Erdoğan YALGIN
  08-02-2021 11:48:00

Kitabi Dinlerin ve Alevilerin İbadet Yerleri!

Antik çağlardan beri insan topluluklarının inandıkkları Mabut‘a karşı gösterdikleri saygı ile inancın sunumlarını toplu şekilde gerçeklerştirdikleri ibadet mekanları olmuştur. Bu mekanlara genel anlamda “Mâbet“ de denilmektedir. Öte yandan Dinler tarihi açısında da büyük bir öneme sahip olan İlahi karşılaşmalar vardır ki; bu karşılaşmaların gerçekleştiği mekanlar da yine kutsanmıştır. Örneğin Musa’nın; Mısır’daki Sina yarımadasındaki Sina dağında Tanrıyla buluştuğu yer, kutsanarak buraya Meşken/Meşkan denilmiştir. Sümerceden Akadça ve Aramiceye geçtiği sanılan Meşken < Mesken, Alevi inanç tarihine de kutsal Mekan olarak geçmiştir. Ki Réya/Raa Heqi inancında ilk kutsal mekanlar, Dersim’de (Mamiki-é < Kutsal bölge/ Ana’nın kutsal mekanı, yeri, ülkesi. Kalan < dinsel ayinleri icra eden ruhani, sözüne güvenilir saygın yaşlı bilgelerin kutsal mekanı) Ocak Evliyalarının dağ başlarına kurdukları Meskenler, fiziki yapılardır.  Ki Réya/Raa Heqi inancında ilk kutsal mekanlar, Dersim’de Ocak Evliyalarının dağ başlarına kurdukları Meskenler, fiziki yapılardır.

Dinlerin İbadet Yerleri

Sümerlerde “Tanrı evi“ olarak da bilinen Tanrı ve Tanrıçalara adanmış Mekanlara Bit/ Bet/ Beyt adı verilmiştir. Eski Ahit’de Urlu-Harranlı İbrahim ile alakalı bölümde Onun; Kudüs’deki Süleyman’ın İnşâ ettiği Yehova tapınağına; Tanrı‘nın evine, yani  “Beytel“ e geldiği anlatılır. Bilindiği üzere El, İl, Al ve benzeri isimler, eski kutsal metinlerde Tanrı'yı ifade eder. Tanrı < El, il, Al. Yine Lübnan’daki Balbek’de bulunan Kenan Tanrısı Baal’in meskeni, Kitabı Mukaddesde “Betşemeş“ (Güneş Tanrısı) Şamaş’ın evi/meskeni“ olarak geçer. Akkadca “Bit Şimti“ İnsanın ilk yaradılışına işaret ederek, yani "yaşam rüzgarının içeri üflendiği yer'' anlamına gelir.  Bütün bu verisel kodlarda yer alan Beyt, Bet, Bit kavramları kadim dünyada kutsanmış ev’e, meskene, haneye tekabül eder. Beyt < Ev.

İslam Peygamberi Muhammed’in evine Sümerlerdeki gibi Beyt/Beyit, aile halkına da “Ehl/ ahali“ denilir. Ehl-i Beyt adı, Peygamber Muhammed’in aile efradını tanımlar. Yani Arapçaya geçen “Beyt“ adının kaynağı, aslında Sümerler ve İslamiyetten önceki dinsel metinlerdir. Muhtemelen Sümerlerden Akadçaya, Aramiceye geçmiş ve daha sonraları ise Arapçada aynı kutsi değerlerle yerini almıştır.

Son jeolojik devir olarak da adlandırılan "günümüz yaşamında“ farklı dinlere mensup olan topluluklar, görüldüğü gibi toplanma alanlarına değişik isimler vermişlerdir. Buna göre; Yahudilerin Havra’ları, Hırıstiyanların Şapelleri/Kiliseleri, Zerdüştlerin Minareli Adırgeleri, Müslümanların Minareli (-ki Müslümanlar, Camiilerine Minare adını ve yapısal mimarisini Zerdüştlerden almışlardır) Mescitleri (Camiileri) Budistlerin Pagoda’ları, Hinduların Tempılleri  vardır. Bu ibadet mekanları, her din mensubu için kutsal ve dokunulmazdır.

Zamanın ve erklerin dayattığı koşullar karşısında, Yolun filozofları tarafından bazı rumuzlarla mecburen İslami bir örtüye büründürülen Bâtıni Aleviliğin, ibadet mekanları kitabi dinlerin dışında farklı bir uygulama gelşitirlmiştir. Bir dinin-inancın toplu ibadet yerleri, eğer birbirilerinden farklılık gösteriyorsa, yukarıda da verdiğimiz gibi bu durum; O dinin-inancın kendine özgü ayrı-müstakil bir İnanç olduğuna işarettir. Bu düzlemden haraketle, Alevilerin sadece ibadet formları değil, duaları ve uygylamalı ritüelleri ve aynı zamanda toplu ibadet yerleri de diğer kitabi dinlerinkinden çok ama çok farklı bir konumdadır. İnanca dair alanlardaki konular, böyle karşılaştırmalı bir metodik çalışmayla ele alındığında, devasa gerçekliklerin ortaya çıkarılacağı rahatlıkla görülecektir. Dolayısıyla Alevilik inancı; hiç bir kitabi dinin içerisinde, kıyısında telâkki edilemez! Bu durum, başta Alevilik inancının ve ilişkilendirilen O kitabi dinin‘ de ruhuna haykırıdır.

Alevilerin Tanrıevi (İbadethanesi) İnsanın Kalbidir

Buna göre Alevilerin ibadet alanları, insan-evren ekseninde dizayn edilmiş açık hava galerisi niteliğindeki doğal mekanlardan oluşmaktadır. Onlar için ibadet yapılan yer, bir bütün olarak yerküredir. Yeryüzünün en değerli varlığı İnsan olduğu için, Alevilere göre İnsanın temiz kalbi, en görkemli ibadet yeridir. Bu vesileyle Aleviler hiç şüphesiz ki; Kabe karşısında bile “benim kabem İnsandır!“ demekle yetinmemiş bir de buna; “Okunacak en büyük kitabın Kutsal kitaplar olduğunu“ savunanlara karşı da; “Okunacak en büyük kitabın yine İnsan“ olduğunu, karşı bir düşünce olarak dillendirmişlerdir. Bütün bu temel felsefi düşünceler, öylesine sıradan söylenmiş lafzi sözler değildir! Yani her şeyden önce asıl olan İnsandır! Aleviler için görece olan mekanlar, zahiridir! Mühim olan, yolu bilmeyenler tarafından görünmeyen, fakat gönül gözü açık olan İnsan-ı Kamillerin rahatlıkla görebileceği bâtın’dır. Dolayısıyla Alevilerin topluca ibadet yaptıkları kutsal mekanlar; Ocak Bânilerinin (-evin çatısı-tavanı, koruyucusu) ilk kurduğu mekanlar olmak üzere, bir kıyı kenarı, dağ başları, ulu ağaçların bulunduğu doğal ortamlardır.

Bilinen odur ki; geçmişte Réya/Raa Heqi (Kürt Aleviliği) inancında, “Cemevi” kavramının izine asla rastlanmamaktadır. Bunun yerine ibadet için toplanılan mekan; örneğin Kurmanci ve Kırmanci diliyle; Mala Ocexé, Bano Pilé, Ziyaru Ewliyayé, Dergaxé Pilé, Ziyaru .... “ diye anlılırdı. Pir’in/Ocakzâde’nin gittiği köylerdeki taliplerin evleri, Onlar için en kutsal  Cem-i Cıvatların bağlandığı, Semaha pervaz olunan, tewt’e düşülen mekanlardı.

Pirler Ocakzâdedir, Kurumların Dedeleri Değildir!

Son yıllarda kentleşme süreciyle birlikte, büyük kentlere taşınan Aleviler, farklı sosyal gelişmelerin günçel yaşama dayattığı bazı olgularla birlikte, toplu ibadet yerleri oluşturdular. Tam da bu noktada, sözü edilen bu sabit kurumlarla kadimden gelen Pir-Talip ilişkileri bozuldu. Pirler, atalarından kendilerine rızalıkla miras kalan en değerli manevi hazineyi andıran taliplerine gidemez, hanelerine meyman olamaz, görgü-erkân göremez oldular. Zira Ocakzâdelerin kendilerine özgü olan Ocakları yerine, artık sabit bir mekenları vardı. Siyasi mülahazalarla her bir Ocak Pil’i/ Pir’i (Philosophie/Filozof) Dede sıfatıyla anılarak, “filan derneğin, şu vakfın, bu Cemevinin Dedesi“ statüsüyle işbaşı yaptılar.

Öte yendan İran/Irak Kürtleri arasında gelişen kardeş Ehli Haq/Din-i Haq inancında; Kurmanci diliyle Cemxane (Cemhane) tabiri kullanılmaktadır. Ocak bağlıları tarafından takdis edilen bu yapılar, birer okul mahiyetinde iş görmekte ve sönmeyen kutsal ateşin/cıranın yakıldığı bir mekan olarak dizan edilmiştir. Bu türden toplu ibadet mekanlarına, Aleviler; bunun Türkçe karşılığı olan “Cemevi“ tabirini kullandılar. İlk başlarda, özellikle de kendileri için 1925‘de yürürlüğe giren “Tekke ve Zaviye Kanunu“ na muhalefet olmaması babında, “Cemevi“ adı yerine “dernek, vakıf vb.“ isimleri seçtiler. Bu süreci daha fazla uzatmadan, şimdi asıl konumuza dönebiliriz!

Cemevleri: “Şaşılacak kadar olan çirkin şey!“

Erdoğan 1994 yılında, İstanbul belediye başkanı olduğu andan itibaren, Alevilere karşı olan Osmani duygularını; İstanbul’daki Karacaahmet Mezarlığı yanında yeni yapılan Cemevini, “ruhsatsız olduğu“ bahanesiyle-gerekçesiyle yıkarak, göstermişti. Yıllar sonra Başbakanlığı döneminde konu hakkında yaptığı açıklamasında ise“ "O Cemevi bir ucube olarak yapıldı orada. Hala kaçaktır! Ruhsatı yoktur. Karacaahmet Türbesi’nin yanında ucube olarak durur!" diye konuştu (6 Ağustos 2012, bütün gazeteler). Arapça’da “u'cube, a‘cube“ kelimesi, “aceb“ tanımından türetilmiştir. Türkçe‘ de “Pek acayip garip şey!  Şaşılacak kadar olan çirkin şey!“ manalarına gelmektedir.

Fakat ne hikmetse son yıllarda başta Cumhurbaşkanı Abdullah Gül (5.11.2009, Dersim) olmak üzere, Başbakan Davutoğlu (23.11.2014, Dersim), Diyanet İşleri Başkanı Erbaş (19.10.2018, Dersim) ve daha nice devlet adamı “ucube“ olarak anılan, farklı bölgelerdeki bu Cemevlerine ziyeretlerde bulundu. Cemevi yetkilileriyle tatlı sohbetler edilip, karşılıklı hediyeler (Kur’an-ı Kerim, Zülfikar vb) alınıp-verildi,  yetmezmiş gibi bu mekanlarda Kur’an kursları bile başlatıldı. Devlet ricali karşısında seyirlik Semahlar dönüldü. Aşureler, devlet yetkililerinin elindeki kepçelerle payedildi. Vs.

Bu konuda Devlet aklının söylemeye çalıştığı aslında bir şey var, O da; “Aleviler Müslümansa, Cemevlerini kapatsınlar ve İslamın tek ibadet yeri olan Camilere gelsinler! Cenazelerini de bu Camiilerde görev yapan İmamlara kaldırtsınlar!“ Bu tez’e karşı, Alevi kurumlarının ortak bir cevabı varmı-oldumu bilinmez ama, gelinen son kertede, bu çağda kurumsallaşan din-inanç, (-doğru politikalar geliştirilmezse) devletleşerek/iktidarlaşarak yada kendi içerisinde küçük krallıklar oluşturarak köklü değerlerini bitirmekle yüzyüze kalacaktır. Oysa mühim olan dinin-inancın özgünlüğüdür! Alevilik inancı ise son yıllarda gerek devletle ve gerekse İslami kurumlarla haddinden fazla içli-dışlı bir sürece girmiştir ki; bu durum Alevi inancıyla, öğeretisiyle, yolun felsefi yapısıyla asla ve asla uyumlu değildir. Gelecek nesiller için, bu yanlış politika gözden geçirilmeli, zihinsel reformlarla çağdaş dünyada kabul görecek inancın kadim değerlerine geri dönülmelidir. Hak ile kalın!

Erdoğan YALGIN

 

 

  Bu yazı 2831 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 39 25 8 6 87 43 81 +44
2 Galatasaray 39 25 8 6 77 35 81 +42
3 Fenerbahçe 39 24 8 7 70 40 79 +30
4 Trabzonspor 39 18 7 14 48 36 68 +12
5 Sivasspor 39 15 7 17 52 42 62 +10
6 Hatayspor 39 17 12 10 62 52 61 +10
7 Alanyaspor 39 16 14 9 57 45 57 +12
8 Fatih Karagümrük 39 15 12 12 59 51 57 +8
9 Gaziantep FK 39 14 12 13 58 51 55 +7
10 Göztepe 39 13 14 12 58 57 51 +1
11 Konyaspor 39 12 14 13 49 48 49 +1
12 Çaykur Rizespor 39 12 15 12 53 67 48 -14
13 Kasımpaşa 39 12 17 10 46 55 46 -9
14 Yeni Malatyaspor 39 10 14 15 48 50 45 -2
15 Başakşehir FK 39 11 16 12 41 55 45 -14
16 Antalyaspor 39 9 14 16 41 55 43 -14
17 Kayserispor 39 9 16 14 34 50 41 -16
18 BB Erzurumspor 40 10 20 10 44 68 40 -24
19 MKE Ankaragücü 39 10 21 8 46 64 38 -18
20 Gençlerbirliği 39 10 21 8 43 74 38 -31
21 Denizlispor 39 6 23 10 37 72 28 -35
Takım O G M B A Y P AV
1 Adana Demirspor 34 21 6 7 64 27 70 +37
2 Giresunspor 34 21 6 7 54 25 70 +29
3 Samsunspor 34 20 4 10 58 30 70 +28
4 İstanbulspor 34 19 8 7 62 34 64 +28
5 Altay 34 20 11 3 66 39 63 +27
6 Altınordu 34 17 8 9 58 45 60 +13
7 Ankara Keçiörengücü 34 17 10 7 49 28 58 +21
8 Ümraniyespor 34 14 11 9 46 43 51 +3
9 Tuzlaspor 34 14 15 5 46 53 47 -7
10 Bursaspor 34 14 16 4 56 57 46 -1
11 Bandırmaspor 34 12 16 6 48 51 42 -3
12 Boluspor 34 12 16 6 38 41 42 -3
13 Balıkesirspor 34 9 17 8 35 53 35 -18
14 Adanaspor 34 9 18 7 44 55 34 -11
15 Menemenspor 34 7 14 13 38 62 34 -24
16 Akhisarspor 34 8 20 6 36 59 30 -23
17 Ankaraspor 34 6 20 8 33 61 26 -28
18 Eskişehirspor 34 1 25 8 23 91 8 -68
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 15/05/2021 Antalyaspor vs Konyaspor
 15/05/2021 Çaykur Rizespor vs Başakşehir FK
 15/05/2021 Fatih Karagümrük vs Denizlispor
 15/05/2021 Galatasaray vs Yeni Malatyaspor
 15/05/2021 Göztepe vs Beşiktaş
 15/05/2021 Hatayspor vs Gaziantep FK
 15/05/2021 Kayserispor vs Fenerbahçe
 15/05/2021 MKE Ankaragücü vs Alanyaspor
 15/05/2021 Sivasspor vs Kasımpaşa
 15/05/2021 Trabzonspor vs Gençlerbirliği
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/05/2021 Adanaspor 0 - 2 Samsunspor
 09/05/2021 Tuzlaspor 1 - 2 Giresunspor
 09/05/2021 Menemenspor 1 - 4 Adana Demirspor
 09/05/2021 Bursaspor 0 - 3 Ankara Keçiörengücü
 09/05/2021 Balıkesirspor 0 - 5 Altınordu
 09/05/2021 Altay 4 - 3 Bandırmaspor
 09/05/2021 Ankaraspor 0 - 2 İstanbulspor
 07/05/2021 Akhisarspor 1 - 1 Ümraniyespor
 07/05/2021 Boluspor 3 - 0 Eskişehirspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 08/05/2021 Serik Belediyespor 3 - 0 Mamak FK
 08/05/2021 Tarsus İdman Yurdu 0 - 1 Kırklarelispor
 08/05/2021 Eyüpspor 1 - 0 Van Spor
 08/05/2021 Kastamonuspor 0 - 4 Sakaryaspor
 08/05/2021 Turgutluspor 0 - 0 Bodrumspor
 08/05/2021 Elazığspor 5 - 7 Sivas Belediyespor
 08/05/2021 Kardemir Karabükspor 2 - 2 Kırşehir Belediyespor
 08/05/2021 1922 Konyaspor 2 - 0 Pazarspor
 08/05/2021 Etimesgut Belediyespor 1 - 2 Karacabey Belediyespor
 08/05/2021 Bayburt Özel İdare Spor 2 - 2 Pendikspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 01/05/2021 1877 Alemdağspor 0 - 0 Edirnespor
 01/05/2021 Arnavutköy Belediye 0 - 0 Diyarbekirspor
 01/05/2021 Manisaspor 1 - 2 Ofspor
 01/05/2021 Artvin Hopaspor 1 - 0 Fatsa Belediyespor
 01/05/2021 Kızılcabölükspor 0 - 1 Yeşilyurt Belediyespor
 01/05/2021 Nevşehir Belediyespor 1 - 2 Çankaya FK
 01/05/2021 1928 Bucaspor 3 - 0 Antalya Kemerspor
 25/04/2021 Ofspor 0 - 0 Arnavutköy Belediye
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI