Erdoğan YALGIN
  16-12-2023 13:54:00

Hubyar Semahı Üzerine

Hubyar; Tokat ilinin, Almus ilçesine bağlı, yeni ismiyle  Uzunbelen köyünün ilk ismidir. Bu köy ismini; 16. yüzyılın başlarında bölgeye gelip yerleşen Derviş Hubyar Sultan’dan alır. Hubyar Sultan; okulunu burada kurar ve Ocağını burada tüttürür.  Zamanın ve mekanın bilgisine sahip olan Hubyar Sultan’a; Türkmen obaları gelip talip-talebe olur. Günümüzdeki talipleri; Tokat başta olmak üzere Sivas, Erzurum, Amasya, Yozgat, Çorum, Manisa, Aydın, Samsun vs. bölgelerinde ikamet etmektedirler.

Öyleyse bu bab’da “Hubyar” adının etimolojik kökeni hakkında, elde olan bilgilere kısaca bir göz atalım:

Hubyar sözcüğü Kürtçe ve Farsça bir isimdir. Her iki dilde kelimenin kökü olan *hub “iyi, güzel, sevgi” anlamlarına gelirken kelimenin son eki olan *yâr ise “dost, arkadaş, yoldaş, kardeş, sevgili” anlamlarını ifade eder. Bu veriler ışığında “Hubyar” demek, “güzel dost, sevgili, yoldaş, güzel arkadaş” benzeri manaları taşır. Tıpkı İran-Irak’daki Ehl-i Hak inancının ilk isimlerinden olan “Yarésan” ismi gibi. Aslında kelimenin kökü; Avestaya kadar gider. 

Hubyar isminin Avestaca *ḥāpah sözcüğünden türetildiği de düşünülmektedir. Çünkü *ḥāpah “yardımsever, paylaşımcı, iyiliksever” gibi manalar taşır. Ki Hubyar adıyla bu tanımlar, tam anlamıyla örtüşür. Hubyar’ın da bir Eren olarak “yardımsever, paylaşımcı, iyiliksever” olduğu sözlü gelenekte bilinmektedir.

Bununla birlikte 17.yüzyılın sonunda  Ehmedé Xani’nin “Mem u Zin” eserinde de sıkça “hub” dan söz edilir.  Kürtçede Hub; “sevgi” olarak sıkça geçer. Böylece  Mem ile Zin’in arasındaki “sevgi < hub, hubbi” bağlılığından söz edilir. Hubyar hakkındaki bu özlü bilgilerden sonra şimdi asıl konumuza dönelim. Yani Hubyar Semahına.

Bilindiği gibi Sema-h; Alevilerde bir ibadet şeklidir. Ayin-i Cemlerde, Civatlarda Tembur/bağlama eşliğinde söylenen ritmik nefeslerle ibadette olan Kadınlı-Erkekli Canlar coşa gelir ve baş açık yalın ayak kendilerini meydana atarlar. İşte burada hakkın ateşiyle tutuşturmak için Canları meydana sevk eden bir semah türü olarak Hubyar Semahı, oldukça önemlidir.

Hubyar Semahı, başlangıç noktasında ağır bir ritimle başlar. Gittikçe hızlanarak, çark-pervaz dönülür. Bu öyle bir döngüdür ki; müzik, nefes ve bedensel hareketler, bir uyum içerisinde bütünleşir. Evet burada; Veysel Babanın da dediği gibi, artık “harekete kimse mani olamaz”

Bütün semahların asıl sahibinin   Kadın Analar olduğu bilinir. Hubyar semahı; üç Kadın Ana ve üç Erkek Canla dönülür. Bazı yerlerde bu sayı, ikiye de inebilir, dörde de çıkabilir. Ama asıl olan Hubyar Semahı üçlüdür. Zira Alevilik inancında üç sayısı, kendisini eşit şekilde çoğaltabilen bir sayıdır. Üç can, altı olurken zahiri, bu görünen zahirin içinde ise 12 batıni gizler. Gökteki 12 gezegeni, 12 burcu, 360 derecelik güneşin 12 ayını, bir günde 12 saat geceyi ve 12 saat gündüzü sabitler. Dahası Hubyar Semahındaki bu üçlü eşitler; gökyüzünü, yer yüzüne indirirler. Bu bezm-i mecliste kadın-erkek sorulmaz! Burada her Can, kendi içinde çift canlıdır. Burada düalist bir döngü, yaklaşım söz konusudur.

Müziğin ritmik heyecanıyla önce Kadın Analar, elleri gökyüzüne bakacak şekilde havaya açık, Semah meydanına yada Samanyoluna seyr-ü sefere çıkarlar. Aslında bu ani çıkış, bir nevi karanlığa meydan okumadır. Meydanda yanan Çerağlar,  Onların delilleri, bühranı olur. Hemen peşinde Erkek Canlar yürür. Erkeklerin elleri, kol hizasında açılır ve elleri-avuç içleri yere-toprağa bakar. Bu hareketleriyle Kadın Analar; gökteki gezegenleri yer yüzüne indirirler. Erkek canlar bu indirilen gezegenleri alır ve toprağa savururlar-dağıtırlar. Hubyar Semahındaki bu birinci etap böylece başlamış olur.

Bütün semahlar, saat yönünün tersine, yani batıdan doğuya doğru dönülür. Ki zaten uzayda da gezegenler ve özellikle de Dünya, hem kendi etrafında ve hem de  güneş etrafında böyle tersine döner. O yüzden dememişler mi; “tersine dünya” diye?

Hubyar Semahındaki Kadın Analar kendi etrafında dönerlerken, aynı anda dönerek kendileriyle bir daire-halka da çizerler. Kadın Analar bununla dünyayı temsil ederler. Alevi inancında, felsefi tanımlamalarda, edebiyatında özellikle hamile Kadın Analar; “yarım dünya” olarak da telaki edilmiştir. Bu müthiş bir tasarımdır.

Dönülen semah yörüngesinde Erkekler; Kadın Anaların çizdiği bu halkanın dışına çıkmazlar. Yani Semahtaki Erkek Canlar, Kadın Anaların çizdiği bu dünyaya bağlıdırlar. Bu dünya yörüngesinde milim bile şaşmazlar. Kadın Anaların belirlediği yörüngede-çizgide yürürler. Hatta onları dikkatle takip ederler. Ayaklarını sertçe toprağa vurarak, döngülerini tamamlarlar. Aynı zamanda Kadın Anaları kollarıyla-kanatlarıyla koruma altına alırlar. Dünyayı sarar-sarmalarlar. Cenneti-cehennemi orada mimlerler.

Görselde de görüleceği gibi Kadın Analar; semah dönerlerken vücutları oldukça dik, gül yüzleri açık ve gözleri sanki uzay boşluğuna kilitlenmiş ve güçlü olduklarını kanıtlar şekilde dönerler. Erkek Canlar ise o anda, Kadın Anaların peşi sıra eğilerek-bükülerek yürürler. Bu eğiliş,  Kadın Analara olan saygının bir içsel yansımasıdır.

Hubyar Semahının bana anlattıkları, elbette sadece bunlardan ibaret değildir. Dahası-fazlası da vardır, olmalıdır. Lakin şimdilik benden bu kadardır. Varın gerisini siz tamamlayın.

Erdoğan Yalgın

Hak ile kalın!

  Bu yazı 2870 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 38 33 2 3 92 26 102 +66
2 Fenerbahçe 38 31 1 6 99 31 99 +68
3 Trabzonspor 38 21 13 4 69 50 67 +19
4 Başakşehir FK 38 18 13 7 57 43 61 +14
5 Kasımpaşa 38 16 14 8 62 65 56 -3
6 Beşiktaş 38 16 14 8 52 47 56 +5
7 Sivasspor 38 14 12 12 47 54 54 -7
8 Alanyaspor 38 12 10 16 53 50 52 +3
9 Çaykur Rizespor 38 14 16 8 48 58 50 -10
10 Antalyaspor 38 12 13 13 44 49 49 -5
11 Gaziantep FK 38 12 18 8 50 57 44 -7
12 Adana Demirspor 38 10 14 14 54 61 44 -7
13 Samsunspor 38 11 17 10 42 52 43 -10
14 Kayserispor 38 11 15 12 44 57 42 -13
15 Hatayspor 38 9 15 14 45 52 41 -7
16 Konyaspor 38 9 15 14 40 53 41 -13
17 MKE Ankaragücü 38 8 14 16 46 52 40 -6
18 Fatih Karagümrük 38 10 18 10 49 52 40 -3
19 Pendikspor 38 9 19 10 42 73 37 -31
20 İstanbulspor 38 4 27 7 27 80 16 -53
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 34 24 7 3 77 31 75 +46
2 Göztepe 34 21 6 7 60 20 70 +40
3 Sakaryaspor 34 17 8 9 50 35 60 +15
4 Bodrumspor 34 15 7 12 43 22 57 +21
5 Çorum FK 34 16 10 8 55 36 56 +19
6 Kocaelispor 34 16 11 7 48 41 55 +7
7 Boluspor 34 15 11 8 33 35 53 -2
8 Gençlerbirliği 34 13 9 12 39 33 51 +6
9 Bandırmaspor 34 13 10 11 49 32 50 +17
10 Erzurumspor FK 34 12 11 11 30 34 44 -4
11 Ümraniyespor 34 12 15 7 40 47 43 -7
12 Manisa FK 34 9 12 13 40 40 40 0
13 Keçiörengücü 34 10 14 10 34 43 40 -9
14 Adanaspor 34 11 17 6 28 45 39 -17
15 Şanlıurfaspor 34 9 14 11 32 37 38 -5
16 Tuzlaspor 34 9 14 11 35 47 38 -12
17 Altay 34 5 25 4 16 76 10 -60
18 Giresunspor 34 2 28 4 16 71 7 -55
Takım O G M B A Y P AV
1 Esenler Erokspor 36 26 5 5 83 29 83 +54
2 Van Spor FK 36 24 6 6 63 37 75 +26
3 Bucaspor 1928 36 21 5 10 54 25 73 +29
4 1461 Trabzon FK 36 21 6 9 71 39 72 +32
5 Ankaraspor 36 15 8 13 45 35 58 +10
6 Yeni Mersin İdman Yurdu 36 16 10 10 50 36 58 +14
7 Beyoğlu Yeniçarşıspor 36 15 14 7 47 38 52 +9
8 Karacabey Belediye Spor 36 13 11 12 43 37 51 +6
9 Ankara Demirspor 36 15 16 5 43 46 50 -3
10 Diyarbekir Spor 36 12 15 9 39 41 45 -2
11 Kırklarelispor 36 11 14 11 33 41 44 -8
12 Altınordu 36 10 13 13 45 39 43 +6
13 Hes İlaç Afyonspor 36 10 14 12 25 38 42 -13
14 Serik Belediyespor 36 10 16 10 29 45 40 -16
15 Nazilli Belediyespor 36 11 16 9 38 57 39 -19
16 Zonguldak Kömürspor 36 11 17 8 41 57 38 -16
17 Kırşehir Futbol SK 36 5 23 8 38 76 23 -38
18 Bursaspor 36 6 22 8 28 64 23 -36
19 Adıyaman FK 36 4 25 7 28 63 19 -35
Takım O G M B A Y P AV
1 Kepezspor FAŞ 28 22 2 4 67 18 70 +49
2 Aliağa Futbol A.Ş. 28 19 0 9 60 18 66 +42
3 Ayvalıkgücü Belediyespor 28 15 6 7 40 25 52 +15
4 52 Orduspor FK 28 14 7 7 40 28 49 +12
5 İnegöl Kafkas GK 28 13 7 8 37 30 47 +7
6 Edirnespor 28 13 10 5 45 28 44 +17
7 Mardin 1969 Spor 28 12 11 5 40 34 41 +6
8 K.Çekmece Sinopspor 28 10 10 8 41 31 38 +10
9 Karabük İdmanyurdu Spor 28 10 13 5 27 44 35 -17
10 Artvin Hopaspor 28 9 12 7 33 29 34 +4
11 Talasgücü Belediyespor 28 10 14 4 34 45 34 -11
12 Kırıkkalegücü FK 28 8 15 5 31 42 29 -11
13 Gümüşhanespor 28 4 14 10 25 49 22 -24
14 Malatya Arguvanspor 28 3 21 4 21 57 13 -36
15 Tarsus İdman Yurdu 28 2 22 4 20 83 10 -63
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/08/2024 Alanyaspor vs Eyüpspor
 09/08/2024 Antalyaspor vs Göztepe
 09/08/2024 Bodrum FK vs Gaziantep FK
 09/08/2024 Çaykur Rizespor vs Başakşehir FK
 09/08/2024 Fenerbahçe vs Adana Demirspor
 09/08/2024 Galatasaray vs Hatayspor
 09/08/2024 Kasımpaşa vs Konyaspor
 09/08/2024 Samsunspor vs Beşiktaş
 09/08/2024 Sivasspor vs Trabzonspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/05/2024 Kocaelispor 0 - 2 Sakaryaspor
 11/05/2024 Erzurumspor FK 0 - 4 Eyüpspor
 11/05/2024 Boluspor 2 - 1 Çorum FK
 11/05/2024 Göztepe 1 - 1 Bodrum FK
 11/05/2024 Adanaspor 1 - 0 Bandırmaspor
 11/05/2024 Tuzlaspor 1 - 1 Gençlerbirliği
 11/05/2024 Şanlıurfaspor 2 - 0 Manisa FK
 10/05/2024 Giresunspor 1 - 2 Ümraniyespor
 10/05/2024 Keçiörengücü 1 - 1 Altay
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/04/2024 Malatya Arguvanspor 3 - 4 Talasgücü Belediyespor
 27/04/2024 Gümüşhanespor 2 - 4 Kepezspor FAŞ
 27/04/2024 Artvin Hopaspor 0 - 1 52 Orduspor FK
 27/04/2024 Mardin 1969 Spor 4 - 2 İnegöl Kafkas GK
 27/04/2024 Tarsus İdman Yurdu 1 - 1 Karabük İdmanyurdu Spor
 27/04/2024 Ayvalıkgücü Belediyespor 1 - 0 Edirnespor
 27/04/2024 Aliağa Futbol A.Ş. 6 - 3 Kırıkkalegücü FK
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI