Basın Özgürlüğü Endeksi ve Türkiye

WELG | RSF'nin Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde en üst sırada Norveç bulunurken, en son sırada ise Doğu Afrika ülkesi Eritre ve Suriye yer alıyor. Türkiye'nin bu düşük sıralaması, medya bağımsızlığına saygı duyulmadığını ve kamuoyunun çoğulcu yapısının hiçe sayıldığını gösteriyor.

Tarihsel Bağlam ve 24 Temmuz'un Önemi

Osmanlı Devleti zamanında gazeteler, saraya bağlı sansür memurlarının onayından geçtikten sonra yayımlanıyordu. 24 Temmuz 1908'de II. Meşrutiyet ilan edilmeden bir gece önce gazeteler, sabah saatlerinde gelecek sansür memurlarına kapılarını açmayıp gazeteleri direkt olarak baskıya gönderdiler. Bu sansüre karşı ilk mücadele, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin (TGC) 1948 yılında aldığı kararla "Basın Bayramı" olarak ilan edildi. 1971'de ise adı "Basın Özgürlüğü için Mücadele Günü" olarak değiştirildi.

Güncel Durum ve Hak İhlalleri

Uluslararası Basın Enstitüsü'nün (IPI) Türkiye verilerine göre, şu anda 13 gazeteci cezaevinde bulunuyor. 2024 yılının başından bu yana ise 219 gazeteciye yönelik hak ihlali tespit edildi. Bu ihlallerin büyük kısmı tehdit, hedef gösterme ve sözlü şiddet kategorilerinde gerçekleşti. Ayrıca, gazetecilere yönelik 85 hak ihlali tutuklama, gözaltı ve davaları içeren yasal yollarla yapılan şiddet kategorisinde yer alıyor. En az 25 hak ihlali ise fiziksel şiddet olarak tespit edildi.

Yargı Süreçleri ve Baskılar

Ocak 2024'ten bu yana 110’dan fazla gazeteci en az 80 duruşmaya çıkartıldı. Bu duruşmaların yalnızca 15’inde gazeteciler hakkında beraat kararı verildi. 16 gazeteciye hapis cezası verilirken, 58 gazetecinin duruşmaları ileri bir tarihe ertelendi ya da hükmün açıklanması geri bırakıldı. Gazeteciler, genellikle terör örgütüne üye olmak ya da terör propagandası yapmakla suçlanıyor.

Sansür ve Baskılar

IPI'ın derlediği verilere göre, Ocak-Temmuz 2024 döneminde 141 gazete veya haber sitesi Basın İlan Kurumu (BİK) tarafından kısıtlamaya maruz kaldı. Toplamda ise bu kurumlara 505 günlük erişim yasağı getirildi. Nisan-Haziran Bağımsız İletişim Ağı Medya Gözlem Raporu'na göre ise, üç ayda yaklaşık Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) medya kuruluşlarına toplamda 29 milyon 205 bin 625 TL’lik para cezası kesti.

MHP'nin Gazetecileri Hedef Göstermesi

MHP, Sinan Ateş'in öldürülmesine ilişkin davayla ilgili olarak "müdahil olma" talebindeki dilekçesinde, gazetecilerin de yer aldığı 154 kişilik bir isim listesini mahkemeye sundu. Bu durum, gazetecilere yönelik baskıların arttığını ve gazetecilerin hedef gösterildiğini ortaya koyuyor.

Türkiye'nin basın özgürlüğü anlamında gelişim göstermesi için yargı mekanizmasının düzelmesi ve gazetecilere yönelik keyfi tutuklama ve kovuşturmalara son verilmesi gerektiği vurgulanıyor. RSF Türkiye Temsilcisi Erol Önderoğlu, Türkiye'nin basın özgürlüğü konusundaki durumunun, medya bağımsızlığına saygı duyulmadığını ve yargı mekanizmasının hakkaniyet temellerine oturtulması gerektiğini ifade etti.

@welgmedya