Demokrasinin olmadığı yerde yaşanılan sistem dayatmaları; kimliksel bakımdan belirsizlikleri doğuran en önemli etmendir.

Varolan tek ulus modelli devlet anlayışı içinde kimliksel bakımdan bunalımlar ve sıkıntılar yaşayan Zaza halkı bu bakımdan ciddi sıkıntılar yaşamaktadır. Bir toplumun aidiyet konusunda özgür ve güçlü olmasını sağlayan kimlik konusu, Zaza halkınında özgürlüğünün gerçekleşmesini sağlayacak sosyolojik bir olgudur. Demokratik düzenin bu konuda ehemmiyeti tartışılmaz boyuttadır.

Ontolojik olarak varlığı kabul görmeyen her toplumsal aidiyet, zamanla dejenere olma durumuyla karşı karşıya gelmektedir. Toplumsal bakımdan bütün ve maddi ve manevi değerlerin zayıflamaya başladığı kimlik gerçeği, bu nedenle, toplumsal varlığın geleceğini belirleyen temel özelliklerdir. Tek ulus, tek kimlik mantığına dayanan Türkiye'de Zazaların yaşadığı bu sorunlar, âdeta Zaza halkını, demokratik haklarını arama noktasında

şimdiye  kadar cansızlaştırmıştı. Egemen devlet zihniyetinin toplumun bilincinde yarattığı bu durgunluk, Zaza toplumunun demokratik haklarını araması bakımdan kendi varlığına yabancı bir hâlde bırakmıştı. Fakat, Türkiye devletinin kozmopolit ve tek tipleştirici sisteminden kaynaklı sosyolojik çelişkiler Zaza toplumunu geç bir hak arayışı talebiyle bugün yüz yüze getirmiştir. Bu gecikme Zaza halkının birçok bakımından kayıplarına neden olsa da; " her şeyin aslına çekmesi" sözü, Zaza halkının günden güne kendisiyle tanışmasını sağlamıştır. Zazaların artık varolan birçok etnik köken ve farklı uluslar karşısında aidiyetinin ve demokratik haklarının bilincinde olması, Zazaları politik olarak da Türkiye siyasetinin önemli parçası kılacak işaretleri yavaş yavaş göstermektedir. Özellikle sosyal medyanın sunmuş olduğu imkânlarla Zaza halkının sadece yerel de değil, diasporadaki soydaşlarıyla iletişim kurması, Zaza halkına aidiyet ve demokratik haklar konusunda güven aşılayan ciddi bir ortam sağlamaktadır.

Bugün, demokrasi kavramının Yunanistan tarihinden, günümüzün tek kimlikli devletlerine kadar ulaşıp, Zaza halkı tarafından bir talebe erişmesi, Zaza

halkının; "biz de varız" ısrarının maddi ve manevi yapılanmasına zemin hazırlamaktadır. Her ne kadar hâlâ Türkiye devletinde demokratik koşulların verimli olmayışından dolayı, Zazalar temel hak ve özgürlüklerini tam elde edememiş olsada, Zazaların kültürel, etnik ve politik uyanışı birçok kazanımların elde edileceği günlerin habercisi olmaktadır.

Heybet Akdoğan