WELG – ÖZEL | Türkiye’de son 20 yılda devlet mimarisi, hukuk düzeni ve siyasal iletişim alanlarında yapılan düzenlemeler; yürütme erkinin merkezileştiği, denge–denetim mekanizmalarının zayıfladığı ve yerel temsilde daralma iddialarının arttığı bir tabloyu ortaya çıkardı.

2007–2010: Kurumsal eşikler ve yargının yeniden tasarımı

2007’de yaşanan Cumhurbaşkanlığı seçimi krizi, 367 tartışması ve askerin e-muhtırası siyasetin dengelerini sarstı. Anayasa değişiklikleriyle Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi kabul edildi. 2010 referandumu ile Anayasa Mahkemesi ve HSYK’nın yapısı köklü şekilde değişti. Bu süreç, yürütmenin yargı üzerindeki etkisinin artacağı yönündeki tartışmaları tetikledi.

2011–2015: Medya baskısı ve toplumsal fay hatları

Bu dönemde büyük medya gruplarının el değiştirmesi, yüksek para cezaları ve soruşturmalar basın özgürlüğünü gündeme taşıdı. 2013 Gezi Parkı protestoları, hükümetin güvenlikçi politikaları artırmasına zemin hazırladı. Çözüm süreci sona ererken siyasal kutuplaşma kalıcı hale geldi.

2016–2018: Darbe girişimi, OHAL ve KHK’lar

15 Temmuz darbe girişiminin ardından ilan edilen OHAL ile ülke yeni bir döneme girdi. Kanun Hükmünde Kararnamelerle on binlerce kamu çalışanı ihraç edildi, birçok dernek, vakıf ve medya kuruluşu kapatıldı. Kürt illerinde seçilmiş belediyelere kayyum atamaları yaygınlaştı, yerel demokrasi ciddi darbe aldı.

2017–2018: Sistem değişikliği

2017 referandumunda kabul edilen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, 2018 seçimleriyle hayata geçti. Başbakanlık kaldırıldı, Cumhurbaşkanına kararname çıkarma, atama ve Meclis’i feshetme yetkileri verildi. TBMM’nin denetim araçları işlevsizleşti; soru önergeleri yanıtsız bırakılır hale geldi.

2018–2023: Dijital alan ve ifade özgürlüğü ekseni

2020’de sosyal medya yasasıyla platformlara temsilci bulundurma ve içerik kaldırma yükümlülükleri getirildi. 2022’de çıkarılan Dezenformasyon Yasası, “halkı yanıltıcı bilgiyi yayma” suçunu tanımlayarak hapis cezası öngördü. Bu düzenlemeler ifade özgürlüğünü daralttı, oto-sansür yaygınlaştı.

2019–2025: Yerel yönetimler ve merkezileşmenin kalıcılaşması

2019 yerel seçimlerinin ardından bazı büyükşehir belediyeleri ve çok sayıda ilçe belediyesi soruşturmalarla karşı karşıya kaldı. Kayyum uygulamaları sürdürüldü, yerel özerklik daha da zayıfladı. Merkezi bütçe ve ihale rejimiyle, medya düzenlemeleri ve RTÜK kararlarıyla iktidarın gündem belirleme kapasitesi güçlendi.

Sonuç: Rekabetçi seçim–zayıf denge denetim paradoksu

Seçimler düzenli yapılmaya devam etse de, yargısal ve idari yetkilerin merkezileşmesi, kayyum uygulamaları, dijital ve medya alanındaki sınırlamalar ve Meclis’in denetim gücünün zayıflaması “tek adam rejimi” tartışmalarını besledi. Uzmanlar, kuvvetler ayrılığının güçlendirilmesi, yargı bağımsızlığının güvenceye alınması, yerel yönetim özerkliğinin korunması ve ifade özgürlüğünün öngörülebilir hukukla güvence altına alınması gerektiğini vurguluyor.

@welgmedya.com