Selahattin Demirtaş’ın Selçuk Mızraklı’nın tahliyesi üzerine kaleme aldığı mektup, ilk bakışta iki hücre arkadaşının vedası gibi görünüyor. Ancak satır aralarında yeni barış sürecine, devletin güvenlikçi yaklaşımına ve adalet sistemindeki eşitsizliklere yöneltilmiş güçlü mesajlar bulunuyor.

Selahattin Demirtaş’ın mektubunda bir hapishane hücresi, küçük bir televizyon ve masanın üzerinde duran bulmaca var. Selçuk Mızraklı, yaklaşık yedi yılın ardından tahliyesine günler kala bulmacayı çözmeye çalışıyor.

Bulmacada aranan kelimeler ise sıradan değil: Kardeşlik, adalet, özgürlük ve irade.

Demirtaş, bu dört kavram üzerinden hem Mızraklı’nın yaşadıklarını anlatıyor hem de Türkiye’de yeniden tartışılan barış sürecine ilişkin kuşkularını dile getiriyor. Bunu doğrudan siyasi bir açıklamayla değil, edebî göndermeler ve ironilerle yapıyor.

Mektubun en önemli cümlesi belki de “kardeşlik” kelimesine verilen tanımdır:

“MGK kararıyla yürürlüğe gireceği zannedilen, yıpratılmış, örselenmiş, içi boşaltılmış kolektif duygu durumu.”

Bu cümle, yeni sürece yönelik açık bir itiraz içeriyor. Demirtaş, kardeşliğin Millî Güvenlik Kurulu kararlarıyla kurulamayacağını söylüyor. Toplumsal barışın güvenlik bürokrasisinin hazırladığı bir planla, yukarıdan aşağıya verilen talimatlarla veya yalnızca devletin ihtiyaçlarına göre şekillenen bir takvimle oluşturulamayacağını ima ediyor.

Çünkü kardeşlik bir kararname değildir. İnsanların eşit yurttaşlar olarak yaşayabildiği, kendilerini güvende hissettiği ve hukukun herkese aynı biçimde uygulandığı bir düzenin sonucudur.

Demirtaş’ın itirazı barış fikrine değil, barışın yöntemine yöneliktir.

Geç Olsa Bile Gelmeyen Adalet

Bulmacadaki ikinci önemli kelime “adalet”tir.

Demirtaş, adaleti “Geç olsa bile gelmeyen, MGK kararıyla gelebileceği zannedilen insan onurunun mütemmim cüzü” sözleriyle tarif ediyor.

Burada yalnızca geciken bir adaletten söz edilmiyor. Demirtaş, “geç de olsa gelen adalet” şeklindeki yaygın teselli cümlesini tersine çevirerek hiç gelmeyen bir adalete dikkat çekiyor.

Selçuk Mızraklı’nın durumu bu eleştirinin merkezinde bulunuyor. Seçilmiş bir belediye eş başkanı olarak yalnızca dört ay görev yapan Mızraklı, görevden alınmasının ardından yaklaşık yedi yıl cezaevinde kaldı. Şimdi herhangi bir yeni hukuki veya siyasi düzenleme sayesinde değil, cezasını tamamladığı için tahliye ediliyor.

Demirtaş’ın “kardeşlik henüz ona uğramadan tahliye olacak” cümlesi tam olarak bunu anlatıyor.

Barıştan ve kardeşlikten söz edilen bir dönemde Mızraklı’ya ulaşan şey kardeşlik değil, cezasının bitiş tarihi oluyor. Başka bir ifadeyle tahliye, yeni sürecin yarattığı bir sonuç olarak değil, sürecin henüz somut bir karşılık üretmediğinin göstergesi olarak sunuluyor.

Bir Televizyon Ekranında İki Ayrı Adalet

Mektubun en sert bölümü, Melih Gökçek’in televizyonda görünmesiyle başlıyor.

Bir tarafta dört ay belediye başkanlığı yaptıktan sonra görevden alınan ve yedi yıl cezaevinde kalan Selçuk Mızraklı var. Diğer tarafta Ankara’yı 25 yıl yöneten, hakkında çok sayıda iddia gündeme gelen ve ifade verdikten sonra adliyeden elini kolunu sallayarak çıkan Melih Gökçek bulunuyor.

Demirtaş’ın kurduğu bu karşılaştırma tesadüf değil.

Mızraklı hapishane hücresinde tahliye gününü beklerken Gökçek’in adliyeye sakız çiğneyerek girmesi, adalet sistemindeki eşitsizliğin sembolüne dönüştürülüyor.

Demirtaş, Mızraklı’ya “Keramet sakızda mı acaba, sen bir defa bile sıçrayamadın Hoca” diye soruyor. Mızraklı’nın verdiği aktarılan cevap ise mektubun en çarpıcı cümlelerinden biri:

“O çiğnediği sakız değil, insanlık onuru. Ben bir defa bile çiğnemedim, çiğnetmedim de.”

Bu sözlerle cezaevinde kalmak bir yenilgi olmaktan çıkarılıyor. Mızraklı’nın yaşadıkları, bedeli ağır olsa da onurunu ve siyasi duruşunu koruma mücadelesi olarak anlatılıyor.

Aynı zamanda adaletin kişilerin siyasi konumlarına ve iktidarla ilişkilerine göre farklı işlediği yönünde sert bir eleştiri yapılıyor.

Özgürlük İçeriden Dışarıya

Bulmacadaki “özgürlük” kelimesi için Demirtaş’ın verdiği ipucu kısa fakat güçlüdür:

“İçeriden dışarıya sekiz harfli.”

Bu ifade yalnızca Mızraklı’nın cezaevinden çıkışına işaret etmiyor. Özgürlüğün devlet tarafından sunulan bir lütuf olmadığı, içeriden dışarıya doğru büyüyen bir hak ve mücadele olduğu mesajını da taşıyor.

Mızraklı’nın tahliyesi, bir kapının açılmasından daha fazlasıdır. Demirtaş açısından dışarı çıkan yalnızca bir insan değil; yıllar boyunca içeride tutulmuş bir siyasi irade, toplumsal hafıza ve adalet talebidir.

Ancak mektup, dışarı çıkmanın tek başına özgürlük için yeterli olmadığını da düşündürüyor. Seçilmişlerin görevden alındığı, yerlerine kayyum atandığı ve hukuki eşitsizliklerin sürdüğü bir ortamda hapishane kapısının açılması, özgürlüğün tamamlandığı anlamına gelmiyor.

Sorusu Olmayan Kelime: İrade

Mektubun son kelimesi “irade”dir.

Demirtaş, “Sorusu neymiş?” diye sorduğunda Mızraklı şu yanıtı veriyor:

“Bunun sorusu yok. Sadece cevabı var.”

Bu cümle, mektubun bütün siyasi mesajını özetliyor.

Barış için irade gerekir. Adalet için irade gerekir. Seçmenin tercihine saygı göstermek, kayyum politikasını sona erdirmek ve demokratik siyasetin önünü açmak için irade gerekir.

İrade aynı zamanda Kürt siyasetinin kendi sözünü söyleme ve geleceği hakkında karar verme talebidir. Demirtaş’ın anlatımında bu irade, MGK kararlarıyla oluşturulabilecek veya devlet tarafından sınırları çizilebilecek bir şey değildir.

Sorusu yoktur; çünkü hangi adımın atılması gerektiği zaten bilinmektedir. Eksik olan cevap değil, o cevabı hayata geçirecek siyasi cesarettir.

Barışa Değil, Güvenlikçi Sürece Eleştiri

Demirtaş’ın mektubunu yeni barış sürecinin bütünüyle reddedilmesi şeklinde okumak doğru olmaz. Metinde kardeşlik, adalet ve özgürlük talebi güçlü biçimde korunuyor.

Eleştirilen şey barışın kendisi değil; barışın güvenlik bürokrasisinin kontrolünde, hukuki adımlardan yoksun ve toplumun iradesini dışarıda bırakan bir süreç hâline gelme ihtimalidir.

Mektubun verdiği mesaj açıktır:

Kardeşlik MGK kararıyla kurulamaz. Adalet güvenlik politikalarının içinden kendiliğinden çıkmaz. Özgürlük bir iktidar lütfu değildir. Barış ise ancak eşitlik, hukuk ve demokratik iradeyle kalıcı hâle gelebilir.

Selçuk Mızraklı cezaevinden çıkıyor. Fakat Demirtaş’ın mektubunda asıl sorulan, hapishane kapısının açılıp açılmayacağı değil.

Türkiye’nin yıllardır çözülemeyen kardeşlik, adalet ve özgürlük bulmacasını çözebilecek bir siyasi iradenin bulunup bulunmadığıdır.

Mehmet Ali Demir