Ali Rıza AKSIN
  27-07-2020 12:07:00

SÖNMEYEN IŞIK

7. ve 8. Yy’da Irakta ortaya çıkan Kalendirilik, 10. Yy’da İran, Horasan ve Anadoluya yayılıp teşkilatlanmıştır. Kadim Alevilikten etkilenmiş Batini bir harekettir. Bu akımın ana felsefesi özel mülkiyet karşıtlığıdır. Dervişleri neredeyse çıplak dolaşırlardı. Kalenderiliğin dışında bunlara abdal, ışık, torlak, şeyyad, hayderi, edhemi, şemsi gibi isimler de verilirdi. Kalenderilik felsefesine ilham olan başlıca isimler şunlardır: Cemalettin Savi, Hâkim Senai, İbrahim Edhem, Külhane-ilayhar ve Baba Üryandır. Anadolu’daki Kalenderi dervişlerden biri de Otman Babadır.
Bu dervişler, mahrem yerlerini hayvan postlarıyla gizler, sırtlarında bir keşkül (topladıkları yiyecekleri koymaya yarayan kap), bellerinde iki keseli bir kuşak, elde balta ve asa ile dolaşırlardı. Baş, kaş ve sakallarını usturayla kazır ilk doğdukları gibi dolaşırlardı. En büyük pirleri, İran’da Ehli Hak (Reya Hag) denen Alevi inancına mensup Baba Tahir Üryandır. Baba Üryan neredeyse çıplak dolaşırdı. Kalenderiler, giyim kuşamlarıyla antik çağdaki kadim Aleviliğin izlerini taşırlardı. Hititlerin kayalara çizdikleri, baltalı ve tahta kılıçlı 12 tanrısına ve Gök-Şimşek Tanrı’sını betimleyen rölyeflere benzerlerdi. Dahası, çok sonra ortaya çıkacak olan Bektaşi dervişlerini andırırlardı. Ama İslam şeriatının etkin olduğu Irak, İran ve Horasan’da Şii terimlerin arkasına sığınmak zorunda kalırlardı. Kadim Alevilikle Şiiliğin karışımından oluşan bu akımlar heterodoks bir özellik taşırlardı.
Kalenderilik nedir, nasıl ortaya çıkmıştır sorusuna verilebilecek cevaplardan biri de şöyledir: Kalenderilik, Emevilerin Arap olmayan Müslümanlara tepeden bakmasına tepki olarak oluşmuş, ibadetlerini gösterişten ve gözlerden ırak yapmayı erdem sayan, kibirden, gururdan ve gösterişten kaçınmak için fakirlik donuna ve ruhuna bürünen, kabahatlerini gizlemeyerek kibirden kaçınmaya çalışan bir akımdır. Melamilik, kalenderilik, Vefailik, Hurifilik, sufilik, tasavvuf esasında Aleviliğin çağına göre oluşmuş farklı yorumlarıdır. Ortadoğu’da Abbasi ve Selçuklu egemenlerine karşı ayaklanan İsmaili ve Karmatilerin de esin kaynağı esasında bu batıni (Melanilik ile Kalenderilik) akımlardır. Daha gerisi Mani, Hürrem, Mazdek ve Kadim Aleviliğe dek gider.
Ortadoğu’da şekillenen bu Batini hareketlerin Anadoluya sıçraması Ebul Vefa ve onun ardılı Baba İlyasla olmuştur. Hatta Anadolu’nun batısına yerleşmiş olan Rum abdalları ve çok tanıdık bir isim olan Edebali ve Geyikli Baba da bunlardandır. Bektaşilik ise bu akımların bir bileşkesi gibidir. Yalnız Bektaşiliği Ortadoğu’daki heteredoks akımlardan ayıran temel fark Mezopotamya ve Anadolu’daki köklerine bağlı kalışıdır. Bektaşilik; Ali-12 İmam, Kerbela kültüne yüz vermeyerek antik kökleri üzerinde yükselir. 14 bin yıllık doğa kültünün izlerini taşır. Dünya malına meyletmeyen, insanın çıplak doğduğuna ve her şeyin ortak olduğuna inanan Şeyh Bedrettin Hareketi (14. Yy.) ise, Orta Doğu'dan çıkıp Anadoluya yayılan batıni akımlardan direk etkilenmiştir. Şeyh Bedrettin’in militan ve komutanları birer kalenderiydi aynı zamanda. Keza 15. Yy’da Celali ayaklanmalarına önderlik eden dervişler de...
Ahmet Yaşar Ocak’ın Babailer İsyanı adlı kitabında Mahmud b. el-Hatîb adında bir Selçuklu yazarın Fustat'ul-Adâle fi Kavâidi's-Saltana adlı eserinden alıntı yaparak biraz da egemenlerin gözüyle şu tespitleri aktarır:
"Kalenderiler, ibâhiyye (helal haram tanımayan) ve zenâdika (dinsiz) taifesidir ve İran'daki Hurremîler'e ve Mazdekîler'e benzerler. Kalenderîler, şeriat ve ahlâk kanunlarına riayet etmedikleri gibi dînî yasakları da tanımıyorlar, namaz kılmıyorlar, fakat şarap içip, esrar kullanıyorlardı; hattâ aralarında homoseksüeller de vardı ve bunu hiçbir utanç duymadan yapıyorlardı.”
Sonuç olarak yakından uzağa doğru; Kızılbaşlık, Hurifilik, Bedreddinilik, Bektaşilik, Abdallık, Işıkçılık, Karmati-İsmaili felsefesi; Batinilik, Melamilik, Kalenderilik, Reya Hag (Yaresanlık), Manizm, Hürremiye, Mezdek gibi inanç ve akımların dayandığı ana felsefe, Evren’i ve onun zerresini (insanı) Hakk bilen kadim Aleviliğe dayanır. İnsanı Hakk bilip de dört kapı kırk makamı es geçmek mümkün mü?
Dört kapı kırk makamdan geçip de nefsi öldürmemek mümkün mü?
O halde melamiliğin, abdallığın, dervişliğin, sufiliğin, bektaşiliğin, bilimin, gerçeğe hü diyerek zalime karşı durmanın yolu her daim Alevilikten geçmiştir.
14 bin yıldır sönmeyen ışıktır Alevilik.
Aşk ile...
 
 
15. 07. 2019
Ali Rıza Aksın
  Bu yazı 1311 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 26 18 5 3 52 19 57 +33
2 Beşiktaş 25 17 5 3 56 26 54 +30
3 Fenerbahçe 25 16 6 3 47 27 51 +20
4 Trabzonspor 25 14 5 6 32 24 48 +8
5 Hatayspor 26 13 7 6 46 31 45 +15
6 Alanyaspor 26 12 8 6 40 26 42 +14
7 Gaziantep FK 26 10 6 10 37 29 40 +8
8 Fatih Karagümrük 26 11 8 7 41 34 40 +7
9 Antalyaspor 26 7 6 13 24 29 34 -5
10 Göztepe 25 8 9 8 35 31 32 +4
11 Sivasspor 25 7 7 11 28 29 32 -1
12 Konyaspor 25 8 10 7 32 30 31 +2
13 Yeni Malatyaspor 26 7 9 10 33 35 31 -2
14 Kasımpaşa 25 8 12 5 29 40 29 -11
15 Çaykur Rizespor 26 6 10 10 30 42 28 -12
16 Kayserispor 25 6 12 7 17 30 25 -13
17 Başakşehir FK 26 6 13 7 28 44 25 -16
18 BB Erzurumspor 26 6 13 7 24 41 25 -17
19 Denizlispor 26 5 15 6 23 46 21 -23
20 Gençlerbirliği 25 5 14 6 21 46 21 -25
21 MKE Ankaragücü 25 5 15 5 28 44 20 -16
Takım O G M B A Y P AV
1 Giresunspor 23 16 2 5 38 14 53 +24
2 Samsunspor 23 14 2 7 41 21 49 +20
3 Altınordu 24 13 6 5 36 30 44 +6
4 İstanbulspor 23 13 6 4 45 26 43 +19
5 Adana Demirspor 24 12 6 6 40 23 42 +17
6 Ankara Keçiörengücü 23 11 7 5 30 16 38 +14
7 Altay 23 12 9 2 39 28 38 +11
8 Tuzlaspor 23 11 7 5 31 28 38 +3
9 Bursaspor 23 9 10 4 35 36 31 -1
10 Bandırmaspor 24 9 11 4 28 29 31 -1
11 Ümraniyespor 24 8 9 7 27 32 31 -5
12 Adanaspor 23 7 11 5 32 33 26 -1
13 Menemenspor 23 6 9 8 28 37 26 -9
14 Balıkesirspor 23 6 11 6 23 32 24 -9
15 Boluspor 23 6 12 5 21 27 23 -6
16 Akhisarspor 23 5 14 4 20 39 19 -19
17 Ankaraspor 23 3 15 5 13 37 14 -24
18 Eskişehirspor 23 1 15 7 15 54 7 -39
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 25 18 2 5 57 18 59 +39
2 Van Spor 25 14 6 5 40 23 47 +17
3 Bodrumspor 25 13 6 6 56 34 45 +22
4 Sakaryaspor 25 12 4 9 41 26 45 +15
5 Kırşehir Belediyespor 25 12 6 7 33 19 43 +14
6 Turgutluspor 25 14 10 1 34 38 43 -4
7 Serik Belediyespor 25 10 6 9 40 32 39 +8
8 Kırklarelispor 25 9 5 11 29 21 38 +8
9 Etimesgut Belediyespor 25 10 8 7 33 25 37 +8
10 Tarsus İdman Yurdu 25 10 9 6 36 32 36 +4
11 Pendikspor 25 11 12 2 44 31 35 +13
12 Pazarspor 25 10 11 4 37 39 34 -2
13 Sivas Belediyespor 25 8 8 9 39 32 33 +7
14 Karacabey Belediyespor 25 9 10 6 31 30 33 +1
15 1922 Konyaspor 25 7 13 5 31 33 26 -2
16 Bayburt Özel İdare Spor 25 8 15 2 29 43 26 -14
17 Kastamonuspor 25 6 13 6 22 37 24 -15
18 Mamak FK 25 6 14 5 24 63 23 -39
19 Elazığspor 25 7 15 3 32 51 21 -19
20 Kardemir Karabükspor 25 1 22 2 10 71 2 -61
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 20 13 2 5 26 12 44 +14
2 1928 Bucaspor 20 12 2 6 38 14 42 +24
3 Yeşilyurt Belediyespor 20 13 5 2 32 13 41 +19
4 Arnavutköy Belediye 20 10 5 5 30 19 35 +11
5 Ofspor 20 9 5 6 27 24 33 +3
6 Belediye Derincespor 19 7 4 8 29 17 29 +12
7 Artvin Hopaspor 20 7 8 5 26 33 26 -7
8 Edirnespor 20 6 7 7 23 24 25 -1
9 Fatsa Belediyespor 19 6 7 6 15 19 24 -4
10 Kızılcabölükspor 20 5 8 7 19 24 22 -5
11 Payasspor 20 5 9 6 23 28 21 -5
12 Nevşehir Belediyespor 20 5 10 5 19 20 20 -1
13 Antalya Kemerspor 20 5 10 5 18 33 20 -15
14 1877 Alemdağspor 19 5 10 4 23 34 19 -11
15 Çankaya FK 19 5 11 3 13 29 18 -16
16 Manisaspor 20 1 11 8 14 32 11 -18
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/02/2021 Göztepe vs Kasımpaşa
 28/02/2021 Trabzonspor vs Fenerbahçe
 02/03/2021 Gaziantep FK vs Gençlerbirliği
 02/03/2021 Yeni Malatyaspor vs Beşiktaş
 03/03/2021 BB Erzurumspor vs Fatih Karagümrük
 03/03/2021 Başakşehir FK vs Konyaspor
 03/03/2021 Sivasspor vs Hatayspor
 03/03/2021 Kayserispor vs Çaykur Rizespor
 03/03/2021 MKE Ankaragücü vs Galatasaray
 04/03/2021 Alanyaspor vs Göztepe
 03/03/2021 MKE Ankaragücü - Galatasaray Galatasaray ligdeki son 8 maçını kazandı  Galatasaray kazanır
 04/03/2021 Kasımpaşa - Trabzonspor Trabzonspor ligdeki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Trabzonspor yenilmez
 04/03/2021 Fenerbahçe - Antalyaspor Antalyaspor ligdeki son 11 maçında hiç kaybetmedi  Antalyaspor yenilmez
 06/03/2021 Denizlispor - Yeni Malatyaspor Yeni Malatyaspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Denizlispor yenilmez
 06/03/2021 Beşiktaş - Gaziantep FK Gaziantep FK ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kazanamadı  Beşiktaş yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/02/2021 Ankara Keçiörengücü vs Samsunspor
 28/02/2021 Bursaspor vs Akhisarspor
 28/02/2021 Eskişehirspor vs İstanbulspor
 28/02/2021 Giresunspor vs Altay
 01/03/2021 Tuzlaspor vs Adanaspor
 01/03/2021 Menemenspor vs Boluspor
 01/03/2021 Balıkesirspor vs Ankaraspor
 05/03/2021 İstanbulspor vs Ankara Keçiörengücü
 06/03/2021 Bandırmaspor vs Altınordu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/03/2021 Bayburt Özel İdare Spor vs Kastamonuspor
 04/03/2021 Bodrumspor vs Van Spor
 04/03/2021 Elazığspor vs 1922 Konyaspor
 04/03/2021 Karacabey Belediyespor vs Pazarspor
 04/03/2021 Kardemir Karabükspor vs Turgutluspor
 04/03/2021 Kırşehir Belediyespor vs Kırklarelispor
 04/03/2021 Mamak FK vs Tarsus İdman Yurdu
 04/03/2021 Pendikspor vs Eyüpspor
 04/03/2021 Serik Belediyespor vs Etimesgut Belediyespor
 04/03/2021 Sivas Belediyespor vs Sakaryaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 03/03/2021 Artvin Hopaspor vs Arnavutköy Belediye
 03/03/2021 Çankaya FK vs Antalya Kemerspor
 03/03/2021 Fatsa Belediyespor vs Edirnespor
 03/03/2021 Kızılcabölükspor vs Diyarbekirspor
 03/03/2021 Nevşehir Belediyespor vs Belediye Derincespor
 03/03/2021 Yeşilyurt Belediyespor vs Ofspor
 03/03/2021 1877 Alemdağspor vs Manisaspor
 03/03/2021 1928 Bucaspor vs Payasspor
 03/03/2021 Artvin Hopaspor - Arnavutköy Belediye Artvin Hopaspor ligdeki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Artvin Hopaspor yenilmez
 03/03/2021 Çankaya FK - Antalya Kemerspor Çankaya FK ligde evindeki son 6 maçını kaybetti  Antalya Kemerspor kazanır
 03/03/2021 1877 Alemdağspor - Manisaspor 1877 Alemdağspor ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  Manisaspor yenilmez
 03/03/2021 Kızılcabölükspor - Diyarbekirspor Diyarbekirspor ligde deplasmandaki son 9 maçında hiç kaybetmedi  Diyarbekirspor yenilmez
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI