Hüseyin AKPINAR
  Güncelleme: 10-07-2020 18:20:00   10-07-2020 18:14:00

ALİ İLE ANADOLU ALEVİLİĞİ İLİŞKİSİ ÜZERİNE

Sözlü geleneğe sahip olan inançlarda, mitolojik anlatımlar ve edebiyat, oldukça gelişkindir. Özellikle inanç önderleri olarak tanınan kişiler üzerine, çok abartılı, güzellemeler ve düzenlemeler anlatılır. Önceden bilinen güzellemelerden oldukça sık yararlanıldığı gibi, bezende, daha önce başkası üzerine yapılan güzellemelerin tümü, yeni kişiler içinde aynen anlatılmaktadır. Bu tür tekrarlanan mitolojik anlatımlar, Alevi-Bektaşi edebiyatında da, sık sık görülmektedir.

Ali üzerinde oldukça zengin mitolojik anlatımlar var. Öyle ki, bütün iyilik ve güzellikler, Ali’de toplanmış. Ali, dürüstlüğün, yiğitliğin, üstün bilginin ve sevginin sembolü, yada, yardıma çağıranlara iyilik şifresi olmuş.

Bu mitolojik Ali’nin yanında birde tarihsel Ali var. Tarihsel Ali, 599 yılında Mekke’de doğan ve 661 yılında Kufede ölen, İslam’ın dördüncü Halife’si, Muhammed’in amcasının oğlu ve damadı, Fatma Ana’nın kocası ve iki oğulları olan Hasan ile Hüseyin’in babasıdır.

Biz, mitoloji ile tarihsel geçerlikler arasında, bir ilişki olması gerektiğini düşünüyoruz. Anadolu Aleviliğinde, hem mitolojik Ali hemde tarihsel Ali, belli ölçülerde bir realite haline gelmiş. Anadolu Alevileri’nin, kendi tarihlerinde karşılaştıkları ve ilişki kurdukları halklar kültürler ve inançlar, kendi inançlarındaki bu ikili Ali realitesine kaynaklık etmektedir.

Mitolojik Ali

Mitolojiye göre Ali tanrının bir ışığıdır. İnsan üstü ve doğa üstü güce sahiptir. Ali konuşan Karan’dır (Kuran’ı natık) ve var olan yazılı Kuran’dan daha üstündür. Ali, Muhammed’den daha fazla ve daha üstün, bilgiye sahiptir. Ali 72 dil konuşuyor ve Ali Kıbledir. Ali, Tanrının yansımasıdır ve Tanrı, Ali’nin sesiyle konuşuyor. Ali Tanrı’dır, Demokrattır, Sosyalisttir. Ali, Şarap içen, Semah dönen ve kendi Cenazesini kendi kaldırandır. Ali ‘Kamil İnsan’dır ve Kutup’dur, vb,.

Ali üzerine yapılan böylesi yada benzeri mitolojik güzellemeler, Anadolu Alevileri ve onların Ataları tarafından, Ali’den öncede ve Ali’den sonrada, bazı Alevi önderleri hakkında yapılmıştır. Eski Türklerin, Kürtlerin ve Zazaların tarihinden, günümüze kadar olan süreci göz önünde bulundurduğumuzda, birçok Alevi-Kızılbaş lider(şahsiyet) hakkında benzer mitolojik anlatımlar aklımıza takılmaktadır. Ali ile ilgili bu Mitolojiler ’in hepsinde ortak bir özellik vardır, o da, Aliyi yüceltip güzelleştirirken, Muhammed’i İslam’ı ve Şeriat’ı eleştirmektir. Hatta, Muhammed’in, İslam’ın ve şeraitin, değersizleştirilerek reddedilmesidir.

Tarihsel Ali

Yukarıda kısaca değindiğimiz gibi, Tarihsel Ali 599 yılında Mekke’de doğan, babası erken öldüğü için Muhammed’in yanında kalan ve Muhammed’den 30 yaş genç, Muhammed’in kızı Fatma ile evlenen ve oğulları Hasan ile Hüseyin’in babası, İslam dininin dördüncü Halifesi ve Şiiliğin birinci İmam’ı olan Ali, 661 yılında öldürülmüştür.

Bu ön bilgilerden sonra, tarihsel Ali’yi biraz daha iyi anlayabilmek için, onun yaşam sürecine daha dikkatli bakmak gerekiyor. Doğum yılı olan 599 yılından, Muhammed’in ölüm yılı olan 632 yılına kadar olan süre 33 yıl, Muhammed’le birlikte ve yoksulluğu yüzünden ona bağımlı olarak geçmiştir. 632 yılından Halife olduğu 656 yılına kadar olan süre 24 yıl ve ne yaptığı üzerine geniş bilgi henüz olmasa da Ebu Bekir’in danışmanlık görevi teklifini reddettiği biliniyor. 656 yılından katledildiği yıl olan 661 yılına kadar olan süre, 5 yıllık İslam Halifeliği dönemidir.

Birinci halife Ebu Bekir ile ikinci halife Ömer, ikisi de Muhammed’in Kayınbabaları. Üçüncü halife Osman ile dördüncü halife Ali, ikisi de Muhammed’in damatları. Ebu Bekir, Ömer ve Osman zengin ve varlıklı aileler, Ali ise yoksul ve yetim büyümüş. İlk halifelik seçimlerinde Ali yeteri kadar destek bulamadı, zenginler yoksul halkın desteğini kazanmayı becerdiler. Önce sırasıyla Muhammed’in zengin kayınbabaları Ebu Bekir (632-634) ve Ömer (634-644) halifeliğe seçildiler. Sonra, Ömer’in isteği üzerine oğlu Osman (644-655) halife atandı.

Daha sonra, gidişattan memnun olmayan çevrelerce, Ali’nin halifeliği, sadece Şiiler tarafından değil ama aynı zamanda bazı Sünni çevreler, sufiler, konuşma sanatı dostları, zanaatkarlar, fütüvvetler, vb. gibi, gruplar tarafından da istendi ve böylece Ali halifeliğe getirildi. Ali’nin halifelik döneminde İslam dünyasını genişletmek için dışarıya karşı saldırı savaşı yapılmadı.

İçerde, Alinin halifeliğine razı olmayan, bir tarafta Muaviye ve başka bir tarafta da Muhammed’in son hanımı olan Ayşe baş kaldırarak, iç savaş sürdürdüler. 656 yılında Ayşe’nin adamlarına karşı Deve savaşı ve 657 yılında Muaviye’ye karşı Sıffın savaşı yapılıyordu. Daha sonra hakem olayı bahanesiyle Ali’nin 661 yılında bir Harici tarafından katliamı gerçekleşti.

Ali, kendi halifeliği döneminde, bir Bilimsel çalışmalar bakanlığı kuruyor, kendisinden önceki halifelerin ayrımcı uygulamalarını eleştirerek Arap yada Arap olmayan bütün Müslümanlara aynı eşit haklar tanıyor, genel inanç ve insan haklarını savunuyor, işkenceyi ve el kesmeyi yasaklıyor, dinden sapanlara ve diğer dinlere inananlara zulm etmiyor, ateistleri idam etmiyordu...

Bu liste daha da uzatılabilinir ve negatif uygulamaları yada davranışlarda bulunabilir. Ali’nin kendi yaşamını bütün ayrıntılarıyla bilmiyoruz. Ama, tarihte hangi Kızılbaş-Alevi önderin hayatının tamamını bütün ayrıntılarıyla biliyoruz ki...

Ali’de genelde, bu tür pozitif uygulamalarından dolayı, çevre halkları nezdinde oldukça etkili bir imaj ve sevgi kazanmıştı. Mesela, ibadet dilini serbest bırakması Farslar tarafından coşkuyla karşılanıyordu.

Ali propagandası ve sevgisi Anadolu Aleviliği ’ne sonradan İranlı Dervişler ve Sufiler aracılığıyla girdi. Anadolu Aleviliğinde tarih boyu var olan, Tanrı’nın insanda tecelli etmesi ve Ruhun insandan insana göçmesi inançları, Ali’nin Anadolu Aleviliğinde yer bulmasına yardımcı oldu ve ortam hazırladı. Bu inanca göre Ali, İslam öncesi eski Alevi atalardan birinin Ruhu idi, don değiştirip Ali olarak geldi, oda don değiştirdi Hacı Bektaş Veli olarak geldi, oda don değiştirdi bakalım kim olarak gelecek.

Kızılbaşlık’tan Anadolu Aleviliği ‘ne

Bu gün, Anadolu Alevileri olarak adlandırılan İnanç Toplumu, daha on dokuzuncu yüzyılın sonlarına kadar Kızılbaşlar vb. olarak isimlendiriliyordu, ki Kızılbaşlıktan öncede mutlaka başka isimlerle anılıyorlardı. Bu topluma, 1880’li yıllardan ihtibaren Osmanlı İktidarı tarafında, Alevi isimlendirmesi yapıldı ve Kızılbaşlar süreç içerisinde Alevi ismini kendileri ’de kabullendiler.

Anadolu Alevileri’nin (Kızılbaşların) inançsal geçmişi insanlığın en eski doğa inançlarına (Animizm, Tengrizm, Şamanizm, daha sonraları Budizm, Manicilik, Zerdüştlük, vb.) dayanmaktadır. Yani, Anadolu Aleviliği, on dokuzuncu yüzyıldan bu yana Alevilik ismini taşısa ’da, İnanç Sistemi olarak, Ali ve Ali taraftarlığı olarak yada Şiiliğin bir parçası olarak, tarih sahnesine çıkmamıştır.  Anadolu Alevileri kendi tarihi yürüyüşü içinde, tarihin bir kesitinde (dokuzuncu yüzyıldan itibaren) Ali’yi, Şiiliği ve Şiiliğin bir parçası olan Alewiliği tanımış, ondan belli konularda etkilenmiş ve bazı inanç öğelerini almışlardır. Bu davranış biçimi, Anadolu Aleviliği’nin senkretik (bağdaşmacı) yapısına ve karakterine uygun bir yaklaşımdır.

İnanç sistemi olarak Anadolu Aleviliği’nin tarihi, Ali’den ve onun taraftarları olarak sahneye çıkan Şiiler’den, Şiiler’in bir parçası olarak ortaya çıkan Alawilerden(Nusairiler) çok daha eskidir. Anadolu Aleviliği ile Şiilik’ten ayrılan Nusairi Alawiliği bir birinden farklı İnanç sistemleridirler. Anadolu Aleviliği’nin tarihini, Ali ile yada Şiilik ile başlatmak, ya bilinçli bir asimilasyon çabasıdır, yada biliçsiz ve bilğisiz bir uğraştır.

Aşk ile, ...

 

  Bu yazı 953 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 29 20 5 4 63 30 64 +33
2 Galatasaray 31 19 8 4 61 30 61 +31
3 Fenerbahçe 30 18 7 5 54 31 59 +23
4 Trabzonspor 31 16 7 8 39 30 56 +9
5 Alanyaspor 30 14 9 7 48 29 49 +19
6 Hatayspor 30 14 9 7 51 36 49 +15
7 Gaziantep FK 30 12 7 11 44 34 47 +10
8 Fatih Karagümrük 31 12 10 9 46 38 45 +8
9 Sivasspor 30 9 7 14 37 35 41 +2
10 Göztepe 31 10 11 10 44 42 40 +2
11 Antalyaspor 30 8 7 15 29 36 39 -7
12 Konyaspor 29 9 11 9 35 35 36 0
13 Çaykur Rizespor 30 8 11 11 36 47 35 -11
14 Yeni Malatyaspor 29 7 11 11 37 41 32 -4
15 Kayserispor 30 8 14 8 23 39 32 -16
16 Kasımpaşa 30 8 15 7 33 47 31 -14
17 Başakşehir FK 30 7 14 9 32 48 30 -16
18 MKE Ankaragücü 29 8 16 5 35 49 29 -14
19 BB Erzurumspor 30 6 15 9 28 49 27 -21
20 Gençlerbirliği 29 7 16 6 26 51 27 -25
21 Denizlispor 29 6 16 7 26 50 25 -24
Takım O G M B A Y P AV
1 Giresunspor 28 17 5 6 42 20 57 +22
2 Samsunspor 28 15 4 9 44 26 54 +18
3 Adana Demirspor 28 15 6 7 47 24 52 +23
4 Altay 27 16 9 2 52 29 50 +23
5 Altınordu 27 14 6 7 40 33 49 +7
6 İstanbulspor 28 14 8 6 49 30 48 +19
7 Ankara Keçiörengücü 28 13 8 7 34 20 46 +14
8 Tuzlaspor 28 12 11 5 36 41 41 -5
9 Bursaspor 27 12 11 4 45 41 40 +4
10 Bandırmaspor 27 11 11 5 34 33 38 +1
11 Ümraniyespor 27 10 10 7 32 35 37 -3
12 Boluspor 27 9 13 5 28 30 32 -2
13 Balıkesirspor 27 7 12 8 28 39 29 -11
14 Adanaspor 27 7 13 7 35 40 28 -5
15 Menemenspor 27 6 11 10 29 44 28 -15
16 Akhisarspor 28 7 17 4 29 48 25 -19
17 Ankaraspor 28 4 17 7 22 47 19 -25
18 Eskişehirspor 27 1 18 8 16 62 8 -46
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 31 23 2 6 70 21 75 +49
2 Van Spor 31 17 8 6 51 28 57 +23
3 Sakaryaspor 31 15 4 12 50 29 57 +21
4 Kırşehir Belediyespor 31 16 7 8 44 25 56 +19
5 Kırklarelispor 31 14 5 12 44 25 54 +19
6 Etimesgut Belediyespor 31 15 9 7 51 26 52 +25
7 Bodrumspor 31 15 9 7 64 41 52 +23
8 Turgutluspor 31 15 12 4 40 43 49 -3
9 Tarsus İdman Yurdu 31 12 10 9 49 41 45 +8
10 Serik Belediyespor 31 11 8 12 44 39 45 +5
11 Karacabey Belediyespor 31 12 12 7 40 35 43 +5
12 Pendikspor 31 12 15 4 50 42 40 +8
13 Pazarspor 31 11 15 5 50 53 38 -3
14 Sivas Belediyespor 31 8 10 13 42 40 37 +2
15 1922 Konyaspor 31 9 15 7 38 40 34 -2
16 Bayburt Özel İdare Spor 31 10 17 4 38 52 34 -14
17 Kastamonuspor 31 7 14 10 26 45 31 -19
18 Elazığspor 31 8 18 5 40 62 26 -22
19 Mamak FK 31 6 19 6 28 91 24 -63
20 Kardemir Karabükspor 31 1 28 2 10 91 2 -81
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 25 17 2 6 35 15 57 +20
2 1928 Bucaspor 25 16 2 7 48 16 55 +32
3 Yeşilyurt Belediyespor 25 15 6 4 42 20 49 +22
4 Ofspor 25 12 5 8 37 27 44 +10
5 Arnavutköy Belediye 25 12 6 7 37 25 43 +12
6 Belediye Derincespor 25 10 5 10 36 21 40 +15
7 Artvin Hopaspor 25 9 9 7 35 35 34 0
8 Edirnespor 25 8 9 8 29 30 32 -1
9 Fatsa Belediyespor 25 8 9 8 18 23 32 -5
10 1877 Alemdağspor 25 8 12 5 32 41 29 -9
11 Kızılcabölükspor 25 6 10 9 23 28 27 -5
12 Nevşehir Belediyespor 25 7 13 5 25 27 26 -2
13 Payasspor 25 5 13 7 26 42 22 -16
14 Çankaya FK 25 6 15 4 17 41 22 -24
15 Antalya Kemerspor 25 5 14 6 21 41 21 -20
16 Manisaspor 25 1 15 9 16 45 12 -29
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/04/2021 Alanyaspor vs Gençlerbirliği
 04/04/2021 Başakşehir FK vs Yeni Malatyaspor
 04/04/2021 MKE Ankaragücü vs Antalyaspor (H:1)
 04/04/2021 Kasımpaşa vs Beşiktaş
 05/04/2021 Fenerbahçe vs Denizlispor
 06/04/2021 Fatih Karagümrük vs Hatayspor
 06/04/2021 Göztepe vs Çaykur Rizespor
 06/04/2021 Trabzonspor vs Kayserispor
 07/04/2021 Gençlerbirliği vs BB Erzurumspor
 07/04/2021 Konyaspor vs MKE Ankaragücü
 08/04/2021 Denizlispor - Kasımpaşa Kasımpaşa ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kazanamadı  Denizlispor yenilmez
 08/04/2021 Yeni Malatyaspor - Fenerbahçe Fenerbahçe ligde deplasmandaki son 8 maçında hiç kaybetmedi  Fenerbahçe yenilmez
 08/04/2021 Yeni Malatyaspor - Fenerbahçe Yeni Malatyaspor ligdeki son 10 maçında hiç kazanamadı  Fenerbahçe yenilmez
 10/04/2021 Çaykur Rizespor - Trabzonspor Trabzonspor ligde deplasmandaki son 13 maçında hiç kaybetmedi  Trabzonspor yenilmez
 11/04/2021 Sivasspor - Konyaspor Sivasspor ligde evindeki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Sivasspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/04/2021 Menemenspor vs Ümraniyespor
 04/04/2021 Balıkesirspor vs Bandırmaspor
 05/04/2021 Bursaspor vs Altay
 09/04/2021 Ankara Keçiörengücü vs Altınordu
 09/04/2021 Eskişehirspor vs Giresunspor
 09/04/2021 İstanbulspor vs Tuzlaspor
 10/04/2021 Altay vs Boluspor
 10/04/2021 Bandırmaspor vs Menemenspor
 10/04/2021 Samsunspor vs Balıkesirspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/04/2021 Bayburt Özel İdare Spor vs Pazarspor
 07/04/2021 Elazığspor vs Sakaryaspor
 07/04/2021 Etimesgut Belediyespor vs Eyüpspor
 07/04/2021 Kardemir Karabükspor vs Kırklarelispor
 07/04/2021 Kastamonuspor vs 1922 Konyaspor
 07/04/2021 Mamak FK vs Bodrumspor
 07/04/2021 Pendikspor vs Karacabey Belediyespor
 07/04/2021 Serik Belediyespor vs Van Spor
 07/04/2021 Sivas Belediyespor vs Kırşehir Belediyespor
 07/04/2021 Turgutluspor vs Tarsus İdman Yurdu
 07/04/2021 Etimesgut Belediyespor - Eyüpspor Etimesgut Belediyespor ligde evindeki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Etimesgut Belediyespor yenilmez
 07/04/2021 Sivas Belediyespor - Kırşehir Belediyespor Kırşehir Belediyespor ligdeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Kırşehir Belediyespor yenilmez
 11/04/2021 Kırşehir Belediyespor - Mamak FK Kırşehir Belediyespor ligdeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Kırşehir Belediyespor yenilmez
 11/04/2021 Kırklarelispor - Turgutluspor Turgutluspor ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  Kırklarelispor yenilmez
 11/04/2021 1922 Konyaspor - Sivas Belediyespor Sivas Belediyespor ligdeki son 6 maçında hiç kazanamadı  1922 Konyaspor yenilmez
 11/04/2021 Kırklarelispor - Turgutluspor Kırklarelispor ligdeki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Kırklarelispor yenilmez
 11/04/2021 Van Spor - Kardemir Karabükspor Kardemir Karabükspor ligdeki son 9 maçını kaybetti  Van Spor kazanır
 11/04/2021 Pazarspor - Serik Belediyespor Serik Belediyespor ligde deplasmandaki son 10 maçında hiç kazanamadı  Pazarspor yenilmez
 11/04/2021 Kırşehir Belediyespor - Mamak FK Mamak FK ligdeki son 11 maçında hiç kazanamadı  Kırşehir Belediyespor yenilmez
 11/04/2021 Sakaryaspor - Bayburt Özel İdare Spor Sakaryaspor ligdeki son 14 maçında hiç kaybetmedi  Sakaryaspor yenilmez
 11/04/2021 Eyüpspor - Kastamonuspor Eyüpspor ligdeki son 19 maçında hiç kaybetmedi  Eyüpspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 08/04/2021 Arnavutköy Belediye vs Fatsa Belediyespor
 08/04/2021 Artvin Hopaspor vs Nevşehir Belediyespor
 08/04/2021 Belediye Derincespor vs Edirnespor
 08/04/2021 Diyarbekirspor vs Antalya Kemerspor
 08/04/2021 Manisaspor vs Çankaya FK
 08/04/2021 Payasspor vs Ofspor
 08/04/2021 1877 Alemdağspor vs Kızılcabölükspor
 08/04/2021 1928 Bucaspor vs Yeşilyurt Belediyespor
 08/04/2021 Artvin Hopaspor - Nevşehir Belediyespor Artvin Hopaspor ligde evindeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Artvin Hopaspor yenilmez
 08/04/2021 Artvin Hopaspor - Nevşehir Belediyespor Nevşehir Belediyespor ligde deplasmandaki son 5 maçında hiç kazanamadı  Artvin Hopaspor yenilmez
 08/04/2021 Manisaspor - Çankaya FK Çankaya FK ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kazanamadı  Manisaspor yenilmez
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI