Ali Rıza AKSIN
  29-09-2020 10:46:00

EZİDİLİK VE ALEVİLİK (1)

“Başlangıçta Tanrı Azda (Güneş), kendi ateşinden Melek Tavus’u (Azazil’i) yarattı ve ona Evren’i ve insanı yaratma görevini verdi.”

Kimdir Tanrı Azda?

Göbeklitepe’nin ikiz tanrılarından Güneştir. Kelime anlamı “Beni Yaradan”dır. Ya da “Kendini Yaratan” anlamında “Xweda” dır.

Kimdir Melek Tavus (Azazil)?

Sümer tabletlerinin ve Semavi dinlerin Şeytan-İblis diye nitelendirdikleri baş melektir. Ancak Ezidiler kötü manada kullanılan böylesi sıfatlardan hoşlanmazlar. Onlara göre Melek Tavus (Şeytan) tanrıya karşı çıkarak insana biat etmemekte haklıydı, çünkü insan günahkardır.

Suçu neydi Melek Tavus'un?

Birincisi, yılanı kullanarak Aden Bahçelerinde yaşayan Adem ile Hava'yı buğday (semavi dinlerde elma.) yemeye ikna etmesi, ikincisi, Azda’nın emriyle bizzat kendisinin yarattığı Adem’le Hava'ya itiat etmeyi reddetmiş olmasıdır. 

Peki Aden Bahçeleri nedir?

“Asur tabletlerinde Beth Eden adlı bir medeniyetten bahsedilir. Yeri Göbekli Tepe’nin bulunduğu yer olarak tarif edilir. Tevratta bahçenin Suriye’nin kuzeyinde olduğu belirtilir. Eden kelimesi Sümerce ova anlamına gelir. Göbeklitepe ise Harran Ovası’ndadır.

Kimdir Ezidiler, Nereden Çıktılar, Nereye Dağıldılar?

Ezidiler, her sabah yüzlerini güneşe dönerek, “Ya kudret sahibi, bütün dünya halklarını kötülüklerden ve belalardan koru, bizi de ihmal etme,” diyerek dua eden bir halktır. Kudret sahibi dedikleri en büyük tanrıları Güneştir (Azda’dır). Güneşin emriyle kainatı ve insanı yaratan Melek Tavus’tur. Semavi deyişle Şeytandır.

Totemleri nedir?

Güneştir, Yılandır, Kuştur. 

Doğdukları yer?

Urfa/Harran'dır.

Yaşadıkları yer?

Üç dağın etrafıdır. Biri, Urfa, Diyarbakır ve Mardin’e dek uzanan Karacadağ, diğeri Suriye’nin kuzeydoğusundaki (Hasekinin yakınındaki) Abdülaziz Dağı, sonuncusu ise Irak’ın kuzeyindeki Sincar (Şengal) dağıdır.

Ama tarihte esas olarak Asurluların bir parçası olan Irak'ın Ninova bölgesinde yaşamışlardır. (İŞİD”in harap ettiği antik kent.)

Günümüzde Irak Federal Kürdistan Bölgesi, Türkiye, Suriye, Ermenistan, Gürcistan, Avrupa ülkeleri ve Rusya’nın sınırları dahilinde yaşarlar. 750 bin ile 1 milyon arası bir nüfusa sahip oldukları sanılmaktadır. 

Dil: Kürtçedir.

Ezidiler inançları yüzünde, Müslümanlar, Hristiyanlar ve aynı dili konuştukları Kürtlerden dahi baskı görmüşlerdir. Son İŞİD saldırısı katliama maruz kaldıkları 76. Fermandır.

Dua dili: Kürtçedir, ‘Qewl’ adını taşır.

Oruç: Êzidiler, her yılın aralık ayında üç gün oruç tutarlar. Ezidi şeyhleri, pirleri, yaşlı ve uluları 24 Aralık ve 24 Haziran’da olmak üzere yılda iki kez 40’ar gün oruç tutarlar. Halk için mecburi değildir ama... Oruç güneşin sararttığı gökyüzü ile başlar güneşin battığı akşam kızıllığıyla biter.

Kadim Alevilerdeki orjinal orucun Ezidilerdeki gibi 3 gün olduğunu ve tutma biçiminin de aynı olduğunu düşünüyoruz. 40 günlük çile Alevi dervişlerinin ve hakikat erenlerinin de geçmişte sıklıkla başvurdukları bir ibadet şeklidir.  

Namaz: El ve yüzlerini yıkayıp abdest alan Ezidiler, sabah güneş doğarken ve akşam güneş batarken yüzlerini güneşe döner, ayakta, elleri bağlı dua okuyarak kılarlar.

Hac: Kutsal bildikleri Laleş tapınağının ziyaretidir. Biz de ise türbeler, tekkeler, ziyaretler ve Haci Bektaş türbesidir.  

Mabet: Ezidilerde Laleş tapınağı dışında Hac yeri olarak kabul görmüş bir mabet yoktur. Onlar inançlarını tıpkı Aleviler gibi diledikleri yerde icra ederler.

Hiyerarşi: “Şeyh, Pir, Mürit” üçlüsüne dayanır. Katmanlar arası evlilik yasaktır. Bundaki amaç hiyerarşik düzeni ve kutsal kanı korumaktır. İnançlarından olmayanları Êzidiliğe almaz, başka inanç ve dinden olanlarla da evlilik yapmazlar.

Ezidi müritler, bir Şeyh, bir Pir, bir Usta, bir Mürebbi ve bir Ahiret Kardeşi edinmek zorundadırlar. Mürit bunlara büyük bir saygı ve bağlılık gösterir. Yılda bir kere maddi yardımda bulunur. Alevilerde ise müridin karşılığı taliptir. Şeyh mürşit, Pir pir, mürebbi rehber, ahiret kardeşliği ise müsavipliktir. Yine yakın zamana dek Alevi mürşitleri ve pirleri de sadece birbirleriyle evlenir, talipleriyle evlenmezlerdi.

10. 04. 2020

 Ali Rıza Aksın

Devam edecek...

  Bu yazı 2016 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 26 18 5 3 52 19 57 +33
2 Beşiktaş 25 17 5 3 56 26 54 +30
3 Fenerbahçe 25 16 6 3 47 27 51 +20
4 Trabzonspor 25 14 5 6 32 24 48 +8
5 Hatayspor 26 13 7 6 46 31 45 +15
6 Alanyaspor 26 12 8 6 40 26 42 +14
7 Gaziantep FK 26 10 6 10 37 29 40 +8
8 Fatih Karagümrük 26 11 8 7 41 34 40 +7
9 Antalyaspor 26 7 6 13 24 29 34 -5
10 Göztepe 25 8 9 8 35 31 32 +4
11 Sivasspor 25 7 7 11 28 29 32 -1
12 Konyaspor 25 8 10 7 32 30 31 +2
13 Yeni Malatyaspor 26 7 9 10 33 35 31 -2
14 Kasımpaşa 25 8 12 5 29 40 29 -11
15 Çaykur Rizespor 26 6 10 10 30 42 28 -12
16 Kayserispor 25 6 12 7 17 30 25 -13
17 Başakşehir FK 26 6 13 7 28 44 25 -16
18 BB Erzurumspor 26 6 13 7 24 41 25 -17
19 Denizlispor 26 5 15 6 23 46 21 -23
20 Gençlerbirliği 25 5 14 6 21 46 21 -25
21 MKE Ankaragücü 25 5 15 5 28 44 20 -16
Takım O G M B A Y P AV
1 Giresunspor 23 16 2 5 38 14 53 +24
2 Samsunspor 23 14 2 7 41 21 49 +20
3 Altınordu 24 13 6 5 36 30 44 +6
4 İstanbulspor 23 13 6 4 45 26 43 +19
5 Adana Demirspor 24 12 6 6 40 23 42 +17
6 Ankara Keçiörengücü 23 11 7 5 30 16 38 +14
7 Altay 23 12 9 2 39 28 38 +11
8 Tuzlaspor 23 11 7 5 31 28 38 +3
9 Bursaspor 23 9 10 4 35 36 31 -1
10 Bandırmaspor 24 9 11 4 28 29 31 -1
11 Ümraniyespor 24 8 9 7 27 32 31 -5
12 Adanaspor 23 7 11 5 32 33 26 -1
13 Menemenspor 23 6 9 8 28 37 26 -9
14 Balıkesirspor 23 6 11 6 23 32 24 -9
15 Boluspor 23 6 12 5 21 27 23 -6
16 Akhisarspor 23 5 14 4 20 39 19 -19
17 Ankaraspor 23 3 15 5 13 37 14 -24
18 Eskişehirspor 23 1 15 7 15 54 7 -39
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 25 18 2 5 57 18 59 +39
2 Van Spor 25 14 6 5 40 23 47 +17
3 Bodrumspor 25 13 6 6 56 34 45 +22
4 Sakaryaspor 25 12 4 9 41 26 45 +15
5 Kırşehir Belediyespor 25 12 6 7 33 19 43 +14
6 Turgutluspor 25 14 10 1 34 38 43 -4
7 Serik Belediyespor 25 10 6 9 40 32 39 +8
8 Kırklarelispor 25 9 5 11 29 21 38 +8
9 Etimesgut Belediyespor 25 10 8 7 33 25 37 +8
10 Tarsus İdman Yurdu 25 10 9 6 36 32 36 +4
11 Pendikspor 25 11 12 2 44 31 35 +13
12 Pazarspor 25 10 11 4 37 39 34 -2
13 Sivas Belediyespor 25 8 8 9 39 32 33 +7
14 Karacabey Belediyespor 25 9 10 6 31 30 33 +1
15 1922 Konyaspor 25 7 13 5 31 33 26 -2
16 Bayburt Özel İdare Spor 25 8 15 2 29 43 26 -14
17 Kastamonuspor 25 6 13 6 22 37 24 -15
18 Mamak FK 25 6 14 5 24 63 23 -39
19 Elazığspor 25 7 15 3 32 51 21 -19
20 Kardemir Karabükspor 25 1 22 2 10 71 2 -61
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 20 13 2 5 26 12 44 +14
2 1928 Bucaspor 20 12 2 6 38 14 42 +24
3 Yeşilyurt Belediyespor 20 13 5 2 32 13 41 +19
4 Arnavutköy Belediye 20 10 5 5 30 19 35 +11
5 Ofspor 20 9 5 6 27 24 33 +3
6 Belediye Derincespor 19 7 4 8 29 17 29 +12
7 Artvin Hopaspor 20 7 8 5 26 33 26 -7
8 Edirnespor 20 6 7 7 23 24 25 -1
9 Fatsa Belediyespor 19 6 7 6 15 19 24 -4
10 Kızılcabölükspor 20 5 8 7 19 24 22 -5
11 Payasspor 20 5 9 6 23 28 21 -5
12 Nevşehir Belediyespor 20 5 10 5 19 20 20 -1
13 Antalya Kemerspor 20 5 10 5 18 33 20 -15
14 1877 Alemdağspor 19 5 10 4 23 34 19 -11
15 Çankaya FK 19 5 11 3 13 29 18 -16
16 Manisaspor 20 1 11 8 14 32 11 -18
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/02/2021 Göztepe vs Kasımpaşa
 28/02/2021 Trabzonspor vs Fenerbahçe
 02/03/2021 Gaziantep FK vs Gençlerbirliği
 02/03/2021 Yeni Malatyaspor vs Beşiktaş
 03/03/2021 BB Erzurumspor vs Fatih Karagümrük
 03/03/2021 Başakşehir FK vs Konyaspor
 03/03/2021 Sivasspor vs Hatayspor
 03/03/2021 Kayserispor vs Çaykur Rizespor
 03/03/2021 MKE Ankaragücü vs Galatasaray
 04/03/2021 Alanyaspor vs Göztepe
 03/03/2021 MKE Ankaragücü - Galatasaray Galatasaray ligdeki son 8 maçını kazandı  Galatasaray kazanır
 04/03/2021 Kasımpaşa - Trabzonspor Trabzonspor ligdeki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Trabzonspor yenilmez
 04/03/2021 Fenerbahçe - Antalyaspor Antalyaspor ligdeki son 11 maçında hiç kaybetmedi  Antalyaspor yenilmez
 06/03/2021 Denizlispor - Yeni Malatyaspor Yeni Malatyaspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Denizlispor yenilmez
 06/03/2021 Beşiktaş - Gaziantep FK Gaziantep FK ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kazanamadı  Beşiktaş yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/02/2021 Ankara Keçiörengücü vs Samsunspor
 28/02/2021 Bursaspor vs Akhisarspor
 28/02/2021 Eskişehirspor vs İstanbulspor
 28/02/2021 Giresunspor vs Altay
 01/03/2021 Tuzlaspor vs Adanaspor
 01/03/2021 Menemenspor vs Boluspor
 01/03/2021 Balıkesirspor vs Ankaraspor
 05/03/2021 İstanbulspor vs Ankara Keçiörengücü
 06/03/2021 Bandırmaspor vs Altınordu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/03/2021 Bayburt Özel İdare Spor vs Kastamonuspor
 04/03/2021 Bodrumspor vs Van Spor
 04/03/2021 Elazığspor vs 1922 Konyaspor
 04/03/2021 Karacabey Belediyespor vs Pazarspor
 04/03/2021 Kardemir Karabükspor vs Turgutluspor
 04/03/2021 Kırşehir Belediyespor vs Kırklarelispor
 04/03/2021 Mamak FK vs Tarsus İdman Yurdu
 04/03/2021 Pendikspor vs Eyüpspor
 04/03/2021 Serik Belediyespor vs Etimesgut Belediyespor
 04/03/2021 Sivas Belediyespor vs Sakaryaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 03/03/2021 Artvin Hopaspor vs Arnavutköy Belediye
 03/03/2021 Çankaya FK vs Antalya Kemerspor
 03/03/2021 Fatsa Belediyespor vs Edirnespor
 03/03/2021 Kızılcabölükspor vs Diyarbekirspor
 03/03/2021 Nevşehir Belediyespor vs Belediye Derincespor
 03/03/2021 Yeşilyurt Belediyespor vs Ofspor
 03/03/2021 1877 Alemdağspor vs Manisaspor
 03/03/2021 1928 Bucaspor vs Payasspor
 03/03/2021 Artvin Hopaspor - Arnavutköy Belediye Artvin Hopaspor ligdeki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Artvin Hopaspor yenilmez
 03/03/2021 Çankaya FK - Antalya Kemerspor Çankaya FK ligde evindeki son 6 maçını kaybetti  Antalya Kemerspor kazanır
 03/03/2021 1877 Alemdağspor - Manisaspor 1877 Alemdağspor ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  Manisaspor yenilmez
 03/03/2021 Kızılcabölükspor - Diyarbekirspor Diyarbekirspor ligde deplasmandaki son 9 maçında hiç kaybetmedi  Diyarbekirspor yenilmez
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI