Yol herşeyden uludur, kadimdir. Bu yüzden gönül kalsın yol kalmasın diyen mürşidlerimiz yüzyıllar öncesinden bu benlik sorunu görmüş. Alevi kurumlarımız çok iyi niyetle kurulup hizmetler verilerek alevi inancının bir çok eksiğini tamamlamaktadır. Ne yazık ki bu yapılar belirli bir süreçten sonra yönetenlere ya çıkar kapısı oluyor ,yada yılgınlığın ve örgütleyememenin derin acısıyla pasifize oluyorlar. Aleviliğin kurumsallaşma süreci, yaklaşık 100 yıllık geçmişe dayanan dinamik bir süreçtir. Asırlardır Anadolu’nun dağ köylerinde gözlerden uzak olarak varlıklarını sürdüren Aleviler, 1900’lü yılların başından itibaren görünürlük kazanmaya başlamışlar ve 1950’li yıllardan itibaren şehir merkezlerine ve bazı Avrupa ülkelerine göç etmeye başlamışlardır. Şehirleşme ve modernleşmeyle birlikte gelenekten kopan Aleviler, çeşitli sosyolojik süreçleri tecrübe etmişler, kimi zaman sınıf çatışmalarının tarafı olmuşlar ve nihayetinde hem Türkiye’de hem de uluslar arası alanda gündemi meşgul edecek nitelikte bir kimlik hareketi haline gelmişlerdir.

Alevilerin kurumsal yapısını oluşturan unsurlar hepimizin yaşadığı kentlerde ,köylerde kurulan ve sosyal, siyasi, kültürel, inançsal vb. boyutları olan kurumlardır. Günümüzde Aleviler genel olarak bu kurumlar tarafından gündeme getirilmekte ve yine bu kurumlar tarafından Alevilere yönelik talepler sık sık dile getirilmektedir.

Alevilerde örgütlülüğün çığ gibi büyüdüğü 90 yıllar kimlik açısından kırılmaların yaşandığı günden bugüne Aleviliğin sosyal, kültürel, siyasi ve inançsal boyutlarla ifade edilmesinde şüphesiz ki Alevileri temsil adına kurulan kurumların faaliyetlerinin ve söylemlerinin büyük etkisi söz konusudur. Kentlerdeki Alevi kurumsallaşması ilk olarak dernekler aracılığıyla başlamış, daha sonra vakıflar ,cemevleri açılmış ve vakıfların belirli bir sayıya ulaşmasının ardından hem dernekleri ,cemevleri hem de vakıfları daha üst birlikler altında toplayabilmek amacıyla federasyon ve konfederasyon gibi kurumlar açılmıştır. Geçmişten gelen ocak sistemi Aleviliğin yapısında var olan dergah geleneğine kent ortamlarında modern yapılar şeklinde inşa edilen Cemevleri eklenmiş ve alevi toplumunun inançsal gereksinimleri de bu tür kurumlar yoluyla giderilmeye çalışılmıştır.

Alevilerin inançsal örgütlenmesinde dönemsel kırılmalar katliamlarla alevi toplumuna 80 öncesi ve 80’ sonrası Alevilerde kimlik bilinci artmış ve buna paralel olarak dernek, vakıf vb. kurumların sayısı da giderek artmaya başlamıştır. Önceki yıllarda Alevi gençlerin de aktif katılım sağladıkları sol hareketlerin anlamını yitirmesi, Kahramanmaraş, Çorum ve Sivas’ta kısa aralıklarla meydana gelen ve Alevilerin hafızalarında derin izler bırakan talihsiz olayların etkisi ve Alevilerin önde gelenlerinin kurumsallaşmanın önemini kavramış olmaları hem kimlik bilincinin artması konusunda itici faktör olmuş hem de Alevi kurumsallaşmasına büyük bir ivme kazandırmıştır. Aleviler tarafından kurulan dernek, vakıf vb. organizasyonlar kısa sürede Türkiye’nin farklı bölgelerinde şubelerini açmaya başlamışlar ve faaliyetleri de giderek artmıştır.

Aleviler kendi kimliklerini keşfedip geleneği yeniden inşa etmeye başladıkları bir dönemde, belki de kendilerinin de önceden farkında olmadıkları bir durum ortaya çıkmıştır. O da Türkiye’de Alevilerin ve Aleviler adına söylem geliştirenlerin birbirine göre çok farklı olmaları ve Alevi hareketinin çok parçalı bir hal almış olmasıdır. Üstelik söz konusu farklılaşmalar sadece Alevi kurumları arasında değil, Alevi kökenli aydın, araştırmacı yazar, siyasetçi vb. sıfatlara sahip isimler arasında da söz konusu olmuştur. Yani Aleviliği tanımlama ve Alevilik adına söylem geliştirme konusunda birbirine göre oldukça farklılaşan aktörler devreye girmiştir.Bu inançsal inşaa’ ya katılan aydın yazarların veya ilahiyat kökenli düşünsel  anlamda öznel yaklaşımlarıyla tarihsel metodolojiyi alevi değerlerini ve mürşidlerin yaşamlarını çarpıtarak Aleviliğin doğuşunu değil Şiiliğin doğuşunu anlatmaları ,diğer bir kesim ise tek mezhep tek din anlayışı ile Aleviliği sünni  islamın içine yamamaları ile devam eden mühendislikler alevi kamuoyunun inançsal bilinç algısını değiştirmiş asimile olmalarını kolaylaştırmıştır.

    Bunlara rağmen bilimsel çalışmaların nesnel ve tarihsel metodolojiden faydalalan aydınların ,bilim insanların çıkmasıyla ,ciddi araştırmalar amatör insanların ve profesyonel olarak iktidar için çalışan diyanet ve ilahiyatçıların elinden alınmıştır. Alevi aydınları hem de Alevi kurumları arasında Aleviliğin tanımlanmasına ve söylem geliştirilmesine yönelik farklılaşmaların olması, toplumun öteden beri getirdiği yaşam tecrübesiyle doğrudan alakalıdır. Alevilerin yaşadığı yedi farklı bölgede yedi farklı Alevilik yaşamaktadır. Bunların söylemleri, gelenek, görenekleri , dilleri ,şiveleri kültürel değerleri ,inançsal yaklaşımları birbirinden farklıdır. Çünkü Aleviler asırlardır Anadolu’nun farklı bölgelerinde dağınık halde ve birbirinden habersiz yaşıyorlardı.Bir araya geldiklerinde hemencecik kollektif bilinç ve akıl ortaklığı söz konusu olamazdı önce kendilerini birikimsel ve inançsal tartmaları gerekiyordu.Taleplerin karşılanmasında ki isteklerinin birbirinden farklı olması bu yüzdendir.

    Doğal olarak yedi farklı bölgedeki yedi farklı alevilerin bulundukları bölgesel şartların da etkisiyle farklı yaşam biçimleri gelişti. Bir de Cumhuriyet döneminde göçlerle birlikte kent merkezlerinde tecrübe edilen yeni yaşam biçimleri yine Alevileri farklı şekillerde etkiledi. Alevilerde kimlik bilinci oluşmaya başladığı dönemlerde de her bir Alevi aydını veya Alevi kurumu, öteden beri sahip oldukları yaşam biçimi ve tecrübelerini göz önünde bulundurarak Aleviliği anlamlandırma çabasına giriştiler ve birbirine göre oldukça farklılaşan Alevilik tanımları söz konusu oldu. Yaşanan süreci ve muhtemel tecrübeleri dikkate aldığımızda bu tanımlamaların her birinde de doğruluk payı olduğu görünmektedir. Çünkü Alevi kimliğini tanımlamaya çalışan her bir Alevi, bunu kendi yaşam tarzı ve öteden beri sahip olduğu gelenekle, tecrübelerle ifade etmektedir.

Söz konusu grupların her biri Aleviliği kendilerinin temsil ettiğini iddia etmektedir. Fakat Türkiye’nin farklı bölgelerinde milyonlarla ifade edilen bir Alevi nüfus söz konusudur ve bu nüfusun büyük bir bölümünün bu kurumlarla herhangi bir ilişkisi söz konusu değildir. Aleviler bulundukları bölgelere göre farklı anlayışa sahip oldukları için farklı yaşam tarzlarına sahiptirler ve tüm Alevileri kapsayacak bir alan araştırması yapmak da pek mümkün gözükmediği için, burada zikredilen kurumların Alevileri temsil potansiyelinin tam olarak tespit edilebilmesi mümkün gözükmemektedir.

Günümüzde Alevi kurumları arasında hem Aleviliğin tanımlanmasına yönelik ciddi farklılıklar söz konusudur ve farklı Alevilik söylemine sahip olan kurumlar, Alevileri kendilerinin temsil ettiği iddiasını taşımaktadırlar. Türkiye genelindeki tüm Alevileri hesaba kattığımız da; Alevilerin kendilerini söz konusu Alevilik söylemlerinden hangisine daha yakın gördükleri veya hangi kurumun kendilerini temsil ettiğini düşündüklerinin bilimsel yollarla tespit edilmesi mümkün gözükmemektedir. Kurumlar arasındaki bu farklılık da şüphesiz olarak hem Alevilerin kamusal taleplerini farklılaştırmakta ve bu farklılıklar yoluyla imkansız hale getirmektedir hem de Türkiye’de tüm Alevileri memnun edecek bir kurumsallaşmayı imkansız kılmaktadır. O zaman taleplerimiz nedir.?

Alevilerin talepleri ana hatlarıyla,

-Devletin ve diyanetin asimilasyon mekanızmalarını durdurması verdiği tahribatı tamir etmesi.

-Zorunlu din derslerinin kaldırılması

-Diyanet ve devlet işleri Ayrılsın ve diyanet kaldırılsın

-Tekke zaviyeler kanunu kaldırılsın 1925 de 677 sayılı tekke ve zaviyeler kanunu tamamen kaldırılsın Alevilerin kutsal mekanların inançsal faaliyetleri önündeki engeller kaldırılsın.

-Köy kanunu değiştirilsin Alevi köylerine cami yapımı durdurulsun 1924 yılında 442 sayılı kanunla 24 maddesine göre cami mektep otlak yayla bir köy teşkil eder  ,Bu tanım tek din anlayışına göre yapılmıştır.değiştirilmelidir.

-Cemevleri ibadethane olarak kabul edilsin imar kanunu değiştirilsin.3194 sayılı imar kanunu da değiştirilmelidir.Cemevlerinin yok sayılmasının başka bir dayanağıdır.

-Alevilere dönük ayrımcılık suç sayılsın nefret suçu olarak cezalandırılsın.

Fakat Aleviliği temsil ettiği iddiasında bulunan Alevi grupların bu konulardaki talepleri birbirine göre oldukça farklılık arz etmektedir. Yani bir anlamda, bir grubun talebinin yerine getirilmesi, diğer grubun talebinin reddedilmesi gibi bir sonucu ortaya çıkarmaktadır. Örneğin diyanetin kaldırılmasını isteyen grubun talebini diğer grup diyanette temsil hakkı ,dedelere maaş talebi için devletle pazarlığa oturmaları.

Buradaki saf isteklerde dahi birliği sağlayamamanın tabandaki taleplerin tavana yansımasının bir anlamı yok. Öncelikle tabanı talepler konusunda bilinçlendirmek sonraki adımı ise bu talepler konusunda örgütleyip iktidara karşı baskı oluşturmak için iletişim mekanizmalarını çalıştırmak gerek. Alevi örgütlerinin üst yapıları baskı oluşturmak için yapacağı toplantılar ,organizasyonlar,konferansları alevi kızılbaşların kıyıma ,katliama uğradıkları şehirlerde ,bölgelerde yapmaları çok önemlidir.Taleplerin toplumsallaşması için yapılan toplantılar ile taleplerimizi uygulayacak yapıları; bölgemizde inşaasını  kolaylaştıracak ve kitleyi bize yönlendirecektir.Yönetici kadronun popilist ,çıkarcı ,oportonist pragmatist özelliklerini taşımayan insanlar olmalıdır.

 İzmir de Alevilerin evlerinin çarpılanması geçmişe dönük başka illerde çarpıların konulması hala bu ülkede alevileri hazmedemeyenlerin varlığı,nefret suçu işledikleri bariz açığa çıkmış olması ve bunlara güç veren kaynağa karşı alevi üst yapısının güçlü bir ses vermeyişi; verilenlerin cılız ve kamuoyunu bilgilendirecek  örgütleyecek bir yapıda olmadığının açık beyanıdır. Bu gibi durumda alevi örgütlülüğünün refleks gösterip olaya bizzat el koymasıdır.Devlet zaten bu konuda mekanizmasını çalıştıracaktır.Önemli olan bizim kendi tabanımıza vereceğimiz mesaj önemlidir. Sahiplenme ,yalnız hissettirmemek varlığını alevilere kurumlarıyla varolduğunu yanlarında olduğumuzu gösterecek pratikler önemlidir.

 Aşk ile canlar..

Sosyolog /İbrahim ERGİN