Ali Rıza AKSIN
  15-09-2020 19:42:00

YOL NASIL OLUŞTU?

Ocak, Göbeklitepe'den önce yerleşik hayata geçmeyi başaran klan topluluklarına verilen addır. Su ve av bölgelerine yakın bu insanlar köy benzeri (MÖ. 14 000-10 000) ilk yerleşkeleri oluşturmuşlardır. 

Göbeklitepe’de avcılık yaparak yaşayan klan liderleri hayvanlara hükmetmesini bilen, doğayla mücadelede diğerlerine göre özel yetenekleri olan bilge insanlardı.

Sonra klanlar, lider ve totemlerini kutsayarak Göbeklitepe'deki yerlerini aldılar. 40-50 kişilik gruplar halinde yaşayan bu topluluklarda ateş hayati derecede önemliydi. Ateşi yakmak zor ve zahmetli olduğundan sık sık yenilenmesi gerekirdi. Ocak sahibi olmak, ateş sahibi olmak demekti. Ateşi yakan ve koruyan aile (pir-ana) ocağı temsil yetkisine de sahipti.

O günün temel sorunu; ateş sahibi olmak, hayvanlara hükmetmek (Avlamak, onlardan korunmak, evcilleştirmek) ve yabani bitkileri tanımaktı. Klanlar (ocaklar) bu yetilere haiz, tecrübeli, yaşlı proto pirlerden (dedelerden) oluşurdu.

Göbeklitepe'nin hiyerarşisi doğayla mücadele içinde oluşmuş gönüllü bir oluşumdu. Zamanla Ocaklar, totemleri etrafında bir hukuk, bir ahlak, bir kültür geliştirdiler. Klanın karekteri; inancı, yaşam biçimi ve alışkanlığı totemine de yansırdı. Yılan, aslan, akrep, turna, tilki, öküz, domuz, kurt, çakal vs.

Dil, 100, bilemedim 200 kelimeyi geçmezdi. Ariyan dil grubunu ( Hint Avrupa dil grubunu) oluşturan ortak kelime ve köklerin burada oluştuğunu, buradan Mezopotamya’ya, İran’a, Hindistan’a ve Batı’ya yayıldığını düşünüyoruz. İlk giyinme Postlu/Kürklü örtünme, yaz-bahar aylarında cinsel uzuvları örtmekle sınırlıydı. O  dönem ve sonraki binlerce yıl içinde çıplaklık hiç de yadırganmadı. (Göbeklitepede doğum yapan kadın figürü, Urfa Balıklı Göl'ün çıplak heykeli ve Sümerlerin bağlama çalan çıplak dedesi, Zigguratlarda ibadet maksadıyla yapılan cinsel hizmetler, çıplaklığın ve cinselliğin hiç de ayıp olmadığını kanıtlar bize.) 

İlk liderler, garip sesler çıkaran, ateşle tanışık, üfürükçü, büyücü, bilge tiplerdi. Göbeklitepe'nin aslanı, turnası, öküzü ve diğer hayvanları, Nevaliçori'nin yılanlı insan başı, Ay ve Güneşe tapan değişik yapıdaki klanlara işaret eder.

Göbeklitepe’nin açılan bölümleri, yabani arpadan biranın yapıldığı Cilalı Taş devrinin son aşamasına tekabül eder.

Ateş yakma, kurban kesme, kanla mabedi sulama, dans etme, bira içme ve biranın iksiriyle kendinden geçme, embriyon aşamasındaki cemlere işaret eder.

Ay ve Güneşi (eril ile dişili) simgeleyen iki büyük taş ile, klan liderlerinden oluşan 12 dikili taş, cem halindeki bir topluluğu resmeder.

Göbeklitepe'deki bilinç henüz birey olmayı becerememiştir. Bireyin kendi başına bir önemi yoktur. Kendine değil, klanına, liderine ve tanrılarına aittir. O koşulların düşünme tarzı tamı tamına böyleydi. Klandan kopmak; karanlıkta kalmak, aç kalmak, kurda kuşa yem olmak demekti. Bireyin yeteneği, bilinci, araçları, hayatına yön veren doğa ile baş edecek güçte değildi. Birey, üyesi olduğu topluluğun aklını ve iradesini aşacak güçte değildi.

Komün bir tercih değil, nesnel koşulların insana dayattığı bir sonuçtu. Cinselliğin de böyle algılanması gerekir. Kadın henüz kimsenin malı değildir. "Eline, Diline, Beline" düsturu sınıflı toplumun oluştuğu ileriki bir döneme aittir. Kadını gözeten çok güçlü bir hukuk vardı; kadın istediği ile olur istemediğiyle olmazdı. Çocukların babaları bilinmezdi. Anneleri bilinirdi. Çocuklar anne üzerinden komüne aitti. Pek çok mabedde cinsel objelerin öne çıkıyor olması tesadüfi değildir.

O halde Göbeklitepe çok yönlü bir faaliyetin merkeziydi: 

1. Doğanın uyanışıyla 21 Mart veya 8 Nisanda yılda bir kere toplanılan bir yerdi. (8 Nisan Göbeklitepe halklarından Ezidilerin yıl başıdır da...)

2.  Göbeklitepe klanların takas merkeziydi. (bilgi, ürün, silah, alet, elbise vs)

3. Göbeklitepe kurban adama/tapınma, yeme içme, eğlenme, ve dans etme (kabaca ilk cem) yeriydi.

4. Göbeklitepe yeniden dirilmenin, çiftleşmenin, üremenin ve çoğalmanın ibadete dönüştüğü yerdi. Çiftleşme kutsal olduklarına inanılan klan (liderleriyle) yapılırdı. Göbeklitepenin doğum yapan kadın heykeli ve daha sonra oranın ziyaret olarak kutsanması bu amaca yöneliktir.

5. Göbeklitepe klanların buluşma, dayanışma ve kardeşleşme (müsavipleşme) yeriydi.  

Göbeklitepede, Ayın, Güneşin, değişik doğa güçlerinin, ocak ve ocak liderlerinin tanrı gibi algılandığı yerdi. Çünkü doğanın gücü karşısında birey hükümsüzdü; komünden (klandan) atılmanın karşılığı ölümdü. Görgü cemlerimizdeki düşkünlüğün kökeni oraya dayanır.

Toparlarsak;

-Bizdeki kurban kültünün temeli Göbeklitepe'ye dayanır. 

-Cemlerimizdeki dolu kültü Göbeklitepeye dayanır. Çünkü o gününün insanı, biranın o mest eden iksirinden tanrısal bir güç arardı.

-Semah ileride maddenin ve evrenin kendi içindeki devinimi olarak formüle edilse de, turna flörtünün taklitinden başka bir şey değildir.

https://www.facebook.com/dundarkoyu/videos/626899657411389/

-Göbeklitepe'de yapılan; kadın ile erkeğin flörtü, kadın ve erkeğin tanrı ile flörtü ve bu fölörtün kurban, içki ve dansla kutsanmasından başka bir şey değildir. 

-Turnaların zerafetine eşlik eden o sihirli, ahenkli, dokunaklı ses (avaz) ise, zamanla Alevilerin temel enstrümanına dönüşecektir. Bağlama ve müzik (deyiş) böyle oluşmuş böyle gelişmiştir.

-Ay ve Güneşi temsil yetkisine sahip en saygın ocağın önde gelen bilge ikilisi (Pir- Ana), zamanla Mürşit makamına dönüşür. 

-Diğer ocakların en ileri unsurları ise mürşit ile eşgüdüm içinde olan pirlere dönüşürler. 

-Ocaklar, Muhammed-Ali'den beri süregelen “asil kana” değil, Işığa (Ay ve Güneşe) tapan 12 Ocağa dayanırdı.

-12 Hizmet, Göbeklitepe’nin klanları arasındaki iş bölümü ve müsavipleşmedir. 12 Hizmet ve Müsavipleşme kişiler düzeyine indirgenmiştir. Bunun için tarımın keşfine (artı ürüne, bireye, ailenin keşfine) yani birkaç bin yıllık zamana ihtiyaç vardı.

-Cem Erkanı, Göbeklitepe’deki proto cemin (toplu ayinin) daha da geliştirilip zamanla evlere taşınmasından başka bir şey değildir. 

-"Ocak, Mürşit, Pir, Talip" eksenli görev bölüşümü, Göbeklitepede kabaca oluşan, ancak ileriki aşamalarda somutlaşarak bilince çıkarılan sosyal örgütlenmenin ta kendisidir.

-Alevilerdeki iç hiyerarşi üstün bir aklın icadı değildir; hayat içinde, doğayla mücadele içinde, denene sınana, ihtiyaçlar dahilinde oluşmuş bir gereklilikti.

-Göbeklitepeden sonraki birkaç bin yıl içinde, evcilleştirme ve tarımın keşfiyle yoğun bir üretim faaliyeti başladı. Klanlar zamanla kabilelere dönüştüler. Yanı sıra, mesleki gruplar, takas merkezleri ve artı ürün oluştu. 

-MÖ. 8000-7000'lerde nüfus 12 klandan 40 kabileye çıktı. Bunlardan hayvansal ve tarımsal faaliyetin dışında kalanlar, elit denen avcı-toplayıcı, silahlı kabilelerdi. Yer yer avcılık yapmış olsalar da asıl geçimlerini üretici kabilelerden aldıkları artı ürünle sağladılar.

-Yeni durum, anlaşmazlığa, belirsizliğe ve kabile liderlerinin "Kırklar Meclisi” ismiyle toplanmasına yol açtı. Hatta erki elinde bulunduran kabilenin zor kullanarak bu birliği sağladığını düşünüyoruz. Ailenin ortaya çıkışıyla Göbeklitepe’deki törensel-sembolik çiftleşmenin son bulduğunu ve toprağa gömüldüğünü varsayıyoruz. Enok’un (Hanok’un) kitabında geçen “Düşmüş Melekler Hihayesi” bu konu ile ilişki olmalı. Göbeklitepe yöre halkının ağzından ‘Gire Mıraza’ (Dilek Tepesi) veya “Xerawreşk” (Kara Harabe) olarak bilinir.   

-Muhtemelen Kırklar Meclisi, Karaca Dağın eteğinde (Aden Bahçeleri denen yerde) yapılmıştır. Söz konusu yer, şifalı su anlamına gelen Nevaliçori olabilir.  Üzüm orada ezilmiş, şarap orada içilmiş, 68 tür buğday orada bitmiş, “Kırklar Semahı” orada tutulmuş, "Birimiz Hepimiz Hepimiz Birimiz" diyen ilk Alevi manifestosu (konfederalizmi) orada yapılmıştır.

https://youtu.be/xrkBuEExRNI

-Zaten ileriki süreç, ayrışma, göçme ve devletleşme sürecidir. Erki elinde bulunduran, “Güneş-Aslan, Erkek” kültünü öne çıkaran avcı, ataerkil, elit kabileler ile hayvan ve tarım üretimine dayanan, “Ay, Öküz ve Kadını” öne çıkaran, eşitlikçi, barışçı kabileler olarak ayrıştılar. Orta ve Batı Andolu’ya göçenler bu gruba dahildir. Zagroslara,  Mezopotamya’ya ve Ortadoğuya yayılanlar bu gruba girer.  İlk kasaba ve kentler bu döneme denk gelir. (MÖ. 7 000- 6 000- 5 000)

-Kırklar Meclisi; 12 Ocağı, 12 Hizmeti, “Mürşit-Pir-Talip” ilişkisini korumuş, geliştirmiş ve sözlü bir manifestoya dökmüştür. Böylece son buzul çağından beri oluşan ekonomik, teknik, sosyal, kültürel birikim kaba hatlarıyla da olsa bilinçli ritüel ve örgütlülüğe dönüşmüştür.

Sonuç olarak, yolumuzu oluşturan ana ritüllerin Göbeklitepe ve öncesinde başladığını ve giderek zenginleştiğini söyleyebiliriz.

Toparlarsak, yolumuz bir kerede değil, 14 bin yıllık bir zaman dilimi içinde oluşmuştur. 

Aşk ile...

Ali Rıza Aksın

  Bu yazı 1598 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 39 25 8 6 87 43 81 +44
2 Galatasaray 39 25 8 6 77 35 81 +42
3 Fenerbahçe 39 24 8 7 70 40 79 +30
4 Trabzonspor 39 18 7 14 48 36 68 +12
5 Sivasspor 39 15 7 17 52 42 62 +10
6 Hatayspor 39 17 12 10 62 52 61 +10
7 Alanyaspor 39 16 14 9 57 45 57 +12
8 Fatih Karagümrük 39 15 12 12 59 51 57 +8
9 Gaziantep FK 39 14 12 13 58 51 55 +7
10 Göztepe 39 13 14 12 58 57 51 +1
11 Konyaspor 39 12 14 13 49 48 49 +1
12 Çaykur Rizespor 39 12 15 12 53 67 48 -14
13 Kasımpaşa 39 12 17 10 46 55 46 -9
14 Yeni Malatyaspor 39 10 14 15 48 50 45 -2
15 Başakşehir FK 39 11 16 12 41 55 45 -14
16 Antalyaspor 39 9 14 16 41 55 43 -14
17 Kayserispor 39 9 16 14 34 50 41 -16
18 BB Erzurumspor 40 10 20 10 44 68 40 -24
19 MKE Ankaragücü 39 10 21 8 46 64 38 -18
20 Gençlerbirliği 39 10 21 8 43 74 38 -31
21 Denizlispor 39 6 23 10 37 72 28 -35
Takım O G M B A Y P AV
1 Adana Demirspor 34 21 6 7 64 27 70 +37
2 Giresunspor 34 21 6 7 54 25 70 +29
3 Samsunspor 34 20 4 10 58 30 70 +28
4 İstanbulspor 34 19 8 7 62 34 64 +28
5 Altay 34 20 11 3 66 39 63 +27
6 Altınordu 34 17 8 9 58 45 60 +13
7 Ankara Keçiörengücü 34 17 10 7 49 28 58 +21
8 Ümraniyespor 34 14 11 9 46 43 51 +3
9 Tuzlaspor 34 14 15 5 46 53 47 -7
10 Bursaspor 34 14 16 4 56 57 46 -1
11 Bandırmaspor 34 12 16 6 48 51 42 -3
12 Boluspor 34 12 16 6 38 41 42 -3
13 Balıkesirspor 34 9 17 8 35 53 35 -18
14 Adanaspor 34 9 18 7 44 55 34 -11
15 Menemenspor 34 7 14 13 38 62 34 -24
16 Akhisarspor 34 8 20 6 36 59 30 -23
17 Ankaraspor 34 6 20 8 33 61 26 -28
18 Eskişehirspor 34 1 25 8 23 91 8 -68
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 15/05/2021 Antalyaspor vs Konyaspor
 15/05/2021 Çaykur Rizespor vs Başakşehir FK
 15/05/2021 Fatih Karagümrük vs Denizlispor
 15/05/2021 Galatasaray vs Yeni Malatyaspor
 15/05/2021 Göztepe vs Beşiktaş
 15/05/2021 Hatayspor vs Gaziantep FK
 15/05/2021 Kayserispor vs Fenerbahçe
 15/05/2021 MKE Ankaragücü vs Alanyaspor
 15/05/2021 Sivasspor vs Kasımpaşa
 15/05/2021 Trabzonspor vs Gençlerbirliği
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/05/2021 Adanaspor 0 - 2 Samsunspor
 09/05/2021 Tuzlaspor 1 - 2 Giresunspor
 09/05/2021 Menemenspor 1 - 4 Adana Demirspor
 09/05/2021 Bursaspor 0 - 3 Ankara Keçiörengücü
 09/05/2021 Balıkesirspor 0 - 5 Altınordu
 09/05/2021 Altay 4 - 3 Bandırmaspor
 09/05/2021 Ankaraspor 0 - 2 İstanbulspor
 07/05/2021 Akhisarspor 1 - 1 Ümraniyespor
 07/05/2021 Boluspor 3 - 0 Eskişehirspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 08/05/2021 Serik Belediyespor 3 - 0 Mamak FK
 08/05/2021 Tarsus İdman Yurdu 0 - 1 Kırklarelispor
 08/05/2021 Eyüpspor 1 - 0 Van Spor
 08/05/2021 Kastamonuspor 0 - 4 Sakaryaspor
 08/05/2021 Turgutluspor 0 - 0 Bodrumspor
 08/05/2021 Elazığspor 5 - 7 Sivas Belediyespor
 08/05/2021 Kardemir Karabükspor 2 - 2 Kırşehir Belediyespor
 08/05/2021 1922 Konyaspor 2 - 0 Pazarspor
 08/05/2021 Etimesgut Belediyespor 1 - 2 Karacabey Belediyespor
 08/05/2021 Bayburt Özel İdare Spor 2 - 2 Pendikspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 01/05/2021 1877 Alemdağspor 0 - 0 Edirnespor
 01/05/2021 Arnavutköy Belediye 0 - 0 Diyarbekirspor
 01/05/2021 Manisaspor 1 - 2 Ofspor
 01/05/2021 Artvin Hopaspor 1 - 0 Fatsa Belediyespor
 01/05/2021 Kızılcabölükspor 0 - 1 Yeşilyurt Belediyespor
 01/05/2021 Nevşehir Belediyespor 1 - 2 Çankaya FK
 01/05/2021 1928 Bucaspor 3 - 0 Antalya Kemerspor
 25/04/2021 Ofspor 0 - 0 Arnavutköy Belediye
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI