Erdem GÜNALP

24 Yillik İktidari Yaşarken, Geçmişten Günümüze Yansiyanlar

Erdem GÜNALP
  03-04-2026 08:17:00

Adnan Menderes döneminin daha iyi anlaşılıyor, Bir dostun dediği gibi bu belgeyi kütüphanenizin kapısına asın ve lütfen herkes, günde bir sefer mutlaka okusun.

Ülkemiz çok partili düzene geçerek, daha çok demokrasi, daha çok insan hakları, Basın, Üniversiteler, bilim yuvaları düşüncelerini özgürce ifade edebilmesi, yazabilmesini beklerken!

Dışa bağımlı bir kaos dönemin başlangıcı noktası olacağını kimse düşünemezdi, İşte demokrat parti iktidarı göreve başlarken yaptığı çalışmaların bilançosu

16 Haziran 1950 DP iktidarının ilk icraatı, 18 yıldır Türkçe okunan ezanın tekrar Arapça okunmasını sağladı.

5 Temmuz 1950 tarihinde radyodan dini yayın yasağı kaldırıldı.

3. Aralık 1950 Arap harfleri ile eğitim yapan dershanelere izin verildi.

8 Ağustos 1951 hükümet halk evlerine el koydu.

9 Ekim 1951 Devlet iç borçları 2 milyar 565 milyon liraya yükselti.

4 Kasım 1951 okulların ders programına din dersi eklendi.

5 Haziran 1952 Lozan antlaşmasına göre Fener Rum Patrikhanesi'nin başındaki kişinin Türk vatandaşı olması gerekirken, ilk kez ABD'den uçakla gönderilen Athenagoras'ın Türkiye'ye sokulması

ile ihlal edildi. Başbakan Menderes Athenagoras'ı ziyaret etti.

8 Ekim 1952 Balıkesir'e giden CHP lideri İnönü'yü Vali kent dışında karşılayarak, kente girmemesini, girerse olaylar çıkabileceğini ve kendisinin sorumluluk almayacağını belirtti, İnönü gezisinden vazgeçti.

24 Aralık 1952 Anayasasında bulunan Türkçe kelimeler yerine Osmanlıca kelimeler kullanıldı. Bakanların yerine bakacak, vekalet bakanlıklar yasasında değişiklik yapıldı. Genelkurmay Başkanlığı'nın adı, Erkan'ı Harbiye'yi umumi reisliği olarak değiştirildi.

21 Ocak 1953 ülkemizde yabancılara maden arama ruhsatları verildi, Petrollerimizin işletilmesiyle ilgili değişiklik yapılarak, ABD şirketiyle antlaşmalar yapıldı.

21 Temmuz 1953 Profesörlerin politika ile uğraşmalarını yasaklayan kanun kabul edildi.

27 Ocak 1954 Köy Enstitüleri kapatıldı.

7 Mart 1954 petrol işletme yetkisini yabancı sermayeye açan ve MaxBall adlı bir yabancı şirketin hazırladığı petrol yasası mecliste kabul edildi.

8 Mart 1954 Basını sıkı kontrol altına alan ve basın suçlarına yönelik cezaları yükselten basın kanunu kabul edildi.

Hakaret suçlarıyla yargılananlara iddialarını, mahkemede ispat hakkı tanınma isteği meclis tarafıdan red edildi.

2 MAYIS 1954 GENEL SEÇİMLER YAPILDI.

Oyların %57.6'sını oyunu alan Demokrat parti 503 sandalye kazanırken, %35,4 oy alan CHP sadece 31 milletvekili çıkarabildi.

30 mayıs 1954 Osman Bölükbaşı'nı milletvekili seçen Kırşehir ceza olarak meclis tarafından il olmaktan çıkarılıp ilçe yapıldı.

14 Temmuz 1954 seçimlerde CHP'ye oy veren Malatya ceza olarak ikiye bölünerek, Adıyaman il olarak mecliste kabul oldu..

21 Haziran 1954 Demokrat parti kendi kadrolarını kurmak partililerini Devletin çeşitli kademelerine yerleştirmenin kapılarını sonuna kadar açtı.

7 Ağustos 1954 Millet gazetesi sahibi Fuat Arna , Adnan Menderes'e hakaret ettiği için tutuklandı.

18 Ağustos 1954 Millet gazetesi yazarı Nurettin ardın oğlu ile yazı işleri müdürü Hüsnü Söylemezoğlu gazetede çıkan bir yazıdan dolayı yedişer ay hapis cezasına çarptırıldılar.

23 Eylül 1954 Hüseyin Cahit yalçın, Cemal sağlam, İbrahim Cüceloğlu hapis cezası aldılar.

1 Aralık 1954 Hüseyin Cahit Yalçın hükümete hakaret ettiği gerekçesiyle 26 ay hapse mahkum edildi 79 yaşında hapse girdi.

8 Nisan 1955 Döviz bulunamadığı için kahve ithalatı yapılamadı. İstanbul'da hane başına 100 gram kahve dağıtımına başlandı, kahve alanlar muhtarların hazırladığı listeleri imzalayarak kahvelerini teslim aldılar.

20 Mayıs 1955 hükümete muhalif Akis dergisi yazı işleri müdürü Cüneyt Arcayürek hükümetin nüfuzunu kıracak neşriyat yapması gerekçesiyle altı ay hapis cezasına çarptırıldı.

20 Temmuz 1955 Polis CHP Isparta il kongresini dağıttı. Kasım Gülek kürsüden indirildi.

5 Ağustos 1955 Karadeniz gezisine çıkmış olan CHP Genel sekreteri Kasım Gülek, Sinop'ta tutuklanarak İstanbul'a getirildi ve bir gün hapiste kaldı.

5 Eylül 1955 Ekspres gazetesi Atatürk'ün evine bomba atıldığı haberi üzerine, çok önceden planlanan gösteriler kısa zamanda Rum vatandaşlarının işyerlerine ve evlerine yönelik yağmaya dönüştü.

7 Eylül 1955 Hükümet İstanbul'da yaşanan yağmalama olayları muhaliflerin üzerine yıkmak, komünistler tezgahladı gerekçesiyle eylemlere katılanların İdam talebiyle yargılanması öngörülen kişiler Aziz Nesin. Kemal Tahir, Dr. Can Bora tay, Asım Bezirci, Hasan İzzettin Dinamo gibi isimlerde bulunuyordu.

16 Eylül 1955 Sabah gazetesi kapatıldı, yazı işleri müdürü Orhan Rahmi Gökçe tutuklandı.

19 eylül 1955 muhalif yayınlarından dolayı Ankara'da Ulus gazetesi kapatıldı.

15 Ekim 1955 Siyasiler hakkında bir iddia ileri sürenler, hakaret suçuyla yargılanıp mahkum olmaktaydılar. Yargılanan kişinin ispat hakkı kaldırıldı.

8 şubat 1956 Ekonomik sıkıntılar nedeniyle gazetelerin sayfaları altıya indirildi.

2 Mart 1956 Cumhurbaşkanına hakaretten gazeteci Şinasi Nahit Berker bir yıl hapse mahkum oldu.

8 Nisan 1956 Başbakan Adnan Menderes, Muhalefeti, siyasi sapıklık, sahte ihtilalcilik, inkarcılık, adi ve alçak iftiracılık, sahte hürriyetçilik ve tedhişçilikle suçladı.

31 Mayıs 1956 CHP genel başkanı İsmet İnönü, adı adım mutlakiyete gidiyoruz dedi.

14 haziran 1956 CHP genel sekreteri Kasım Gülek TBMM'nin manevi şahsına hakaret ettiği gerekçesiyle bir yıl hapis ve dört ay Bursa'da ikamete mahkum oldu.

13 Ağustos 1956 Bakanlar kurulunca orta okullarda din dersi okutulmasına karar verdi.

28 Eylül 1956 Parasızlıktan maliye İstanbul'da hazineye ait 10 bin arsa ve 500 bin binayı satışa çıkardı.

11 Mayıs 1957 Gazeteci Nusret Safa Coşkun ve Rıfat Ekinci birer yıl hapse mahkum oldu.

19 Mayıs 1957 Kayseri'de halka yaptığı açıklamada Menderes, DP'nin iktidarda olduğu yedi yıl içinde 15 bin yeni cami inşa etik dedi.

2 Temmuz 1957 CMP Genel başkanı ve Kırşehir milletvekili Osman Bölükbaşı tutuklandı.

6 Temmuz 1957 Hükümet İstanbul Gazeteciler Sendikası'nı bir süre için kapattı.

20 Ekim 1957 Menderes Adana'da yaptığı seçim konuşmasında İstanbul'u ikinci bir Mekke, Eyüp sulta camiini ikinci bir Kâbe yapacağız dedi.

27 Ekim 1957 GENEL ŞEÇİMLER YAPILDI:

Oyların %47,9 unu DP 424 milletvekili %41,1ini alan CHP 186 milletvekili çıkardı, toplam 610 milletvekili seçildi.

27 Ekim 1957 seçim sonuçları tartışmalara neden olmuş. En vahim Gaziantep'te yaşanmış. Seçimi ilk önce CHP kazandığı ilan edilmiş, sonra bu karar değiştirilmiş. Bu olayın yarattığı tepkiler üzerine kentin üzerinden askeri uçaklar uçuruldu.

29 Ekim 1957 Seçim günü Mersin'de bir CHP'linin öldürülmesi olayına yayın yasağı getirilmiş.

1 Kasım 1957 Yeni meclisin toplanacağı gün halkın tepkisinden çekinen iktidar başta meclis çevresini tanklarla çevirmek dahil, kentin tüm önemli noktalarına askeri birlikler yerleştirdi.

10 Mart 1958 Demokrat parti örgütlerinin ramazan ayı boyunca camilerde düzenlediği mevlitleri propaganda amacıyla devlet radyosundan naklen yayını uygulamasını başlattı.

30 Nisan 1958 Et sıkıntısını gidermek için Yeni Zelanda'dan koyun eti dışalımı yapıldı.

19 Temmuz 1958 Nükleer silah taşıyan ABD uçakları incirlik üssüne indi.

2 Ağustos 1958 IMF'nin önerisiyle Cumhuriyet tarihinin en yüksek orandaki devalüasyonu yapıldı. Bir dolar 2.80 TL'den 9 TL'ye çıkarıldı. Devalüasyon oranı yüzde 221 oldu.

4 Ağustos 1958 Başbakan Adnan Menderes, İdam sehpalarında can verenlerden, ders alsalar ya diyerek muhalefeti tehdit etti.

7 Eylül 1958 CHP genel başkanı İnönü, sehpalar kurulursa

nasıl işleyeceğini kimse bilemez diyerek başbakana cevap verdi

21 Eylül 1958 Başbakan Menderes CHP'nin parti olmadığını, İsmet İnönü'nün siyaseti bırakması gerektiğini, basının istediğini yazamayacağını söyledi.

22 Eylül 1958 İnönü Demokrasiye paydos demeye Demokrat parti genel başkanının gücü yetmeyecektir, seklinde cevap verdi.

12 Ekim 1958 Başbakan Adnan Menderes yurttaşlara muhalefetin kin ve husumet cephesine karşı bir Vatan Cephesi kurmaları çağrısında bulundu. Vatan cephesine katılanların ismi saatlerce radyodan okunurdu.

19 Ekim 1958 Başbakan menderes Said-i Nursi'nin yaşadığı Emirdağ'da nurcular tarafından hilafet ve saltanatı temsil eden iki tuğralı, yeşil bayrak açılarak karşılandı.

Menderes risale-i nurların ilk kez serbestçe basılması için talimat vererek kağıt tahsisi yaptı.

30 kasım 1958 DP hükümetin adalet bakanı Esat Budakoğlu açıkladı. İlk sekiz yıllık hükümet dönemi içerisinde 811 gazeteciye toplam 57 yıl hapis cezası verildiğini açıkladı.

20 şubat 1959 uçak kazasından kurtulmuş olması nedeniyle taraftarları arasında adeta evliya mertebesinde kabul edilen Menderes Eyüp Sultan'a gitti, yanında büyük bir kalabalıkla türbede dua etti.

2 Mart 1959 Müsteşarı Ahmet Salih Korur Eyüp sultan Cami'sinin avlusunda büyük bir iftar yemeği verdi.

30 Nisan 1959 İsmet İnönü'nün Uşak gezisinde olaylar çıktı.

İnönü'nün Kurtuluş Savaşı'nda karargah olarak kullandığı evi ziyaret etmesi, Uşak valisi tarafından önlenmek istendi. Valinin bu yasadışı buyruğunu kabul etmeyen emniyet müdürü ve jandarma komutanı aynı gün görevden alındılar. Polisler halkı dağıtmak için göz yaşartıcı bomba kullandılar.

7 Kasım 1959 CMP lideri Osman Bölükbaşı 10 ay hapse mahkum oldu.

23 Ekim 1960 Demokrat parti iktidarında okuma yazma bilenler yüzde 41'den yüzde 39'a düştü.

5 Ocak 1960 Mersin'e gitmekte olan Menderes'in önüne Tarsus'ta elinde kasap bıçağı olan Ali Bayat adlı bir şahıs çıktı ve bacaklarının arasa sıkıştırılmış olduğu beş yaşındaki çocuğu göstererek, uçak kazasından kurtulduğunuz için oğlumu size kurban edeceğim dedi son anda engellendi.

5 0cak 1960 Said-i Nursi doğu illeri valilerine bir mektup yazarak. Şark bölgesinde Komünistliği 60 bin Nursi sayesinde önlemekteyim. Nasıl ki, Arapça ezan okutarak bu sayede Müslümanları demokrat parti cephesinde topladığımız herkesin malumudur.

Şimdi de dağıttığımız bu risale-i nurlarla komünizmle ve masonlukla sonuna kadar savaşacağız.

12 Nisan 1960 DP grubu yayımladığı bildiri ile CHP'yi silahlı ve tertipli ayaklanmalar hazırlamakla, bir kısım basınında yalan ve çarpıtılmış haberleri desteklemekle suçladı.

18 Nisan 1960 CHP'nin orduyla birlikte hareket ettiği ve bir ihtilal peşinde olduğunu düşünen Demokrat parti bu iddiaların araştırılması için Tahkikat komisyonu kuruldu.

27 Nisan 1960 Meclis bünyesinde kurulan 15 üyeli Tahkikat komisyonuna ek yetkiler veren kanun uzun ve çetin tartışma ardından mecliste kabul edildi.

NOT: On yıllık DP döneminin bu güne yansımaları, okuyalım düşünelim, çalışalım ve paylaşalım.

Erdem Günalp

 

  Bu yazı 5029 defa okunmuştur.

  YORUMLAR 0 Yorum YORUM YAP

Bu Yazı'ya ilk yorum yapan siz olun.

  FACEBOOK YORUM

Yorum

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

☁️
--°

  BİZİ TAKİP EDİN

  • ÇOK OKUNANLAR

      SON YORUMLAR

    PUAN DURUMU

    # Takım O G B M A Y AV P
    1Galatasaray11911--1228
    2Trabzonspor11812--1825
    3Amed11722--1323
    4Beşiktaş11713--1122
    5Kasımpaşa11551--620
    6Fenerbahçe11614--1919
    7Kocaelispor11614--419
    8Başakşehir11524--217
    9Çorum FK11515--016
    10Göztepe11434--315
    11Rizespor11425---314
    12Erzurumspor FK11425---714
    13Alanyaspor11335---912
    14Gençlerbirliği S.K.11326---911
    15Konyaspor11227---88
    16Gaziantep FK11227---108
    17Samsunspor11218---157
    18Eyüpspor111010---273
    Tarih Ev Sahibi Saat / Skor Konuk Takım
    21 Kasım, CumartesiGençlerbirliği S.K.13:30Gaziantep FK
    21 Kasım, CumartesiGalatasaray16:00Samsunspor
    21 Kasım, CumartesiAmed16:00Rizespor
    21 Kasım, CumartesiKocaelispor19:00Fenerbahçe
    22 Kasım, PazarErzurumspor FK13:30Göztepe
    22 Kasım, PazarKonyaspor16:00Beşiktaş
    22 Kasım, PazarKasımpaşa16:00Alanyaspor
    22 Kasım, PazarTrabzonspor19:00Eyüpspor
    23 Kasım, PazartesiBaşakşehir20:00Çorum FK
    # Takım O G B M A Y AV P
    1Bursaspor141022--1832
    2Kayserispor14932--2230
    3Iğdır FK14842--828
    4Mardin 196914743--625
    5Batman Petrolspor14734--324
    6Keçiörengücü14653--823
    7Bodrum FK14563--521
    8Antalyaspor14626---120
    9Fatih Karagümrük14545--419
    10Esenler Erokspor14464--218
    11Muğlaspor14464---718
    12Ümraniyespor13454--417
    13Sarıyer14455---417
    14Vanspor FK14536---616
    15Bandırmaspor14356--014
    16Pendikspor14356---1014
    17Manisa F.K.14347---313
    18Sivasspor14275---613
    19İstanbulspor142210---218
    20Boluspor131111---224
    Tarih Ev Sahibi Saat / Skor Konuk Takım
    20 Kasım, CumaIğdır FK20:00Ümraniyespor
    21 Kasım, Cumartesiİstanbulspor13:30Keçiörengücü
    21 Kasım, CumartesiMardin 196913:30Bandırmaspor
    21 Kasım, CumartesiKayserispor16:00Sarıyer
    21 Kasım, CumartesiFatih Karagümrük19:00Boluspor
    22 Kasım, PazarBatman Petrolspor13:30Muğlaspor
    22 Kasım, PazarManisa F.K.16:00Pendikspor
    22 Kasım, PazarEsenler Erokspor16:00Antalyaspor
    22 Kasım, PazarBursaspor19:00Sivasspor
    23 Kasım, PazartesiBodrum FK20:00Vanspor FK
    # Takım O G B M A Y AV P
    1Elazığspor11821--2126
    2Muş Sport Klübü11821--1826
    3Güzide Gebzespor11731--824
    4Aliağa FAŞ11722--523
    5Şanlıurfaspor11632--1321
    6Çorluspor 194711632--921
    7İnegöl Kafkas Gençlik11623--520
    8Erbaaspor11524--517
    9Sebat Gençlikspor11434--915
    10Isparta 32 Spor11425---114
    11Menemen FK11425---314
    12Ankaraspor11416---413
    1368 Aksaray Belediyespor11335--312
    14Somaspor11326---811
    15Kastamonuspor11218---304
    16Arnavutköy Belediyespor11119---161
    Tarih Ev Sahibi Saat / Skor Konuk Takım
    18 Kasım, ÇarşambaAdana Demirspor13:00Kastamonuspor
    18 Kasım, ÇarşambaElazığspor13:00Menemen FK
    18 Kasım, ÇarşambaHatayspor13:00İnegöl Kafkas Gençlik
    18 Kasım, ÇarşambaGüzide Gebzespor13:00Ankaraspor
    18 Kasım, ÇarşambaIsparta 32 Spor13:00Somaspor
    18 Kasım, ÇarşambaÇorluspor 194713:00Muş Sport Klübü
    68 Aksaray BelediyesporŞanlıurfaspor15:30Erbaaspor
    68 Aksaray BelediyesporAliağa FAŞ15:30Sebat Gençlikspor
    # Takım O G B M A Y AV P
    1Yeşilyurt Belediyespor12930--3630
    2Talasgücü Belediyespor12921--1729
    3Karaköprü Belediyespor12822--1726
    4Mazıdağı Fosfatspor12741--1525
    5Niğde Belediyesispor12813--1025
    6Kırşehir Belediyespor12732--1724
    7Bitlis Özgüzelderespor12723--1223
    8Yeni Mersin Idmanyurdu11704--621
    9Kırıkkale Büyük Anadolu11623--720
    10Osmaniyespor12615--319
    11Adana Adaletgucu12417---613
    12Ağrı 197012327---811
    13Diyarbekirspor12318---410
    14Yozgat Bld Bozokspor12237---209
    15Silifke Belediyespor12228---138
    16Karaman FK11209---276
    17Adanaspor121110---294
    18Yeni Malatyaspor110011---330
    Tarih Ev Sahibi Saat / Skor Konuk Takım
    21 Kasım, CumartesiAdana Adaletgucu13:00Mazıdağı Fosfatspor
    22 Kasım, PazarYeni Malatyaspor13:00Adanaspor
    22 Kasım, PazarKırşehir Belediyespor13:00Yeni Mersin Idmanyurdu
    22 Kasım, PazarAğrı 197013:00Yozgat Bld Bozokspor
    22 Kasım, PazarBitlis Özgüzelderespor13:00Osmaniyespor
    22 Kasım, PazarKaraman FK13:00Diyarbekirspor
    22 Kasım, PazarKaraköprü Belediyespor13:00Yeşilyurt Belediyespor
    22 Kasım, PazarSilifke Belediyespor13:00Kırıkkale Büyük Anadolu
    22 Kasım, PazarNiğde Belediyesispor17:00Talasgücü Belediyespor
    Son güncelleme: 17.11.2026 07:22:47