Anadolu aleviliği dünyanın ilk uygarlık kavramını geliştirmiş Luviler ,Hitit imparatorluğunun oluşturduğu toplumsal gelişimi Thales ,Galenos, Stratos , Herakletes ,Anaksagores den aldığı akılcı ,bilimsel yapıyı Türkmen oymakların getirdiği Göktengri, manihezm, mazdeizm, Budizmin Anadolu da varolan senkretik ve heterodoks inançların yaşamsal kurallarıyla harmanlayıp , Zerdüşt etkisiyle ,kadim inançların inançsal senkretik yapılarını kaynaştırmış on bin yıllık uygarlık dizisini hoşgörü ,sevgi saygı ile ötekileştirmeden, katliam yapmadan var olan yerleşik inançlara baskı yapmadan bir potada yoğurarak ANADOLU ALEVİLİĞİNİ oluşturmuş bugünlere gelmiştir.

Anadolu aleviliğinin ahlaki özünü oluşturan KAMİL İNSAN kuramı Yani alevi inancı ortodoks islam anlayışının tam tersine ahlak ilkelerini allah yada tanrıya dayandırmaz.Alevi inanç evrenindeki HAKK tasarımı tümüyle gnostik ,sufi inancı ile donatılmıştır.Yani tüm evreni yukardan aşağıya yaratan, düzenleyen mutlak bir güç alevilikte yoktur.Aleviler evreni tanrısallık içeren hakkın değişik biçimlerde ki tecellileri arasında her nesnenin bir canı ,bir ruhu olduğuna inanan panteist bir inançtır.

İlk çağın o aydınlık dönemlerinde manastır cami sinagok,tapınak ,havra ,kilise yerine CEMEVİ ile donansaydı anadolu tek tanrılı dinlerin baskıcı katliamcı yapısıyla örselenmezdi.

Anadoluyu önce hristiyanlık kasıp kavurmuş engizisyonların acımasızlığı ile sonra müslümanlık baskı korku soykırım katliamlarla saldırmış kadim inançlara. Sosyal yaşamın akılcı düşüncenin getirdiği bilim ,sanat felsefe yokedilmiş.

Eğer bilimin felsefenin sanatın hakim olduğu anadolu semavi dinlerin asimile anlayışını aşabilselerdi o zaman gerici yobazın fetvası imamın safsataları ,kadının saçmalıkları nede papazın baskısı olmayacaktı.

Anadolu aleviliğinin ilk kalp atışlarının izleri ,kamil insan yaşamın ilk başladığı,ilk inancın burada filizlendiği anadolu..

Çok tanrılı ve doğal dinlerin bir arada birbirlerini ötekileştirmediği , bilimsel felsefenin ilk çıkışı; ilk aydınlığı ile nasıl anadolu toplumlarını aydınlattığı o görkemli uygarlıkların kalıntıları çıktıkça kazılardan Anadoluya barışı, sevgiyi, bülbül ile gülün aşkın gücünü ve inançsal hoşgörüyü getiren semavi dinler değil, Anadolu Aleviliği ve ondan önceki kadim inançlar varolan dinamiklerin diriliğini koruyan sosyolojik yapıları olmuştur.

Şimdi ki sürece baktığımızda o uygarlıklardan ve toplumlardan çok geride kaldığımızı düşünüyorum. Aşk ile.

Sosyolog ; İbrahim ERGİN