WELG | Ankara – DEM Parti Muş Milletvekili Sümeyye Boz, Rusya–Ukrayna savaşı sonrası “Savaşsız Çocukluk Projesi” kapsamında Türkiye’ye getirilen Ukraynalı yetim çocukların Antalya’daki otellerde maruz kaldığı iddia edilen ihmal, kötü muamele ve cinsel istismara ilişkin Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’ın yanıtlaması istemiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne kapsamlı bir soru önergesi verdi. Boz, ağır hak ihlallerinin uluslararası raporlarla belgelenmiş olmasına rağmen Türkiye’nin çocukları koruma konusundaki pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediğini, istismar süreçlerinin ise adli ve idari mekanizmalarla örtbas edildiğini belirtti.

Ukraynalı yetimlere yönelik ağır ihlal tablosu

Önergede, savaşın ardından Türkiye’ye getirilen yüzlerce Ukraynalı yetim çocuğun Antalya’da yerleştirildikleri otellerde insan onuruna aykırı koşullarda tutuldukları vurgulandı. Çocukların içme suyuna erişimde dahi sorun yaşadıkları, tıbbi bakım hizmeti verilmediği, engelli ve küçük çocukların bakım yükünün diğer çocuklara bırakıldığı, bağış kampanyalarında “teşhir” edilerek dans etmeye, şarkı söylemeye, şiir okumaya zorlandıkları, bu etkinlikleri reddedenlerin cezalandırıldığı hatırlatıldı. Boz, ortaya çıkan tablonun basit bir idari eksiklik değil, savaş mağduru, korunmasız çocukların sömürülmesi ve Türkiye’nin uluslararası yükümlülüklerine aykırı hareket edilmesi anlamına geldiğini kaydetti.

İstismar, hamilelik ve örtbas iddiaları

Milletvekili Boz, uluslararası araştırmacı gazetecilik çalışmaları ve raporlara yansıyan en ağır bulgulardan birinin, iki Ukraynalı kız çocuğunun otel çalışanları tarafından hamile bırakılması olduğunu hatırlattı. Çocukların Ukraynalı refakatçilerin bilgisi dahilinde istismarcılarla görüştürüldüğü, hamilelik tespit edilince çocukların apar topar Ukrayna’ya gönderildiği, doğumlarını sosyal hizmet desteği olmadan yapmak zorunda bırakıldıkları ve mağdurlardan birinin doğumdan üç ay sonra intihar girişiminde bulunduğu iddiasını Meclis tutanaklarına taşıdı. Boz, bu sürecin çocukların korunmasından çok istismarın üzerini örtmeye yarayan zincirleme bir ihmal anlamına geldiğini vurguladı.

Adli süreçte “rızaya dayalı ilişki” baskısı

Önergede, hem Türkiye’de hem Ukrayna’da başlayan adli süreçlerin delil yetersizliği gerekçesiyle kapatıldığına dikkat çekildi. Soruşturma sırasında çocuklara “ilişkilerin rızaya dayalı olduğuna” dair belgeler imzalatıldığı iddiası, çocuk adalet sisteminin temel ilkeleriyle açık çelişki olarak nitelendi. Türkiye’de yürütülen soruşturmaya takipsizlik verilmesi ve bu karara yapılan itirazların reddedilmesi, Türkiye’nin çocukları korumaya yönelik pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediği yönündeki kaygıları derinleştiren bir tablo olarak öne çıktı. Boz, Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin, Türkiye topraklarındaki her çocuğun korunmasını devletin temel görevi olarak tanımladığını hatırlatarak, “Riskleri önceden öngörmek, çocukları güvensiz koşullardan çekmek ve istismar iddialarını etkin biçimde soruşturmak devletin asli sorumluluğudur” dedi.

Çocuk koruma sisteminin yapısal zaafları ve devletin sorumluluğu

Önerge metninde, ortaya çıkan tablonun çocuk koruma sistemindeki yapısal zaaflarla, denetimsizlikle, uluslararası yükümlülüklerin ihlaliyle ve hesap verebilirlikten kaçınmayla birleşen ağır bir insan hakları sorunu olduğuna işaret edildi. Türkiye’nin, savaş ortamından çıkarılıp ülkesine getirilen Ukraynalı çocukların korunmasını fiilen Ukraynalı görevlilerin inisiyafine bıraktığı, böylece kendi asli sorumluluğundan uzaklaştığı vurgulandı. Boz, “Türkiye’nin topraklarında bulunan her çocuk gibi Ukraynalı çocuklar da hukukun, sosyal hizmetlerin ve devletin koruması altındadır. Yaşananlar, çocuk hakları ve insan onuru açısından derin bir krizdir” diyerek sorumluluğun açık olduğunu ifade etti.

Dezenformasyonla Mücadele Merkezi’ne tepki

Milletvekili Boz, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’na bağlı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi’nin, Ukraynalı çocuklarla ilgili haberleri “dezenformasyon” ilan eden açıklamasını da sert sözlerle eleştirdi. Önergede, bu açıklamanın uluslararası raporlarla belgelenmiş ağır çocuk hakkı ihlallerini görmezden gelen, hesap verebilirlik ve şeffaflık ilkelerini zayıflatan ve devletin pozitif yükümlülükleriyle çelişen bir tutum olduğu belirtildi. Boz, savaş ortamından kaçırılarak Türkiye’ye getirilen savunmasız çocukların korunmasından sorumlu kurumların, istismar ve kötü muameleye maruz kalınan koşulları normalleştirmesine izin verilemeyeceğini vurguladı.

Bakan Göktaş’a yöneltilen 14 kritik soru

Boz, soru önergesinde Bakan Mahinur Özdemir Göktaş’ın yazılı olarak yanıtlaması talebiyle 14 başlıkta somut soru yöneltti. Bu sorular arasında, Ukraynalı çocukların Antalya’daki otellere yerleştirildiği dönemde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın çocukların güvenliğini sağlamak için hangi koruyucu ve önleyici mekanizmaları devreye soktuğu, bu mekanizmaların etkinliğinin nasıl izlendiği soruldu. Çocukların barınma, beslenme, hijyen, tıbbi bakım, psikososyal destek ve güvenlik koşullarına ilişkin ağır ihlaller defalarca raporlanmışken, neden acil müdahale prosedürlerinin işletilmediği, çocukların bakanlığa bağlı çocuk kuruluşlarına alınmasının neden zorunlu hale getirilmediği sorusu da öne çıkan başlıklar arasında yer aldı. İki kız çocuğunun istismarı ve hamile bırakılması iddiasının Bakanlığa ilk hangi tarihte ulaştığı, bu tarihten önce risklere ilişkin herhangi bir teftiş raporu, ihbar veya kurum içi uyarı olup olmadığı, hamile kalan çocukların apar topar Ukrayna’ya gönderilmesi sürecinde Bakanlığın bilgisi, onayı veya izninin bulunup bulunmadığı da yanıtlanması istenen sorular arasında sıralandı.

İhlaller, raporlar, kaybolan çocuk iddiası ve zorla “teşhir”

Önergede ayrıca, otellerde kaç sosyal hizmet uzmanının görev yaptığı, bu uzmanların Bakanlık ve diğer kurumlarla nasıl bir koordinasyon yürüttüğü, bu koordinasyonun yetersiz olduğuna dair Bakanlığa ulaşan herhangi bir değerlendirme bulunup bulunmadığı soruldu. Uluslararası raporlarda yer alan içme suyuna erişim sorunu, kirli yatak ve çarşaflar, tıbbi bakım eksikliği, çocukların bağış etkinliklerinde “teşhir” edilmesi, cezalandırılmaları, engelli çocuklara bakım yükü verilmesi gibi bulguların hangilerinin Bakanlıkça doğrulandığı ve bu ihlaller karşısında hangi idari işlemlerin başlatıldığı da Meclis gündemine taşındı. Bir çocuğun kaybolduğu ve helikopterle arandığı iddiasının doğrulanıp doğrulanmadığı, bu olayda sorumluluğu bulunan kişiler hakkında ne tür işlemler yapıldığı, çocuklara bağış kampanyaları kapsamında şiir okuma, dans etme ve şarkı söyleme gibi etkinliklerin zorla yaptırıldığına dair bilgilerin çocuk işçiliği ve sömürüsü kapsamında değerlendirilip değerlendirilmediği de yöneltilen sorular arasında yer aldı.

Pozitif yükümlülükler, bağımsız inceleme ve yapısal tedbir çağrısı

Boz, Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme uyarınca her çocuğa karşı sahip olunan pozitif yükümlülükler dikkate alındığında, bu çocukların korunmasında yaşanan açık başarısızlık için Bakanlığın kendi sorumluluğunu nasıl değerlendirdiğini de sordu. Önergede, bu konuda kamuoyuna yönelik bir öz değerlendirme veya iç denetim raporu hazırlanıp hazırlanmadığı, Dezenformasyonla Mücadele Merkezi’nin “dezenformasyon” açıklamasının Bakanlıkla koordineli olup olmadığı ve söz konusu açıklamanın uluslararası raporlarla çelişmesine ilişkin tutumun ne olduğu soruldu. Son olarak Ukraynalı çocukların uğradığı istismar, ihmal ve kötü muamele süreçlerinin Türkiye’de ve Ukrayna’da kapatılmış olmasının çocuk adalet sistemi açısından ciddi soru işareti yarattığı vurgulanarak, dosyanın bağımsız bir incelemeye açılması için herhangi bir girişimde bulunulup bulunulmayacağı ve bu tür hak ihlallerinin tekrarlanmaması için çocuk koruma sistemi içinde uluslararası çocukların güvenliğine dair yeni bir eylem planı ve yapısal tedbirlerin hazırlanıp hazırlanmadığı soruldu.

@welgmedya.com