Türkiye, Kürt meselesinin demokratik ve barışçıl çözümü açısından önemli bir tarihsel fırsatın önünde duruyor. Şiddetin siyasal alanın dışına çıkması ve uzun yıllardır güvenlik politikalarının belirlediği bir sorunun siyaset yoluyla çözülmesi değerlidir. Ancak adı barış olan bir sürecin niteliğini yalnız çatışmanın sona ermesi belirleyemez. Asıl mesele, barışın nasıl bir demokrasi anlayışıyla buluşacağıdır.

Kürt meselesinin çözümü Türkiye’nin demokratikleşmesinin vazgeçilmez parçalarından biridir. Türkiye’nin demokrasi sorunu ise yalnız etnik ilişkilerin yeniden düzenlenmesine indirgenemez. Eşit yurttaşlık, laiklik, inanç ve vicdan özgürlüğü, hukuk, kadınların eşitliği, emek, farklı hayat biçimleri ve kamusal alana eşit katılım aynı demokratik bütünün parçalarıdır.

Alevilerin bu süreçte ortaya koyduğu düşünsel itirazı da bu genişlik içinde okumak gerekir. Aleviler ile Kürtleri birbirinden ayrı iki toplumsal alan olarak ele almak tarihsel ve sosyolojik gerçeklikle örtüşmez. Alevilik Türk, Kürt, Zaza ve farklı toplumsal kökenlerin iç içe geçtiği geniş bir tarihsel coğrafyada yaşamaktadır. Bu gerçeklik Aleviliği herhangi bir etnik kimliğin içerisinde tanımlamayı da imkansız kılar.

Alevilerin sözü barışın karşısında değil, barışın demokratik niteliği üzerinedir. Kendi tarihsel hafızasının, öğretisel varlığının ve siyasal iradesinin başkaları tarafından tanımlanmasına itiraz ederken Kürt meselesinin demokratik çözümünü savunmak bir çelişki değildir. Burada talep edilen, çözümün etnik ve teolojik sınırların ötesine geçerek Türkiye’nin bütün demokratikleşme sorunlarıyla buluşmasıdır.

Halkların kardeşliği de bu noktada yeniden düşünülmelidir. Kavramı yalnız etnik kimliklerin uzlaşması veya inançların birbirini kabul etmesi üzerinden okumak yeterli midir? 

Halkların kardeşliği, kendisini eşit yurttaşlık bakımından eksik gören herkesin hakkını kendi hakkımız kadar savunabilmek midir?

Bu soru, siyasal temsilcilerin kullandığı dili de önemli hale getirir. Bir partide kaç Alevinin, Kürdün veya farklı kimliklerden insanın bulunduğunu saymak çoğulculuğu tek başına açıklamaz. İnsanlara siyasal alanda yer vermek ile onların kendi sözü, hafızası ve iradesiyle eşit özne olduğunu kabul etmek aynı değildir. Halkların kardeşliği, temsil eden ile temsil edilen arasında kurulmuş bir hiyerarşiyi değil, eşitlerin ortak siyasal iradesini gerektirir.

Alevilerin bu tartışmaya taşıdığı söz de yalnız kendi haklarının savunulmasıyla tamamlanamaz. Alevi siyasal aklı, kendi tarihsel hafızasından ve insan merkezli öğretisel birikiminden hareket ederek evrensel demokratik normlarla buluşmak; Cumhuriyetin laiklik, yurttaşlık ve kamusal eşitlik yönündeki kurucu değerlerini özgürlükçü biçimde geliştirmek ve bunları 21. yüzyılın çoğulcu, katılımcı ve çağdaş demokrasi anlayışına taşımak durumundadır.

Bu kendiliğinden gerçekleşmeyecektir. Alevilerin kendi sözünü üretmesi, demokratik kazanımları koruması ve eşit yurttaşlık mücadelesini toplumun bütününe taşıması süreklilik isteyen bir siyasal ve düşünsel mücadeledir.

Barışın içini demokrasiyle doldurmak da budur; geçmişin hakikatini unutmadan, Cumhuriyetin demokratik imkanlarını geliştirerek ve 21. yüzyılın evrensel değerleriyle buluşturarak herkesin kendisi olarak eşit yaşayabileceği ortak bir gelecek kurmak.

Mahmut Kanber
Siyaset Bilimci | Araştırmacı | Yazar