Değerli yoldaşlarım;

Marksist felsefeye kaynaklık eden, Marx ve Engels'i büyüleyen, Marx'ı 2400 yıl aradan sonra bu dönemin filozofları hakkında doktora tezi hazırlamaya iten, Engels'e büyük bir hayranlıkla "Antik çağın filozofları doğal diyalektikçiler olmak zorundaydılar" dedirten Antik çağ Yunan felsefesi ve Miletos Okulunun kurucusu Thales başta olmak üzere onun öğrencisi olan filozoflar gerçekte temel bir soruya yanıt arıyorlardı.

Soru o dönem sorulduğu şekliyle şöyleydi: "Şeylerin ilk nedeni, temeli, kökü nedir?"

"Tanrı mı, madde mı?"

Lenin'in, Felsefe Defterleri' nde:

"Şu da bir gerçektir ki, diyalektik materyalizm, eski Yunan filozoflarıyla, bu ilk kurucularıyla ayağa doğrulmuş ve bu ilk kaynağıyla dünyalılaşmıştır. Çocuksu saflığı ile de olsa bu felsefenin bazen gerçekten tadına doyulmaz" dediği Thales ve Miletos Okulunun diğer filozofları, doğadaki şeylerin temel ana maddesini belirlemek için doğayı gözlemlemeye ve ilk nedeni doğadan çıkarmaya çalışmışlardır. Yani birinci nedeni doğada aramışlardır. Onlara göre doğa dışında tanrı, görünmez bir güç, doğaüstü varlıklar vb boştu, hayal ve saçmaydı.

Thales yapmış olduğu araştırmalar sonucunda bu ilk nedene, temel ana maddeye "su" demişti. Thales' e göre "SU" doğadaki tüm maddelerin kaynağıydı, doğadaki herşey suyun değişik biçimler altındaki görünümleriydi. Herşey sudan doğuyor ve er ya da geç suya dönüyordu. Aristoteles'e göre Thales'i bu inanca, yani suyu ana madde olarak kabul etmeye götüren şey, her şeyin sıvımsı bir varlıktan beslendiğine ve sıcağın kendisinin de ondan çıkıp onunla yaşadığına ilişkin gözlemi olmuştur. Aristoteles'e göre bir diğer neden ise, her şeyin tohumunun nemli bir yapıda olduğuna ve suyun, nemli şeylerin doğasının kaynağı olduğuna ilişkin diğer bir gözlemidir.

Thales'in kendi kişisel gözlemlerinden hareketle suyun her şeyin ana maddesi, temeli olduğu görüşüne gittiğini söyleyen Aristoteles, hemen arkasından eski kozmologların da dünyayı aynı şekilde tasarlamış olduklarını söyleyerek, bu görüşün pek de orijinal olmadığını, Thales'in bu eski kozmogonilerden etkilendiğini ima etmektedir. Peki kimdi bu eski kozmogoniler ve nerede, ne zaman ortaya çıkmışlardı?

İ.Ö 3000 yılının sonlarında ve 2000 yılının başlarında Mısır' da ve Babil'de ortaya çıkan, suyun dünyanın birincil kaynağı olduğu, tüm canlılara hayat verdiği düşüncesi bu kozmogoniler tarafından ortaya konmuş ve kayda geçirilmiş olup, materyalist dünya görüşünün tarihi bu yıllara kadar gitmektedir. Yunan dünyasında ise Homeros, dünyanın Okyanus'un ortasında yüzen bir kara parçası olduğunu söylemekteydi. Bütün bunlar varsayalım ki Thales üzerinde etki yapmış olsa da, Thales'in kendi gözlemleri neler olabilirdi? Örneğin; Thales, Mısır'da Nil nehrinin taşmalarından sonra Nil deltasında hayat fışkırdığını görmüş ve Heredot'un "Mısır, Nil'in bir hediyesidir" görüşüne benzer bir düşünceyle "Hayat, suyun bir hediyesidir" görüşüne varmış olabilir.

Thales'in diğer bir önemli gözlemi ise şudur: "Suyun donduğu zaman buz gibi katı, ısındığı zaman su buharı gibi gaz halinde olma imkânına sahip bir varlık olduğuna ilişkin gözlemidir."

Dünyadaki bütün varlıklar hemen hemen bu üç halden birinde, yani ya sıvı, ya katı, ya da gaz halinde ortaya çıktıklarına, öte yandan suyun kendisi de bu üç hale dönüşebildiğine göre, buna dayanarak varolan her şeyin temelinin su olduğu görüşüne varmış olabilir. Son olarak da Thales, o eski mitolojik dünya tasavvurlarından hareketle suyun bir tanrı veya mitolojik bir varlık olarak her şeyin temelinde bulunduğu görüşünü almış, ancak sözkonusu mitolojik varlığın veya tanrının yerine, doğal halde etrafımızda gördüğümüz fiziksel bir madde olan suyu koymuştur. Yani görünmez olanı atmış onun yerine gerçek olanı, görüneni geçirmiştir.

Thales ile birlikte ilk kez ve açık seçik olarak efsaneden bilime yani felsefeye geçiş olmuş, onun açmış olduğu bu yolu ardılları olan filozoflar da devam ettirmiştir.