Erdoğan YALGIN
  19-10-2022 10:48:00

Dersim’de Kadın Anaların Avuç İçi Öpülür

Dersim’de; Réya/Raa Heqi inancında, Kırk yaşını doldurmuş, “Poré hinaré < kına saçlı“ Kadın Anaların sağ elinin içi öpülür. Selamlaşma anında Kadın Ana; selamlaştığı kişiye, elinin üstünü asla öptürmez! Kadın Ana; selamlaştığı kişinin yüzünü, iki avcunun içine alırken, işte tam da o anda, Kadın Anaya saygının gereği sağ elinin içi öpülür. El, vücudun en kutsal organlarından biridir. Alevilik inancında bu kavramlar önemlidir. Kürtçede El “dest“ tir. Dest dan < el vermek, ikrar vermektir. Deşt ise “düz ova“ manasına gelirken; De (i)stûr “İzin, bir şeyi yapmak için karşıya verilen özgürlük, tutulacak yol, kural-kaidelerdir…!“ Bütün bu doneler, bu arkaik inancın Kurmanci dilindeki temel kavramlarıdır.

Hal-hatır da sorulan bu selamlaşma ritüeli sırasında, Kadın Anaya Kürtçe/Kurmanci dilinde; “Hindir a destan paç é/maç é dikim“ yani “Elinin içini öperim!“ Yada “Kef a dest a ravüsandim“ denilir. Yani, “Elinin köpüğünü öperim!“ Bu “Hindir a dest ve Kef a dest“ kavramlarının açılımları, sayfalarca aktarımlar yazabileceğimiz çok derinlikli bâtıni manalar içermektedir. Burada da görüldüğü gibi bir inanç; ancak kendi niyaz diliyle yaşar ve dış asimilasyona karşı direnebilir!

Peki neden Kadın Ana’nın elinin üstü değil de İçi öpülür? Bu konuda yaşlılar (Rü sipiler), bir çok veri sıralarlar. Bunlardan en önemlisi ve başat olanı, Kadın Ananaın sabahın erken saatinde Güneş huzurunda, doğaçlama (Gılbang) dua’ya durması gösterilir. Buna göre;

- Kadın Ana, güneşin ilk ışınları karşısında Güneşe doğru, güneşin altında ona ellerini açar ve dualarla-yakarışlarla, tazim‘de bulunur. Sonra da güneşle yıkadığı elleriyle yüzünü avuçlar. Aslında değişime uğrayan o dizelerin kaynağı burasıdır. Hani o “yüze tutulan ayna“ var dı ya; O ayna, “Kadın Ananın kutsal elidir. Görünen, his edilen ise güneşin yüze yansıyan ilk ışınlarıdır!“ Yani Dersim’de Kadınlar, sabahın erken saatlerinde güneşle yıkar yüzünü. Güneşe açılan ellerin kutsiyeti, Mezopotamya coğrafyasında Antik çağlardan beri süregelmiştir. Bu vesileyle bir çok kabartmalarda “el“ resimleri çizilmiştir. Bu çizilen eller, “Tanrının eli“ olarak deşifre edilmiştir. Bu nedenle Réya/Raa Heqi inancında, rızalık temelinde eşitlik; “el ele el hakka“ distûr’uyla benimsenmiştir. Bu müthiş bir köksel sürekliliktir!

- “Hindir a dest“ < Elin içi, avucun içi. Kürtçede Hindir (-ûr) Vücüttaki “göbek/karın kısmının içine“ denir. Dolayısıyla Kadın Ananın “avuç içi“, insanın varoluş sürecinin başlangıç noktasını oluşturur. Bundandır ki; Kadın Ananın avuç içi, aynı zamanda rahime benzetilir. Avuç içi çizgileri, rahimin kılcal damarlarıdır. Semah figürlüdür. İki elin parmak uçlarının birleşmesiyle, sembolik bir dünya vücuda getirilir. Ellerle oluşturulan bu dünya, bir hamile kadına benzetilir. Bu nedenle “Hindir a dest“ ile “iç organların, rahimin bulunduğu yere“ atıf yapılır. Kadın Ana selamlaşma anında yüzünü ellerinin içine, avcuna aldığı o kişiyi “öz evladı“ gibi görür. Ona şefkatle yaklaşır. Yüzünü öperken, evladına dualar eder gibi Hak’ka seslenir. Yüzü avuçlanan da, Kadın Anayı “öz Annesi“ gibi algılar ve Ona, saygıyla teslim eder kendini. Bu müthiş bir buluşmadır!

- Bir diğer tanımı olan “Kef a dest“ < Sabun köpüğü manasında kullanılmaktadır. Kef, Kaf < sabun köpüğüdür. Bir başka deyişle “Kef“ kaynatılan yada çalkalanan suların, sütün üzerinde oluşan berrak kabartmalardır! Tıpkı Munzur gözelerinin köpüksü suyu gibi. Dolayısıyla öpülen Kadın Ananın avuç içinin, bu “sabun köpüğü“ kadar temiz olduğu anlatılmaktadır. Aslında burada öpülen “kef a dest“, aynı zamanda “saf suların ve bolluk bereketin“ sahibesi/tanrıçası olan Anahita’nın elidir. Mezopotamya'da Kadın Analar, felsefi açıdan Anahita ile anlamlandırılmıştır. Öyle ya; her sabah güneşle yıkanan eller, ısının, ışının ve de dişil enerjinin deposudur. Elbette bu kutsal ellerin içi, öpülmelidir. Bu müthiş bir sanatsal tasarımdır!

Sonuç :

Müslüman dünyasında Kabe’ye, Hac’a gidip-gelenlerin yakınlarıyla ilk buluşmalarında, bazen avuç içleri öpülür. Bunun nedeni ise o ellerin sadece; “Hacer ül Esverd taşına“ dokunmuş olmasındandır. Zamanla bu unutulur ve tekrar el üstü öpülmeye devam edilir.

Şimdi varın aradaki bu derinlikli farkı, artık siz tezahür edin lütfen! Bu da müthiş bir ayırımdır! Hak ile kalın!

  Bu yazı 1860 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 22 17 2 3 47 17 54 +30
2 Fenerbahçe 21 14 4 3 52 24 45 +28
3 Başakşehir FK 21 12 5 4 32 21 40 +11
4 Beşiktaş 21 11 4 6 38 23 39 +15
5 Adana Demirspor 21 10 3 8 40 22 38 +18
6 Trabzonspor 22 11 6 5 34 29 38 +5
7 Kayserispor 21 10 9 2 33 29 32 +4
8 Konyaspor 21 6 6 9 24 22 27 +2
9 Fatih Karagümrük 21 6 7 8 43 40 26 +3
10 Gaziantep FK 22 6 9 7 31 30 25 +1
11 Alanyaspor 22 6 9 7 33 41 25 -8
12 Sivasspor 22 6 10 6 26 31 24 -5
13 Antalyaspor 21 7 11 3 27 35 24 -8
14 Hatayspor 21 6 10 5 19 38 23 -19
15 MKE Ankaragücü 21 6 11 4 24 33 22 -9
16 Kasımpaşa 22 6 12 4 27 41 22 -14
17 Giresunspor 21 5 10 6 20 38 21 -18
18 İstanbulspor 22 6 13 3 23 45 21 -22
19 Ümraniyespor 21 3 13 5 26 40 14 -14
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 22 11 2 9 37 19 42 +18
2 Eyüpspor 21 12 4 5 28 17 41 +11
3 Bodrumspor 21 11 5 5 34 21 38 +13
4 Çaykur Rizespor 21 9 2 10 32 16 37 +16
5 Pendikspor 22 10 5 7 32 16 37 +16
6 Keçiörengücü 22 10 5 7 33 26 37 +7
7 Sakaryaspor 22 12 9 1 36 32 37 +4
8 Bandırmaspor 21 9 5 7 33 31 34 +2
9 Boluspor 22 9 6 7 26 26 34 0
10 Göztepe 22 9 9 4 21 18 31 +3
11 Manisa FK 21 7 5 9 26 26 30 0
12 Adanaspor 22 6 9 7 32 34 25 -2
13 Tuzlaspor 22 6 12 4 26 34 22 -8
14 Altay 22 5 9 7 23 28 19 -5
15 Erzurumspor FK 22 5 11 6 23 34 18 -11
16 Altınordu 21 4 12 5 19 35 17 -16
17 Gençlerbirliği 22 4 14 4 26 41 16 -15
18 Denizlispor 22 5 13 4 24 40 16 -16
19 Yeni Malatyaspor 22 4 11 7 22 39 16 -17
Takım O G M B A Y P AV
1 Kocaelispor 23 15 2 6 45 22 51 +23
2 Bucaspor 1928 23 13 4 6 36 14 45 +22
3 İskenderunspor A.Ş. 23 12 4 7 32 19 43 +13
4 Van Spor FK 23 12 4 7 31 18 43 +13
5 1461 Trabzon FK 23 12 4 7 27 14 43 +13
6 Karacabey Belediye Spor 23 11 3 9 32 19 42 +13
7 Ankara Demirspor 23 11 5 7 35 16 40 +19
8 Zonguldak Kömürspor 23 11 8 4 26 26 37 0
9 Serik Belediyespor 23 9 6 8 32 26 32 +6
10 Kırklarelispor 23 7 7 9 22 20 30 +2
11 Etimesgut Belediyespor 23 6 9 8 24 31 26 -7
12 Kırşehir FSK 23 5 8 10 20 26 25 -6
13 Sarıyer 23 5 9 9 25 34 24 -9
14 Fethiyespor 23 6 11 6 22 33 24 -11
15 Adıyaman FK 23 5 10 8 22 28 23 -6
16 Kastamonuspor 23 6 12 5 20 30 23 -10
17 Uşak Spor 23 5 13 5 18 34 20 -16
18 Balıkesirspor 23 4 13 6 16 33 15 -17
19 Diyarbekir Spor 23 2 12 9 18 37 15 -19
20 Pazarspor 23 1 14 8 15 38 11 -23
Takım O G M B A Y P AV
1 Yeni Mersin İY 21 14 3 4 28 11 46 +17
2 52 Orduspor FK 21 12 4 5 32 19 41 +13
3 Karaköprü Belediyespor 20 11 4 5 26 14 38 +12
4 Belediye Derincespor 21 10 4 7 26 21 37 +5
5 Karşıyaka 21 10 5 6 25 13 36 +12
6 Belediye Kütahyaspor 21 9 3 9 31 20 36 +11
7 Nevşehir Belediyespor 21 10 5 6 32 23 36 +9
8 Hacettepe 1945 21 8 7 6 31 25 30 +6
9 Ağrı 1970 Spor 21 7 6 8 19 16 29 +3
10 Çatalcaspor 21 7 9 5 26 26 26 0
11 Elazığspor 21 6 9 6 22 31 24 -9
12 1954 Kelkit Bld.Spor 21 4 6 11 17 18 23 -1
13 Amasyaspor 1968 Futbol Kulübü 21 5 10 6 19 30 21 -11
14 1922 Konyaspor 21 6 12 3 22 34 21 -12
15 Şile Yıldızspor 21 3 8 10 17 27 19 -10
16 Edirnespor 20 5 14 1 15 31 16 -16
17 Yomraspor 21 3 12 6 13 24 15 -11
18 Eskişehirspor 21 3 12 6 23 41 15 -18
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 10/02/2023 Kasımpaşa vs Antalyaspor
 10/02/2023 Beşiktaş vs MKE Ankaragücü
 11/02/2023 Fatih Karagümrük vs Sivasspor
 11/02/2023 Alanyaspor vs Başakşehir FK
 11/02/2023 Trabzonspor vs Ümraniyespor
 12/02/2023 Konyaspor vs Giresunspor
 12/02/2023 Adana Demirspor vs Hatayspor
 12/02/2023 Kayserispor vs Fenerbahçe
 13/02/2023 Gaziantep FK vs Galatasaray
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 14/02/2023 Pendikspor vs Tuzlaspor
 14/02/2023 Altınordu vs Göztepe
 15/02/2023 Erzurumspor FK vs Keçiörengücü
 15/02/2023 Manisa FK vs Bodrumspor
 15/02/2023 Çaykur Rizespor vs Adanaspor
 15/02/2023 Gençlerbirliği vs Denizlispor
 16/02/2023 Bandırmaspor vs Eyüpspor
 16/02/2023 Altay vs Yeni Malatyaspor
 16/02/2023 Sakaryaspor vs Samsunspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/02/2023 1461 Trabzon FK vs Etimesgut Belediyespor
 19/02/2023 Adıyaman FK vs Karacabey Belediye Spor
 19/02/2023 Ankara Demirspor vs Balıkesirspor
 19/02/2023 Balıkesirspor vs Kocaelispor
 19/02/2023 Bucaspor 1928 vs Serik Belediyespor
 19/02/2023 Diyarbekir Spor vs Adıyaman FK
 19/02/2023 Etimesgut Belediyespor vs Fethiyespor
 19/02/2023 Fethiyespor vs Kastamonuspor
 19/02/2023 İskenderunspor A.Ş. vs Zonguldak Kömürspor
 19/02/2023 Karacabey Belediye Spor vs 1461 Trabzon FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/02/2023 Çatalcaspor vs Elazığspor
 19/02/2023 Ağrı 1970 Spor vs Nevşehir Belediyespor
 19/02/2023 Amasyaspor 1968 Futbol Kulübü vs Belediye Derincespor
 19/02/2023 Eskişehirspor vs Karaköprü Belediyespor
 19/02/2023 Karşıyaka vs Hacettepe 1945
 19/02/2023 Yeni Mersin İdman Yurdu vs Edirnespor
 19/02/2023 Yomraspor vs 1922 Konyaspor
 19/02/2023 1954 Kelkit Bld.Spor vs Şile Yıldızspor
 19/02/2023 52 Orduspor FK vs Belediye Kütahyaspor
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI