Erdoğan YALGIN
  Güncelleme: 26-04-2024 07:21:00   26-04-2024 07:15:00

Yol Cümleden Uludur

 Bir İnanç Belgeseli “Ra” yı, Gördünüz mü?

Yönetmenliğini Devrim Tekinoğlu’nun, Yapımcılığını Dersim Araştırmaları Merkezi adına Hüseyin Ayrılmaz’ın, Müziğini Cemil Qoçgiri’nin yaptığı “Ra” belgesel filmini, Dortmund’da izleme fırsatı buldum.  Dortmund’da Rıza Şehri Akademisinin konferans salonunda bir araya gelen Canların merakla izledikleri filmden, memnun ayrıldıklarını sevinerek gözlemledim. Ra/Yol belgeseli, önümüzdeki günlerde, Almanya’daki farklı şehirlerde gösterimde olacak. Bütün Canların bu belgeseli izlemelerini ve çocukluklarına, gençlik yıllarına, doğdukları topraklara ve o açık hava tiyatrosu görkemindeki inanç merkezlerine gitmeye davet ediyorum. Pişmanlık duymayacaksınız!

Gösteriye Hüseyin Ayrılmaz ve Cemil Qocgiri de katıldılar. Qocgiri canlı performansıyla güzel bir dinleti sundu. Ayrılmaz ise kısa bir konuşmayla, gelen sorulara doyurucu cevaplar verdi. İzleyiciler, kendi görüşlerini ve önerilerini paylaştılar. Dolayısıyla sırada başka belgesellerin kapıları da açıldı. Sıcak bir atmosferde yol yüründü. Ra aydınlandı.

Belgeselin başlangıcı bir kadın Ananın, kendi anadiliyle güneşe yaptığı duayla “Kemeré Dızgın Bawa dağında” başladı. İki yıllık bir süre zarfında çekimi tamamlanan Ra belgeselinde; bir yıllık döngüsel mevsimde, Réya Heqi/Raa Heqi inancında yaşanılan inancın bütüncül ritüelleri gözler önüne seriliyor. İlkbahar-Yaz, Sonbahar-Kış mevsiminde doğal ortamda, doğal yaşam içerisinde, inanca dair yaşanılan her ne varsa, yaklaşık bir saatlik filmle hafızalar tazeliyor. Hafızalara görsel mesajlar yollanıyor.

Réya Heqi/Raa Heqi inancının Hard u Devreşi, Dersim coğrafyasındaki yaşamsal serüveni, çok ince detaylarıyla anlatılıyor. Her sahnesinde ve her yaşlı konuşmacının ağzından çıkan söz, merakla bekleniliyor. İnsanı meraka sevk eden sahneler, sevgili Cemil Qocgiri’nin notalarıyla adete ete kemiğe bürünüyor. Dersim coğrafyasının ritmik yapısı, Qoçgiri’nin tınılarıyla bütünleşerek sanki insanın kulaklarında kendisine yer ediniyor.

Yönetmen Devrim Tekinoğlu’nun estetik dokunuşlarıyla belgeselin daha çok açık havada yapılan çekimleri, doğayla bütünleşen mevsimlik döngüyü gözler önüne seriyor. Mevsimine göre yapılan çekimler Dersim havasını, gözlerimizin önüne serpiştiriyor. Hele Hüseyin Ayrılmaz’ın belirlediği yerler, ve konuşmacılar adeta anı yaşarcasına duydukları heyecan kameralara yansıyor. Müthiş bir çekim ve güzel bir sanat eseri olarak karşımıza çıkan bu Ra/Ré’de; bir talip olarak yürümemek elden bile değil! Evet, Yol taliple yürünür. Yol birlikte yürünür. Birlik, civatla mimlenir.

İnancın var olan kutsalları arasında dağ keçileri, nehirleri, ağaçları, taşları, dağları, ziyaretleri, aş a Xızıri dediğimiz Qavutu, Xonçesi, lokması ve her şeyi, kısa fragmanlarla da olsa bu belgeselde kendine yer bulmuş. İnancın otantik kokusu, Xoncede parçalanan parxaçta-gömede-lokmada izleyenlerin beş duyu organına hitap ediyor. Hazırlanan Hızır Qavutunun unu, bir perperik-kelebek misali sanki insanın üstüne siniyor. Hele o dağlarda özgürce yürüyen yaşama inatçasına aşık keçiler yok mu, sanki insanın kirpiklerine tutunurcasına heyecan yapıyor. Aslında bu RA-Yol anlatmakla bitmiyor. İzlemek ve o canlı hazzı yerinde ve atmosferinde tatmak en doğru olanı, olsa gerek.

Bu yolda herkesin bir hakkı vardır. “Hak” kapısı, “doğum” kapısıdır. Doğum kapsı, “kendinden veren”  biyolojik Anamız, yani Dayé’ dir. O aynı zamanda Güneştir, Tij’dir, Ro’dur, Ra’dır, Rojin’dir.

Bir diğer Anamız ise Toprak Anadır, doğadır xwazadır. Yani o da kendinden doğuran, kendinden verendir. İşte Réya/Raa Heqi inancının Serencamı; bu iki kutsalla başlamaktadır.  Bu öyle bir öyküdür ki, oldukça gizemli ve bir o kadarda içtendir. İnancın bütün evreleri; “Biyolojik Anamız ile Toprak-Doğa Anamız” arasında cümle Canlar için kurulan, adeta rızalık temelinde ikrarlı bir yer yüzü sofrasıdır. İşte bu sofra, bir rızalık sofrasıdır. Rızalıkla oturulan bu sofradan, doyarak kalkılır.

İnancın toplumsal yasaları anlamına da gelen “ana zagon’ u; ahlaki değerlerin bütününü ifade eder. Yolun Pirleri derler ki; Erkanlı-kurallı bu inanç sistemi,  atalarımızdan bizlere;  “kal u belâdan beri” miras kalmıştır. O kal u belâ “önsüz” zamandır. Yani varlığın birliğiyle var olmuştur. Belé bu rast’tır. Yani doğrudur. Bu yol, doğru yoldur. Doğruların yürüdüğü Hak Yoldur.

Bu kadim doğa inancı; birlikte üreten ve ortakça paylaşan Rıza şehrinin çocuklarına özgü bir inançtır. Tek Tanrılı dinlerden ve devletleşen dinlerin erklerinden uzak, kendi doğal ortamlarında ve kendi doğal toplum yasalarıyla erklerden arındırılmış rızalık yasalarıyla yaşantılarını sürdüren, kendilerine; kendi dilleriyle “Evladé Ré/ Ra”, Evlad é Heq” diyenlerin inancıdır. Bu inanç, kadim Paganik bir inançtır.

Kendi inançlarına “hak yol, hakkın yolu, doğru yol” manalarına gelen “Réya/Raa Heqi” diyen; savaşsız, barışçıl köylü toplumunun (Pagan), doğayla kendi arasında geliştirdiği bir kültürel inançtır. Evrensel dilde, bu bir yaşam felsefesidir. Fizikte, bu bir doğa yasasıdır. Kimyada kardeşlik hukukudur. Edebiyatta harekete kimse mani olamaz düsturudur. Saf akılda, doğruyu yanlıştan ayırandır. Dini anlayışta “Adem hak’da, Aak ademdedir. Adem ise daha dünkü çocuktur.

İşte belgeselde anlatılanlar da aslında bundan ibarettir. Biyolojik Anamız (Dayé)ile Toprak-Doğa Anamız (Xwaza) arasında yaşanan bu gizemli öykünün bir bütünüdür.

Dağın, taşın, suyun, ağacın, kurdun-kuşun bir bütün cümle canların kendine özgü bir hakkı vardır. İşte bu inanç o hakkı gözleyen Canların inancıdır. İşte bu yüzden, o Canlar; “Dest hevra, dest Heqra < el ele el hakka” demişlerdir. Eri, erden üstün görmemişlerdir. Yolda yürüyenler Dar’a çektikleri özünde, sadece hakkı görmüşlerdir. Hakkı bilenler, kendilerini bilmişlerdir. Dostun cemaline hak demiş, hakkın özünde kendilerini görmüşlerdir.

Doğada her şey rızalık üzerine kurulmuştur. Bu Yolda-Ra’da rızasız hiç bir şey kendini var edemez! Rızasız hiç bir yolcu-talip, bu yolda yürüyemez! Rızasız hiç bir ağaç, bu yolun kenarında büyümez, meyve veremez! Hiç bir kuş, rızasız bir şekilde bu rızalı ağacın üstünde yuva kuramaz! Velhasıl-ı kelem bu yolda; her şey rızalık üzerinedir. Rızalık alan her canlı, Réya Heqi inancında yol yürüyebilir.

Bitirirken;

Rızalıkla Ocağına “Talip” olan ve yolu yürüyen Musahip-Kirve Canlar. Bilgelikle talibe “Pir” olan insan-ı kamil Canlar. Talibi, Piri kendinden doğuran, veren, yaratan Analar (Dayé ve Xwaza), gelin hep birlikte lokmalarımızla; bu tür sanatsal değerlerin çoğalmasına katkı sunalım. Katkı sunacağımız bu değerler, bizi geleceğe taşıyan ana sütunlar olacaktır, unutmayalım!

Erdoğan Yalgın

Hak ile kalın!

 

  Bu yazı 1579 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 38 33 2 3 92 26 102 +66
2 Fenerbahçe 38 31 1 6 99 31 99 +68
3 Trabzonspor 38 21 13 4 69 50 67 +19
4 Başakşehir FK 38 18 13 7 57 43 61 +14
5 Kasımpaşa 38 16 14 8 62 65 56 -3
6 Beşiktaş 38 16 14 8 52 47 56 +5
7 Sivasspor 38 14 12 12 47 54 54 -7
8 Alanyaspor 38 12 10 16 53 50 52 +3
9 Çaykur Rizespor 38 14 16 8 48 58 50 -10
10 Antalyaspor 38 12 13 13 44 49 49 -5
11 Gaziantep FK 38 12 18 8 50 57 44 -7
12 Adana Demirspor 38 10 14 14 54 61 44 -7
13 Samsunspor 38 11 17 10 42 52 43 -10
14 Kayserispor 38 11 15 12 44 57 42 -13
15 Hatayspor 38 9 15 14 45 52 41 -7
16 Konyaspor 38 9 15 14 40 53 41 -13
17 MKE Ankaragücü 38 8 14 16 46 52 40 -6
18 Fatih Karagümrük 38 10 18 10 49 52 40 -3
19 Pendikspor 38 9 19 10 42 73 37 -31
20 İstanbulspor 38 4 27 7 27 80 16 -53
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 34 24 7 3 77 31 75 +46
2 Göztepe 34 21 6 7 60 20 70 +40
3 Sakaryaspor 34 17 8 9 50 35 60 +15
4 Bodrumspor 34 15 7 12 43 22 57 +21
5 Çorum FK 34 16 10 8 55 36 56 +19
6 Kocaelispor 34 16 11 7 48 41 55 +7
7 Boluspor 34 15 11 8 33 35 53 -2
8 Gençlerbirliği 34 13 9 12 39 33 51 +6
9 Bandırmaspor 34 13 10 11 49 32 50 +17
10 Erzurumspor FK 34 12 11 11 30 34 44 -4
11 Ümraniyespor 34 12 15 7 40 47 43 -7
12 Manisa FK 34 9 12 13 40 40 40 0
13 Keçiörengücü 34 10 14 10 34 43 40 -9
14 Adanaspor 34 11 17 6 28 45 39 -17
15 Şanlıurfaspor 34 9 14 11 32 37 38 -5
16 Tuzlaspor 34 9 14 11 35 47 38 -12
17 Altay 34 5 25 4 16 76 10 -60
18 Giresunspor 34 2 28 4 16 71 7 -55
Takım O G M B A Y P AV
1 Esenler Erokspor 36 26 5 5 83 29 83 +54
2 Van Spor FK 36 24 6 6 63 37 75 +26
3 Bucaspor 1928 36 21 5 10 54 25 73 +29
4 1461 Trabzon FK 36 21 6 9 71 39 72 +32
5 Ankaraspor 36 15 8 13 45 35 58 +10
6 Yeni Mersin İdman Yurdu 36 16 10 10 50 36 58 +14
7 Beyoğlu Yeniçarşıspor 36 15 14 7 47 38 52 +9
8 Karacabey Belediye Spor 36 13 11 12 43 37 51 +6
9 Ankara Demirspor 36 15 16 5 43 46 50 -3
10 Diyarbekir Spor 36 12 15 9 39 41 45 -2
11 Kırklarelispor 36 11 14 11 33 41 44 -8
12 Altınordu 36 10 13 13 45 39 43 +6
13 Hes İlaç Afyonspor 36 10 14 12 25 38 42 -13
14 Serik Belediyespor 36 10 16 10 29 45 40 -16
15 Nazilli Belediyespor 36 11 16 9 38 57 39 -19
16 Zonguldak Kömürspor 36 11 17 8 41 57 38 -16
17 Kırşehir Futbol SK 36 5 23 8 38 76 23 -38
18 Bursaspor 36 6 22 8 28 64 23 -36
19 Adıyaman FK 36 4 25 7 28 63 19 -35
Takım O G M B A Y P AV
1 Kepezspor FAŞ 28 22 2 4 67 18 70 +49
2 Aliağa Futbol A.Ş. 28 19 0 9 60 18 66 +42
3 Ayvalıkgücü Belediyespor 28 15 6 7 40 25 52 +15
4 52 Orduspor FK 28 14 7 7 40 28 49 +12
5 İnegöl Kafkas GK 28 13 7 8 37 30 47 +7
6 Edirnespor 28 13 10 5 45 28 44 +17
7 Mardin 1969 Spor 28 12 11 5 40 34 41 +6
8 K.Çekmece Sinopspor 28 10 10 8 41 31 38 +10
9 Karabük İdmanyurdu Spor 28 10 13 5 27 44 35 -17
10 Artvin Hopaspor 28 9 12 7 33 29 34 +4
11 Talasgücü Belediyespor 28 10 14 4 34 45 34 -11
12 Kırıkkalegücü FK 28 8 15 5 31 42 29 -11
13 Gümüşhanespor 28 4 14 10 25 49 22 -24
14 Malatya Arguvanspor 28 3 21 4 21 57 13 -36
15 Tarsus İdman Yurdu 28 2 22 4 20 83 10 -63
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/08/2024 Alanyaspor vs Eyüpspor
 09/08/2024 Antalyaspor vs Göztepe
 09/08/2024 Bodrum FK vs Gaziantep FK
 09/08/2024 Çaykur Rizespor vs Başakşehir FK
 09/08/2024 Fenerbahçe vs Adana Demirspor
 09/08/2024 Galatasaray vs Hatayspor
 09/08/2024 Kasımpaşa vs Konyaspor
 09/08/2024 Samsunspor vs Beşiktaş
 09/08/2024 Sivasspor vs Trabzonspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/05/2024 Kocaelispor 0 - 2 Sakaryaspor
 11/05/2024 Erzurumspor FK 0 - 4 Eyüpspor
 11/05/2024 Boluspor 2 - 1 Çorum FK
 11/05/2024 Göztepe 1 - 1 Bodrum FK
 11/05/2024 Adanaspor 1 - 0 Bandırmaspor
 11/05/2024 Tuzlaspor 1 - 1 Gençlerbirliği
 11/05/2024 Şanlıurfaspor 2 - 0 Manisa FK
 10/05/2024 Giresunspor 1 - 2 Ümraniyespor
 10/05/2024 Keçiörengücü 1 - 1 Altay
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/04/2024 Malatya Arguvanspor 3 - 4 Talasgücü Belediyespor
 27/04/2024 Gümüşhanespor 2 - 4 Kepezspor FAŞ
 27/04/2024 Artvin Hopaspor 0 - 1 52 Orduspor FK
 27/04/2024 Mardin 1969 Spor 4 - 2 İnegöl Kafkas GK
 27/04/2024 Tarsus İdman Yurdu 1 - 1 Karabük İdmanyurdu Spor
 27/04/2024 Ayvalıkgücü Belediyespor 1 - 0 Edirnespor
 27/04/2024 Aliağa Futbol A.Ş. 6 - 3 Kırıkkalegücü FK
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI