Erdoğan YALGIN
  19-10-2022 10:48:00

Dersim’de Kadın Anaların Avuç İçi Öpülür

Dersim’de; Réya/Raa Heqi inancında, Kırk yaşını doldurmuş, “Poré hinaré < kına saçlı“ Kadın Anaların sağ elinin içi öpülür. Selamlaşma anında Kadın Ana; selamlaştığı kişiye, elinin üstünü asla öptürmez! Kadın Ana; selamlaştığı kişinin yüzünü, iki avcunun içine alırken, işte tam da o anda, Kadın Anaya saygının gereği sağ elinin içi öpülür. El, vücudun en kutsal organlarından biridir. Alevilik inancında bu kavramlar önemlidir. Kürtçede El “dest“ tir. Dest dan < el vermek, ikrar vermektir. Deşt ise “düz ova“ manasına gelirken; De (i)stûr “İzin, bir şeyi yapmak için karşıya verilen özgürlük, tutulacak yol, kural-kaidelerdir…!“ Bütün bu doneler, bu arkaik inancın Kurmanci dilindeki temel kavramlarıdır.

Hal-hatır da sorulan bu selamlaşma ritüeli sırasında, Kadın Anaya Kürtçe/Kurmanci dilinde; “Hindir a destan paç é/maç é dikim“ yani “Elinin içini öperim!“ Yada “Kef a dest a ravüsandim“ denilir. Yani, “Elinin köpüğünü öperim!“ Bu “Hindir a dest ve Kef a dest“ kavramlarının açılımları, sayfalarca aktarımlar yazabileceğimiz çok derinlikli bâtıni manalar içermektedir. Burada da görüldüğü gibi bir inanç; ancak kendi niyaz diliyle yaşar ve dış asimilasyona karşı direnebilir!

Peki neden Kadın Ana’nın elinin üstü değil de İçi öpülür? Bu konuda yaşlılar (Rü sipiler), bir çok veri sıralarlar. Bunlardan en önemlisi ve başat olanı, Kadın Ananaın sabahın erken saatinde Güneş huzurunda, doğaçlama (Gılbang) dua’ya durması gösterilir. Buna göre;

- Kadın Ana, güneşin ilk ışınları karşısında Güneşe doğru, güneşin altında ona ellerini açar ve dualarla-yakarışlarla, tazim‘de bulunur. Sonra da güneşle yıkadığı elleriyle yüzünü avuçlar. Aslında değişime uğrayan o dizelerin kaynağı burasıdır. Hani o “yüze tutulan ayna“ var dı ya; O ayna, “Kadın Ananın kutsal elidir. Görünen, his edilen ise güneşin yüze yansıyan ilk ışınlarıdır!“ Yani Dersim’de Kadınlar, sabahın erken saatlerinde güneşle yıkar yüzünü. Güneşe açılan ellerin kutsiyeti, Mezopotamya coğrafyasında Antik çağlardan beri süregelmiştir. Bu vesileyle bir çok kabartmalarda “el“ resimleri çizilmiştir. Bu çizilen eller, “Tanrının eli“ olarak deşifre edilmiştir. Bu nedenle Réya/Raa Heqi inancında, rızalık temelinde eşitlik; “el ele el hakka“ distûr’uyla benimsenmiştir. Bu müthiş bir köksel sürekliliktir!

- “Hindir a dest“ < Elin içi, avucun içi. Kürtçede Hindir (-ûr) Vücüttaki “göbek/karın kısmının içine“ denir. Dolayısıyla Kadın Ananın “avuç içi“, insanın varoluş sürecinin başlangıç noktasını oluşturur. Bundandır ki; Kadın Ananın avuç içi, aynı zamanda rahime benzetilir. Avuç içi çizgileri, rahimin kılcal damarlarıdır. Semah figürlüdür. İki elin parmak uçlarının birleşmesiyle, sembolik bir dünya vücuda getirilir. Ellerle oluşturulan bu dünya, bir hamile kadına benzetilir. Bu nedenle “Hindir a dest“ ile “iç organların, rahimin bulunduğu yere“ atıf yapılır. Kadın Ana selamlaşma anında yüzünü ellerinin içine, avcuna aldığı o kişiyi “öz evladı“ gibi görür. Ona şefkatle yaklaşır. Yüzünü öperken, evladına dualar eder gibi Hak’ka seslenir. Yüzü avuçlanan da, Kadın Anayı “öz Annesi“ gibi algılar ve Ona, saygıyla teslim eder kendini. Bu müthiş bir buluşmadır!

- Bir diğer tanımı olan “Kef a dest“ < Sabun köpüğü manasında kullanılmaktadır. Kef, Kaf < sabun köpüğüdür. Bir başka deyişle “Kef“ kaynatılan yada çalkalanan suların, sütün üzerinde oluşan berrak kabartmalardır! Tıpkı Munzur gözelerinin köpüksü suyu gibi. Dolayısıyla öpülen Kadın Ananın avuç içinin, bu “sabun köpüğü“ kadar temiz olduğu anlatılmaktadır. Aslında burada öpülen “kef a dest“, aynı zamanda “saf suların ve bolluk bereketin“ sahibesi/tanrıçası olan Anahita’nın elidir. Mezopotamya'da Kadın Analar, felsefi açıdan Anahita ile anlamlandırılmıştır. Öyle ya; her sabah güneşle yıkanan eller, ısının, ışının ve de dişil enerjinin deposudur. Elbette bu kutsal ellerin içi, öpülmelidir. Bu müthiş bir sanatsal tasarımdır!

Sonuç :

Müslüman dünyasında Kabe’ye, Hac’a gidip-gelenlerin yakınlarıyla ilk buluşmalarında, bazen avuç içleri öpülür. Bunun nedeni ise o ellerin sadece; “Hacer ül Esverd taşına“ dokunmuş olmasındandır. Zamanla bu unutulur ve tekrar el üstü öpülmeye devam edilir.

Şimdi varın aradaki bu derinlikli farkı, artık siz tezahür edin lütfen! Bu da müthiş bir ayırımdır! Hak ile kalın!

  Bu yazı 262 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Fenerbahçe 13 9 2 2 36 14 29 +22
2 Galatasaray 13 8 2 3 23 10 27 +13
3 Adana Demirspor 13 6 1 6 24 14 24 +10
4 Konyaspor 14 6 2 6 16 9 24 +7
5 Başakşehir FK 13 7 3 3 19 15 24 +4
6 Kayserispor 14 7 5 2 20 15 23 +5
7 Trabzonspor 13 6 2 5 19 16 23 +3
8 Beşiktaş 13 6 3 4 26 18 22 +8
9 Alanyaspor 14 4 5 5 19 24 17 -5
10 Gaziantep FK 13 4 5 4 19 19 16 0
11 Antalyaspor 12 5 6 1 19 21 16 -2
12 Giresunspor 13 4 6 3 13 20 15 -7
13 Kasımpaşa 13 4 6 3 11 22 15 -11
14 Hatayspor 13 4 7 2 12 22 14 -10
15 Fatih Karagümrük 13 3 6 4 24 27 13 -3
16 MKE Ankaragücü 13 3 6 4 16 21 13 -5
17 Sivasspor 14 2 7 5 13 19 11 -6
18 İstanbulspor 13 2 9 2 12 26 8 -14
19 Ümraniyespor 13 1 8 4 15 24 7 -9
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 15 10 1 4 22 9 34 +13
2 Çaykur Rizespor 14 6 1 7 21 10 25 +11
3 Pendikspor 14 7 3 4 20 9 25 +11
4 Keçiörengücü 14 7 3 4 26 19 25 +7
5 Boluspor 14 7 3 4 14 8 25 +6
6 Samsunspor 14 6 2 6 20 13 24 +7
7 Manisa FK 14 6 3 5 22 20 23 +2
8 Bodrumspor 14 6 4 4 23 17 22 +6
9 Bandırmaspor 14 5 3 6 18 19 21 -1
10 Sakaryaspor 15 6 8 1 23 25 19 -2
11 Altay 14 4 4 6 12 13 18 -1
12 Adanaspor 14 4 5 5 22 22 17 0
13 Göztepe 13 5 6 2 12 12 17 0
14 Tuzlaspor 14 4 6 4 17 19 16 -2
15 Erzurumspor FK 14 3 6 5 15 21 14 -6
16 Altınordu 14 3 8 3 14 26 12 -12
17 Yeni Malatyaspor 15 2 8 5 14 24 11 -10
18 Gençlerbirliği 14 1 9 4 14 27 7 -13
19 Denizlispor 14 1 10 3 10 26 6 -16
Takım O G M B A Y P AV
1 Bucaspor 1928 16 10 1 5 28 9 35 +19
2 Kocaelispor 16 10 1 5 32 17 35 +15
3 İskenderunspor A.Ş. 16 10 2 4 24 12 34 +12
4 Karacabey Belediye Spor 16 8 2 6 23 13 30 +10
5 1461 Trabzon FK 16 8 3 5 18 10 29 +8
6 Ankara Demirspor 16 7 3 6 23 9 27 +14
7 Kırklarelispor 16 6 3 7 18 13 25 +5
8 Van Spor FK 16 6 4 6 19 17 24 +2
9 Serik Belediyespor 16 6 4 6 21 20 24 +1
10 Zonguldak Kömürspor 16 7 6 3 17 19 24 -2
11 Fethiyespor 16 5 8 3 19 26 18 -7
12 Etimesgut Belediyespor 16 4 7 5 19 21 17 -2
13 Sarıyer 16 3 5 8 18 23 17 -5
14 Kastamonuspor 16 4 7 5 15 22 17 -7
15 Adıyaman FK 16 3 7 6 14 22 15 -8
16 Balıkesirspor 16 4 9 3 12 21 15 -9
17 Kırşehir FSK 16 2 7 7 13 20 13 -7
18 Uşak Spor 16 3 9 4 10 22 13 -12
19 Diyarbekir Spor 16 1 9 6 13 25 9 -12
20 Pazarspor 16 1 11 4 10 25 7 -15
Takım O G M B A Y P AV
1 Yeni Mersin İY 14 11 2 1 21 7 34 +14
2 52 Orduspor FK 14 9 3 2 23 13 29 +10
3 Karşıyaka 14 8 4 2 16 7 26 +9
4 Karaköprü Belediyespor 14 7 2 5 15 6 26 +9
5 Belediye Derincespor 14 7 2 5 18 14 26 +4
6 Belediye Kütahyaspor 14 6 3 5 18 12 23 +6
7 Ağrı 1970 Spor 14 6 3 5 13 9 23 +4
8 Nevşehir Belediyespor 14 5 4 5 18 16 20 +2
9 Hacettepe 1945 14 5 5 4 17 18 19 -1
10 Elazığspor 14 5 6 3 16 21 18 -5
11 1954 Kelkit Bld.Spor 14 3 4 7 11 13 16 -2
12 1922 Konyaspor 14 5 8 1 14 20 16 -6
13 Çatalcaspor 14 4 7 3 15 16 15 -1
14 Amasyaspor 1968 Futbol Kulübü 14 4 7 3 11 16 15 -5
15 Şile Yıldızspor 14 1 5 8 12 15 11 -3
16 Yomraspor 14 2 8 4 8 15 10 -7
17 Edirnespor 14 3 11 0 10 22 9 -12
18 Eskişehirspor 14 2 9 3 13 29 9 -16
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/12/2022 Adana Demirspor vs Fatih Karagümrük
 25/12/2022 Antalyaspor vs MKE Ankaragücü
 25/12/2022 Galatasaray vs İstanbulspor
 25/12/2022 Gaziantep FK vs Beşiktaş
 25/12/2022 Hatayspor vs Giresunspor
 25/12/2022 Kasımpaşa vs Sivasspor
 25/12/2022 Konyaspor vs Alanyaspor
 25/12/2022 Trabzonspor vs Fenerbahçe
 25/12/2022 Ümraniyespor vs Başakşehir FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 02/12/2022 Eyüpspor vs Tuzlaspor
 03/12/2022 Bandırmaspor vs Altınordu
 03/12/2022 Bodrumspor vs Gençlerbirliği
 03/12/2022 Samsunspor vs Denizlispor
 03/12/2022 Sakaryaspor vs Erzurumspor FK
 04/12/2022 Manisa FK vs Keçiörengücü
 04/12/2022 Adanaspor vs Göztepe
 04/12/2022 Altay vs Boluspor
 05/12/2022 Çaykur Rizespor vs Pendikspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 03/12/2022 Ankara Demirspor vs Kastamonuspor
 03/12/2022 Bucaspor 1928 vs Van Spor FK
 03/12/2022 Kocaelispor vs Etimesgut Belediyespor
 03/12/2022 Sarıyer vs İskenderunspor A.Ş.
 03/12/2022 Serik Belediyespor vs Diyarbekir Spor
 04/12/2022 Fethiyespor vs Kırklarelispor
 04/12/2022 Balıkesirspor vs Adıyaman FK
 04/12/2022 Kırşehir Futbol Spor Kulübü vs Karacabey Belediye Spor
 04/12/2022 Pazarspor vs 1461 Trabzon FK
 04/12/2022 Uşak Spor vs Zonguldak Kömürspor
 04/12/2022 Balıkesirspor - Adıyaman FK Adıyaman FK ligde deplasmandaki son 8 maçında hiç kazanamadı  Balıkesirspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 03/12/2022 Karşıyaka vs Yeni Mersin İdman Yurdu
 03/12/2022 Şile Yıldızspor vs Belediye Derincespor
 03/12/2022 Yomraspor vs Çatalcaspor
 04/12/2022 Ağrı 1970 Spor vs Amasyaspor 1968 Futbol Kulübü
 04/12/2022 Eskişehirspor vs Belediye Kütahyaspor
 04/12/2022 Hacettepe 1945 vs Nevşehir Belediyespor
 04/12/2022 Karaköprü Belediyespor vs Elazığspor
 04/12/2022 1922 Konyaspor vs Edirnespor
 04/12/2022 1954 Kelkit Bld.Spor vs 52 Orduspor FK
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI