hüseyin așkına Hakk’a yarıștır        

Ağlama erenler yiğit duruștur

Yezid’in kulları üç beș kuruștur

Hakk gökte değildir yerdedir yerde

2.

Dönmüș devran döner kiniyle dalar

Sermayesi kansa doymaz belalar

Sadece ağlarsan çok Kerbela’lar

Hakk gökte değildir serdedir serde

3.

Yașa matemini dönüștür cana

Var edendir vardan doğası ana

Așkınla erenler uğruna yana

Hakk gökte değildir yerdedir yerde

4.

Alevi dilindir Yunus esince

Sevgidir divanı ince mi ince

Doğrulur Enel Hakk teni değince

Hakk gökte değildir yerdedir yerde

5.

Gezegen içinde dünyadır döner

Bizde dönen döner Semaha döner

Helâl hakk’a döner Güneșe döner

Hakk gökte değildir yerdedir yerde

6.

Haydi artık doğrul da kalk ayağa

Ne kılıç olsun ne bașında ağa

Yezid’e tek yumruk gerektir çağa

Hakk gökte değildir serdedir serde

7.

Ne susuz solup ne kanatlanıp uç

Aç kalmak değildir tutulan oruç

Onu dayatansa bağnaz bir güç

Hakk gökte değildir yerdedir yerde      

8.

Zalime baș eğmez boyunu anla

Halkınla Pirinle “Bağlama” canla

Hüseyn’i sembol gördüğün anda

Hakk gökte değildir serdedir serde

9.

Hoșgörü gö(n)lünse sevgi sermektir

Rızalık ekinden buğday vermektir

Unu yoğurursan maya ermektir

Hakk gökte değildir yerdedir yerde

10

Uyanmak haktır çağın direniș

Yediden yetmișe asrına iniș

Yetișeceksen sen kendinle yetiș

Hakk gökte değildir serdedir serde

11.

Sırlanan sırlanır nefes içinde

Boy’n eğmez zalime tini içinde

Alevi’n durușun ana içinde

Hakk gökte değildir yerdedir yerde

12.

On iki hatında ritüel olur

Ham olan süzülür demini bulur

Enek Hakk katında Pirce durulur

Hakk gökte değildir serdedir serde

13.

Așure doğuștur ne çok ne de az

Oniki çeșidi yukardan yağmaz

Varlardan olmayan bizde bulunmaz

Hakk gökte değildir serdedir serde

Derleme: Pirce (Nadir Sayın)

*Kerbela’nın Antropolojik Çözümü kitabından, Hasan Harmancı, sosyal antropolog araştırmacı yazar

** Köklerini Arayan İnanç ALEVİLİK kitabından, İbrahim Ergin, sosyolog, araştırmacı yazar.

 

Kaynakça:

-        Kerbela’nın Antropolojik Çözümü, Hasan Harmancı,

-         Köklerini Arayan İnanç ALEVİLİK, İbrahim Erĝin,

-        Cemlerde ve Yol Muhabbetlerinden sunum, lokma ve nefeslerden aldıĝım (Alevi toplumunun tanıdıĝı pek çok Pirlerim, Âşık ve Erenler)

 

Aşk-ı muhabbetlerimle.

Nadir Sayın

  Bu yazı 815 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 32 22 6 4 70 33 70 +37
2 Fenerbahçe 33 20 7 6 59 33 66 +26
3 Galatasaray 32 19 8 5 62 31 62 +31
4 Trabzonspor 33 16 7 10 40 31 58 +9
5 Alanyaspor 33 15 11 7 52 36 52 +16
6 Gaziantep FK 32 13 8 11 47 37 50 +10
7 Hatayspor 32 14 11 7 53 40 49 +13
8 Fatih Karagümrük 33 13 10 10 48 39 49 +9
9 Sivasspor 32 11 7 14 44 38 47 +6
10 Göztepe 33 12 11 10 49 44 46 +5
11 Antalyaspor 33 9 9 15 32 41 42 -9
12 Konyaspor 32 10 12 10 39 40 40 -1
13 MKE Ankaragücü 32 10 16 6 39 51 36 -12
14 Çaykur Rizespor 32 8 12 12 36 49 36 -13
15 Kasımpaşa 33 9 15 9 35 48 36 -13
16 Yeni Malatyaspor 32 7 12 13 39 45 34 -6
17 Başakşehir FK 32 8 15 9 35 51 33 -16
18 Kayserispor 32 8 15 9 24 41 33 -17
19 Gençlerbirliği 32 8 17 7 30 55 31 -25
20 BB Erzurumspor 33 6 17 10 32 56 28 -24
21 Denizlispor 32 6 18 8 29 55 26 -26
Takım O G M B A Y P AV
1 Giresunspor 30 19 5 6 49 21 63 +28
2 Adana Demirspor 30 17 6 7 51 26 58 +25
3 Samsunspor 29 16 4 9 45 26 57 +19
4 Altay 29 17 10 2 55 31 53 +24
5 Altınordu 30 15 8 7 49 42 52 +7
6 İstanbulspor 29 15 8 6 51 31 51 +20
7 Ankara Keçiörengücü 30 14 9 7 40 25 49 +15
8 Tuzlaspor 30 13 12 5 42 45 44 -3
9 Ümraniyespor 29 11 10 8 35 37 41 -2
10 Bursaspor 29 12 13 4 47 46 40 +1
11 Bandırmaspor 29 11 12 6 37 37 39 0
12 Boluspor 29 10 14 5 30 32 35 -2
13 Balıkesirspor 29 8 13 8 30 41 32 -11
14 Adanaspor 29 8 14 7 38 43 31 -5
15 Menemenspor 29 6 11 12 32 47 30 -15
16 Akhisarspor 29 7 18 4 31 51 25 -20
17 Ankaraspor 29 5 17 7 24 48 22 -24
18 Eskişehirspor 30 1 21 8 21 78 8 -57
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 33 24 2 7 71 21 79 +50
2 Kırşehir Belediyespor 33 18 7 8 46 25 62 +21
3 Sakaryaspor 33 16 5 12 57 32 60 +25
4 Kırklarelispor 33 16 5 12 52 28 60 +24
5 Van Spor 33 18 9 6 52 29 60 +23
6 Bodrumspor 33 17 9 7 70 41 58 +29
7 Etimesgut Belediyespor 33 16 10 7 53 27 55 +26
8 Turgutluspor 33 15 14 4 42 50 49 -8
9 Tarsus İdman Yurdu 33 13 11 9 51 43 48 +8
10 Serik Belediyespor 33 12 9 12 45 41 48 +4
11 Karacabey Belediyespor 33 13 12 8 46 37 47 +9
12 Pendikspor 33 12 16 5 50 45 41 +5
13 Pazarspor 33 12 16 5 52 55 41 -3
14 Bayburt Özel İdare Spor 33 12 17 4 42 53 40 -11
15 1922 Konyaspor 33 10 15 8 41 42 38 -1
16 Sivas Belediyespor 33 8 12 13 43 43 37 0
17 Kastamonuspor 33 7 14 12 27 46 33 -19
18 Elazığspor 33 8 20 5 43 74 26 -31
19 Mamak FK 33 6 21 6 28 95 24 -67
20 Kardemir Karabükspor 33 1 30 2 11 95 2 -84
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 26 18 2 6 37 15 60 +22
2 1928 Bucaspor 26 17 2 7 49 16 58 +33
3 Yeşilyurt Belediyespor 26 15 7 4 42 21 49 +21
4 Ofspor 26 12 5 9 38 28 45 +10
5 Arnavutköy Belediye 26 12 7 7 37 27 43 +10
6 Belediye Derincespor 26 10 6 10 36 22 40 +14
7 Artvin Hopaspor 26 9 9 8 35 35 35 0
8 Edirnespor 26 9 9 8 30 30 35 0
9 Fatsa Belediyespor 26 9 9 8 20 23 35 -3
10 Kızılcabölükspor 26 7 10 9 25 29 30 -4
11 1877 Alemdağspor 26 8 13 5 33 43 29 -10
12 Nevşehir Belediyespor 26 7 13 6 25 27 27 -2
13 Çankaya FK 26 7 15 4 20 43 25 -23
14 Payasspor 26 5 13 8 27 43 23 -16
15 Antalya Kemerspor 26 5 15 6 21 43 21 -22
16 Manisaspor 26 1 16 9 18 48 12 -30
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/04/2021 Gençlerbirliği vs Sivasspor
 16/04/2021 Konyaspor vs Kayserispor
 16/04/2021 Antalyaspor vs Çaykur Rizespor
 16/04/2021 Beşiktaş vs MKE Ankaragücü
 17/04/2021 Denizlispor vs BB Erzurumspor
 17/04/2021 Trabzonspor vs Hatayspor
 17/04/2021 Yeni Malatyaspor vs Alanyaspor
 17/04/2021 Göztepe vs Galatasaray
 18/04/2021 Gaziantep FK vs Kasımpaşa
 18/04/2021 Başakşehir FK vs Fenerbahçe
 20/04/2021 Kayserispor - Gençlerbirliği Kayserispor ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  Gençlerbirliği yenilmez
 20/04/2021 Sivasspor - Beşiktaş Sivasspor ligdeki son 11 maçında hiç kaybetmedi  Sivasspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 14/04/2021 Menemenspor vs Samsunspor
 14/04/2021 Adanaspor vs Akhisarspor
 14/04/2021 Balıkesirspor vs İstanbulspor
 15/04/2021 Boluspor vs Ümraniyespor
 15/04/2021 Ankaraspor vs Altay
 15/04/2021 Bursaspor vs Bandırmaspor
 17/04/2021 Ankara Keçiörengücü vs Tuzlaspor
 17/04/2021 Adana Demirspor vs Giresunspor
 18/04/2021 Eskişehirspor vs Balıkesirspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 15/04/2021 Bayburt Özel İdare Spor vs Karacabey Belediyespor
 15/04/2021 1922 Konyaspor vs Eyüpspor
 15/04/2021 Elazığspor vs Bodrumspor
 15/04/2021 Etimesgut Belediyespor vs Kırklarelispor
 15/04/2021 Kardemir Karabükspor vs Pazarspor
 15/04/2021 Kastamonuspor vs Tarsus İdman Yurdu
 15/04/2021 Pendikspor vs Kırşehir Belediyespor
 15/04/2021 Serik Belediyespor vs Sakaryaspor
 15/04/2021 Sivas Belediyespor vs Mamak FK
 15/04/2021 Turgutluspor vs Van Spor
 15/04/2021 Kardemir Karabükspor - Pazarspor Kardemir Karabükspor ligde evindeki son 16 maçında hiç kazanamadı  Pazarspor yenilmez
 15/04/2021 Sivas Belediyespor - Mamak FK Sivas Belediyespor ligdeki son 8 maçında hiç kazanamadı  Mamak FK yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 14/04/2021 Fatsa Belediyespor vs Manisaspor
 14/04/2021 Yeşilyurt Belediyespor vs 1877 Alemdağspor
 14/04/2021 Antalya Kemerspor vs Belediye Derincespor
 14/04/2021 Çankaya FK vs 1928 Bucaspor
 14/04/2021 Edirnespor vs Arnavutköy Belediye
 14/04/2021 Kızılcabölükspor vs Artvin Hopaspor
 14/04/2021 Nevşehir Belediyespor vs Payasspor
 14/04/2021 Ofspor vs Diyarbekirspor
 14/04/2021 Kızılcabölükspor - Artvin Hopaspor Kızılcabölükspor ligde evindeki son 11 maçında hiç kazanamadı  Artvin Hopaspor yenilmez
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI