​

Geçtiğimiz günlerde vefat eden Turan Eser’in ardından yapılan yorumlar ve tartışmalar, Alevi toplumu içerisinde İslam'ın ve Aleviliğin ilişkisini yeniden gündeme taşıdı. Özellikle, Eser'in cenaze töreninde bağlamayla birlikte İslam’ın peygamberi ve halifelerinin anılmasının, Alevilik inancı içerisinde nasıl bir yere oturduğu sorusu, Kızılbaş Alevileri rahatsız etmiştir.

Turan Eser, Avrupa’da uzun yıllar boyunca Alevi kurumlarında faaliyet göstermiş ve "Alevilik kendine özgü bir inançtır" dedikten sonra, Aleviliği İslam çizgisinde ele alarak anlatmış bir candır. Eser, "Hakikatçi Kızılbaş Aleviliği ile İslam’ın alakası yoktur, biz İslam’ın hiçbir ferdine bu yolda yer vermeyiz" diyenleri eleştirmiştir. Bu bağlamda, Eser’in cenaze töreninde bağlamanın yanı sıra İslam’ın peygamberi ve halifelerinin isimlerinin anılması, Alevilik içerisindeki İslamizasyonun bir parçası olarak görülmüştür.

Alevilik ve İslam Arasındaki Tartışmalar

Turan Eser, yaşamı boyunca "Alevilik özgün bir inançtır" dediği halde pratikte Aleviliği İslamiyet’in bir parçası olarak ele almış ve bu çizgide birçok Alevi kurumunda çalışmalar yürütmüştü. Ancak bu yaklaşımı, Aleviliği İslam dışı bir yol olarak gören ve Hakikatçi Kızılbaş inancını savunan kişiler tarafından sert eleştirilere neden olmuştur. Eleştirilerden biri de, Aleviliğin bir asimilasyon süreci içinde İslam’la iç içe geçirilerek özünden uzaklaştırıldığı yönündeydi. Eser’in bu düşüncelerini sadece kendisine saklamak yerine halka açık bir şekilde derneklerde yaptığı eğitim çalışmalarında dile getirmesi, onun asimilasyona hizmet ettiğine yönelik yorumları artırdı. Özellikle, Alevilik kendine özgü bir inanç sistemi olarak tanımlandıktan sonra, İslamî figürlerin ve unsurların bu inanç sistemine katılmasının bir çelişki yarattığı açıkça ortadadır.

Yeni Bir Asimilasyon Şekli: Bağlamada İslamî Unsurlar

Bağlama, Alevilikte kutsal bir yere sahip bir müzik aleti olarak bilinir. Hakka yürüme erkânlarında ve önemli ritüellerde bağlama çalınması, nefeslerin söylenmesi Kızılbaş Alevi inancının temel unsurlarındandır. Ancak, Turan Eser’in hakka yürüme erkânında bağlamayla birlikte İslam’ın peygamberi ve halifelerinin isimlerinin zikredilmesi, Alevi toplumu içinde iki yüzlülük ve takiyeden öte gitmez. Bu tür bir uygulama, Aleviliğin asimile edilerek İslam’a dahil edilme çabasıdır. İslamî unsurların Alevi ritüellerine dâhil edilmesi, özellikle Hakikatçi Kızılbaş Aleviler tarafından kültürel bir yozlaşma ve kimlik kaybı olarak değerlendirilmiştir.

Eleştiriler ve Çelişkiler

Eser’e geçmişte ağır eleştirilerde bulunan, arkasında demedik laf bırakmayan bazı iki yüzlülerin, vefatından sonra timsah gözyaşları dökerek övgüler dizmesi, iki yüzlülük ve sahtekârlığın daniskasıdır. Bu durum, Alevi toplumu içindeki bazı bireylerin samimiyetini sorgulamak gerektiğini ortaya koyuyor.

Hakka Uğurlama Ritüelleri ve İslamî Dualar

Sonuç olarak, Turan Eser’in cenazesi, Alevilik ve İslam arasındaki hassas dengeleri bir kez daha gözler önüne serdi. Bağlama eşliğinde İslamî unsurların zikredilmesi, Alevilik içinde yeni bir asimilasyon şekli olarak değerlendirilebilir. Alevi inancının İslam’dan ayrı, özgün bir inanç sistemi olduğunu savunan bizler, bu tür uygulamaların Aleviliği yozlaştırdığı ve kültürel bir kimlik kaybına neden olduğunu hep söyledik. Alevi toplumu içindeki bu tartışmalar, gelecekte de Alevilik inancının korunması ve özgün kimliğinin savunulması açısından önemli bir gündem maddesi olarak tartışılması gereken bir konudur.

Eser Ailesi’ne başsağlığı ve sabır diliyorum.

​

Mehmet Ali Demir