Bir toplumsal inanç ve kültür geleneğinin varlığını sürdürmesi, yalnızca geçmişini hatırlamasına değil, o geçmişi geleceğe taşıyabilecek kolektif bir irade üretebilmesine bağlıdır. Bugün Kızılbaş-Alevi toplumu açısından temel sorunlardan biri tam da burada ortaya çıkmaktadır: İnsanlar konuşuyor, tartışıyor, gruplar oluşturuyor ve kaygılarını paylaşıyor; fakat bütün bu hareketlilik ortak bir toplumsal güce dönüşmekte zorlanıyor.

WhatsApp ve diğer sosyal medya mecralarında çok sayıda Alevi grubu kurulması bunun küçük fakat anlamlı bir örneğidir. Aynı insanların farklı gruplarda aynı meseleleri tartışması ilk bakışta büyük bir hareketlilik görüntüsü yaratmaktadır. Ancak iletişim yoğunluğu ile örgütlü toplumsal güç aynı şey değildir.

Onlarca WhatsApp grubunun bulunması, onlarca örgütlü mücadele alanının bulunduğu anlamına gelmez. Bir toplum sürekli konuşabilir fakat buna rağmen siyasal ve kültürel bakımdan güç kaybedebilir.

Buradaki mesele bu gruplarda emek veren insanları küçümsemek değildir. Aksine insanların Yol için kaygılanması, düşüncelerini paylaşması ve birbirlerini bulması değerlidir. Fakat araç ile amaç birbirine karıştırılmamalıdır. Sosyal medya bir iletişim aracıdır; örgütlenmenin kendisi değildir. Tartışma düşünce üretebilir, fakat düşünce ortak iradeye, ortak irade örgütlü eyleme dönüşmediği sürece toplumsal gerçekliği değiştirme kapasitesi sınırlı kalır.

Bugünkü parçalanmışlığı anlatmak için Don Kişot benzetmesi anlamlıdır. Herkes kendi alanında kılıcını çekmiş, kendi yel değirmenine karşı savaşıyor. Her grup kendi mücadelesini merkeze koyuyor; herkes kendi doğrusunun Yol'u kurtaracağına inanıyor.

Fakat asıl soru şudur:

Biz birbirimizle aynı fikirde miyiz değil, Kızılbaş-Alevi Yolunu gelecek kuşaklara taşıyabilecek ortak bir güç yaratabiliyor muyuz?

Bir toplumsal hareketin başarısı yalnızca haklı olmasına bağlı değildir. Örgütlenme kapasitesine, kuşaklar arasında bilgi aktarabilmesine, ortak hedefler belirleyebilmesine ve gerektiğinde farklılıklarını ikinci plana bırakarak birlikte hareket edebilmesine bağlıdır.

Burada ciddi bir tehlike vardır: örgütsel çoğalma, örgütlü güçlenme sanılabilir.

Yirmi ayrı yapıda aynı birkaç yüz insanın bulunması, yirmi kat daha güçlü olduğumuz anlamına gelmez. Tam tersine ortak enerji yirmi ayrı merkeze dağılıyorsa parçalanma yaratabilir.

Kızılbaş-Alevi Yolunun karşı karşıya bulunduğu mesele yalnızca açık devlet politikaları değildir. Devlet kurumlarının Aleviliği belirli bir tanıma ve kurumsal çerçeveye yerleştirme girişimleri elbette eleştirel biçimde incelenmelidir. Alevi-Bektaşi Kültür ve Cemevi Başkanlığı gibi yapılanmaların Yol üzerindeki uzun vadeli etkileri de bu nedenle ciddi biçimde tartışılmalıdır.

Fakat daha zor olan, içeriden gerçekleşen çözülmeyi görebilmektir.

Bir kültür yalnız yasaklandığında ölmez. Bazen konuşulmaya devam ederken de içi boşalabilir.

Deyişler söylenebilir, cemler yapılabilir, kurumların tabelalarında Alevilik yazabilir. Fakat Yol'un felsefesi, tarihsel hafızası, toplumsal adalet anlayışı, rızalık düşüncesi, insan ve doğa kavrayışı yeni kuşaklara aktarılmıyorsa biçim yaşamaya devam ederken öz gerileyebilir.

Bu nedenle asimilasyon yalnızca dışarıdan uygulanan bir baskı değildir. Toplumun kendi hafızasını yeni kuşaklara aktaramaması da kültürel çözülmenin bir biçimidir.

Türkiye'de olduğu kadar Avrupa diasporasında da asıl soru budur: Otuz yıl sonra Kızılbaş-Alevilik yalnızca insanların aile kökenlerini anlatırken kullandıkları bir kimlik mi olacak, yoksa yaşayan bir Yol olarak varlığını sürdürecek mi?

Bu noktada Türkiye sosyalist hareketinin tarihsel deneyimi öğreticidir.

1970'lerde Türkiye'de işçi hareketi, sendikalar, öğrenciler ve sosyalist örgütler önemli bir toplumsal güç oluşturmuştu. Fabrikalardan üniversitelere, mahallelerden sendikalara kadar geniş bir siyasal hareketlilik vardı. Fakat aynı zamanda sol kendi içinde çok sayıda örgüte, çizgiye ve fraksiyona bölünmüştü. Yaklaşan askeri müdahaleye karşı ortak bir savunma geliştirilememesi de 12 Eylül yenilgisini ağırlaştıran etkenlerden biri oldu.

12 Eylül geldiğinde devletin örgütlü gücü karşısında bu parçalanmış yapıların ne kadar kırılgan olduğu ortaya çıktı. Darbe yalnız örgütleri dağıtmadı; örgütsel hafızayı, sendikal yapıları ve kuşaklar arasındaki siyasal aktarımı da parçaladı.

Buradan çıkarılması gereken ders “geçmişte mücadele etmek yanlıştı” değildir.

Tam tersine ders şudur:

Haklı olmak yetmez. Çok olmak da yetmez. Tarihin belirli anlarında birleşik hareket edemeyen toplumsal güçler, kendilerinden daha örgütlü güçler karşısında yenilebilirler.

Bugün solun bazı kesimlerinde hala görülebilen “benim örgütüm”, “benim çizgim”, “benim devrim anlayışım” rekabetinin benzerini Alevi örgütlenmesinde yeniden üretmek büyük bir tarihsel hata olacaktır.

Bugünün dünyasında mücadele biçimleri de değişmiştir. Bir toplumu asimile etmek için yalnızca onun Cemevinikapatmak gerekmez. Eğitim sistemi, medya, kültür endüstrisi, dijital platformlar, ekonomik ilişkiler ve gündelik hayat insanları kendi tarihsel hafızalarından uzaklaştırabilir.

Dolayısıyla Kızılbaş-Alevi toplumunun vereceği mücadele de yalnızca geçmişin örgütlenme biçimlerini tekrar ederek yürütülemez.

Gençlerin neden uzaklaştığını araştırmak; çocuklara Yol'un hangi yöntemlerle aktarılacağını tartışmak; akademik ve tarihsel çalışmalar üretmek; arşivler oluşturmak; dijital kültür alanında var olmak; kadınların ve gençlerin karar mekanizmalarında gerçek ağırlık kazanmasını sağlamak; Türkiye ile Avrupa'daki kurumlar arasında kalıcı ağlar oluşturmak gerekir.

Ve en önemlisi, ortak tehditler karşısında ortak hareket edebilecek bir irade yaratılmalıdır.

Bunun için herkesin aynı düşünmesi gerekmez.

Birlik, farklılıkların ortadan kaldırılması değildir. Birlik, farklılıkların üzerinde ortak yaşamsal meselelerde beraber davranabilecek bir zemin kurulmasıdır.

Mesele yeni bir grup kurmak değildir

Bugün ihtiyaç duyulan şey yirmi birinci WhatsApp grubu değildir.

Yeni bir başkan, yeni bir tabela veya yeni bir küçük çevre de değildir.

Asıl ihtiyaç, mevcut kurumların, bağımsız insanların, araştırmacıların, Yol hizmetini sürdürenlerin, kadınların ve özellikle genç kuşakların ortak meseleler etrafında birbirleriyle konuşabilecekleri demokratik ve bağımsız bir ortak zemin yaratmaktır.

Burada amaç bütün Alevileri tek bir örgüte sokmak olmamalıdır. Böyle bir düşünce hem gerçekçi değildir hem de Aleviliğin çoğulcu tarihsel yapısına ters düşebilir.

Ama bazı temel konularda ortaklaşmak mümkündür:

Kızılbaş-Alevi Yolunun bağımsızlığının korunması, asimilasyona karşı mücadele, tarihsel hafızanın belgelenmesi, çocuklara ve gençlere aktarım, cemevlerinin geleceği, inanç özgürlüğü, kültürel mirasın korunması ve Yol'un devlet ya da başka güç merkezlerinin ihtiyaçlarına göre yeniden tanımlanmasına karşı ortak demokratik tutum.

Burada ölçü çok basittir:

Kaç grubumuz olduğu değil, kaç insanı geleceğe taşıyabildiğimiz önemlidir.

Kaç başkanımız olduğu değil, kaç gencin Yol'u anlayarak ve sorgulayarak sahiplendiği önemlidir.

Kaç WhatsApp mesajı yazdığımız değil, toplumsal gerçeklik üzerinde ne değiştirdiğimiz önemlidir.

Kızılbaş-Aleviliğin karşı karşıya bulunduğu asıl tehlike yalnızca dışarıdan gelen baskı değildir. Daha sessiz fakat belki daha kalıcı tehlike; parçalanma, yaşlanan örgütsel yapı, genç kuşaklarla bağın zayıflaması, kurumsal rekabet ve tartışmayı mücadele sanma alışkanlığıdır.

Tarih bize bir şeyi tekrar tekrar göstermiştir: Dağınık öfke güç değildir. Örgütlenmiş ortak irade güçtür.

Bu nedenle bugün yapılması gereken birbirimize yeni sınırlar çizmek değil, ortak zemini büyütmektir.

Sosyal medyada birbirimize devrim anlatmak yerine gerçek hayatta birbirimizin elini tutabilmeliyiz. Kimin daha haklı olduğunu kanıtlamaya harcadığımız enerjiyi Yol'un yarın var olup olmayacağı sorusuna yöneltmeliyiz.

Çünkü mesele artık herhangi bir kurumun, grubun veya kişinin kazanması değildir.

Mesele Yol'un yaşamasıdır.

Ve bunun için çağrı açıktır:

Ortaya çıkın. Konuşun ama konuşmakla yetinmeyin. Eleştirin ama yalnız eleştirmeyin. Örgütlenin ama birbirinize karşı değil, ortak geleceğiniz için örgütlenin. Birleşin; aynılaşarak değil, farklılıklarınızla ortak mücadelede birleşin.

Çünkü tarih bazen toplumlara uzun süre fırsat verir.

Ama hiçbir tarihsel fırsat sonsuz değildir.

Mehmet Ali Demir