WELG | ANTEP – Antep'in Yavuzeli ilçesinde, Kureyşan Ocağı açısından önemli ziyaretlerden biri olan ve kamuoyunda "Hacı Kureyş Türbesi" olarak bilinen ziyaretgahın kimliği belirsiz kişi ya da kişiler tarafından tahrip edilmesi, Alevi toplumunda büyük tepki yarattı. Bir inanç mekanına yönelik her saldırı açık biçimde kınanmalıdır. Ancak Kızılbaş-Alevi hakikati açısından mesele yalnızca fiziki saldırıyla sınırlı değildir. Çünkü bu ziyaretgahlar yıllardır başka bir saldırının, yani kimliksizleştirme ve asimilasyonun da hedefi haline getiriliyor.

Bugün saldırıyı lanetlemek elbette gereklidir. Fakat aynı zamanda şu soruyu da sormak gerekir: Kızılbaş inancının ziyaretleri yıllardır hangi anlayışla dönüştürülüyor?

Kureyş Baba mı, "Hacı Kureyş" mi?

Araştırmalar, Kureyşan Ocağı'nın kurucu pirinin tarihsel kaynaklarda Seyyid Mahmud-ı Kebir (Kureyş) olarak geçtiğini ortaya koyuyor. 1721 ve 1747 tarihli Kureyşan adıyla esas adlandırma budur. Bugün yaygın biçimde kullanılan "Hacı Kureyş" adının ise yazılı kaynaklarda açık biçimde ilk kez 1948 yılında görüldüğü belirtiliyor.

Daha da önemlisi, Kureyş Baba'nın Mekke'ye giderek hac ibadetini yerine getirdiğini doğrulayan hiç bir tarihsel bir belge bulunmuyor.

Kızılbaş Yol öğretisinde Mekke haccı merkezi bir ibadet değildir. Yol'un hacı; Hak'ka, insana ve hakikate yürüyüştür. Bu nedenle "Hacı" unvanının tarihsel kişiliğin asli adı olmaktan çok, sonraki dönemlerde eklenmiş asimilasyonun parçasıdır.

Asimilasyon Sadece Yasaklarla Olmaz

Kızılbaş-Alevi inancı uzun yıllar inkar ve yasaklarla karşı karşıya kaldı. Ancak asimilasyon yalnızca yasaklarla gerçekleşmedi.

Bugün birçok ziyaretgahın resmi kurumlar eliyle restore edilirken mezarların kıble yönüne çevrilmesi, ziyaretlerin Sünni İslam mimarisine uygun biçimde yeniden düzenlenmesi ve Kızılbaş Yol'una ait kavramların yerine farklı dini terminolojinin yerleştirilmesi de aynı sürecin parçaları olarak görülüyor.

Dersim'de Munzur Baba'nın "Hacı Munzur", Kureyş Baba'nın ise "Hacı Kureyş" olarak anılması, Kızılbaş Yol'una ait tarihsel hafızanın zaman içinde farklı bir inanç diliyle yeniden tanımlanmasının örnekleri olarak ortada duruyor.

Bu nedenle tartışma yalnızca bir isim tartışması değildir; hakikatin hangi dille anlatıldığı tartışmasıdır.

Hakikati Savunmak, Ziyareti de Savunmaktır

Bir ziyaretin duvarlarını onarmak, eğer onun belleğini değiştiriyorsa, tek başına koruma anlamına gelmez.

Kızılbaş inancında ziyaretler yalnızca mezar değildir; Yol'un hafızasıdır. O hafıza değiştirildiğinde taş yerinde kalsa bile anlamı dönüşür.

Bugün Antep'teki saldırıyı gerçekleştirenler nasıl ki ziyaretgahın taşına zarar verdiyse, yıllardır Kızılbaş ziyaretlerini başka bir inanç diliyle yeniden tanımlayan anlayış da o ziyaretlerin tarihsel kimliğine zarar veriyor.

Bu nedenle yalnızca saldırıyı kınamak yeterli değildir. Gerçeğe, Yol'un kendi diline ve Kızılbaş hakikatine dönmek gerekiyor. Ziyaretleri korumanın yolu yalnızca taşlarını onarmaktan değil; onların tarihini, erkânını ve adlarını da olduğu gibi yaşatmaktan geçiyor.

@welgmedya