WELG | ADANA – Avrupa Birliği, Türkiye’de plastik atıkların yönetimine ilişkin veri, denetim ve çevre güvenliği sorunlarını kabul etmesine rağmen atık sevkiyatını durdurmadı. Türkiye, 2025 yılında AB’den 510 bin ton plastik atık alırken, Adana’daki geri dönüşüm bölgelerinin çevresinde biriken mikroplastikler tarım alanları ve Akdeniz için büyüyen bir tehdit oluşturuyor.

Akdeniz kıyılarında ve sulama kanallarında görülen plastik kirliliği tartışılırken Avrupa Komisyonu, Türkiye’ye yapılan plastik atık ihracatına ilişkin değerlendirmesini yayımladı.

Komisyonun 18 Eylül tarihli raporuna göre Türkiye, AB’nin plastik atık gönderdiği OECD ülkeleri arasında ilk sırada bulunuyor.

Türkiye’ye 2025 yılında 510 bin ton plastik atık gönderildi. Bu miktar yaklaşık 25 milyar meşrubat şişesinin ağırlığına karşılık geliyor. AB’nin aynı yıl dünya genelinde ihraç ettiği toplam plastik atık miktarı ise 1,4 milyon ton olarak açıklandı.

Komisyon Sorunları Sıraladı

Avrupa Komisyonunun değerlendirmesinde Türkiye’deki plastik atık yönetimine ilişkin ciddi eksikliklere dikkat çekildi.

Raporda şu sorunlar öne çıkarıldı:

. Plastik atıkların üretimi ve işlenmesine ilişkin verilerin şeffaf olmaması,

. İthal atıkların Türkiye’nin kendi atık sistemi üzerindeki etkisinin bilinmemesi,

. Çevresel zararların önlenmesine yönelik mevzuatın nasıl uygulandığına dair bilgilerin yetersiz kalması,

. Atık yönetimindeki yetki ve sorumlulukların yeterince açık olmaması.

Komisyon, Türkiye’nin mevzuatını güçlendirdiğini, denetimleri artırdığını ve daha yüksek para cezaları uygulamaya başladığını da belirtti. Bu gerekçelerle plastik atık sevkiyatlarının mevcut aşamada durdurulmasına karar verilmedi.

Avrupa’nın Plastik Atıkları Adana’ya Ulaşıyor

Türkiye, Çin’in 2018 yılında plastik atık ithalatını büyük ölçüde yasaklamasının ardından Avrupa’nın başlıca atık rotalarından biri haline geldi.

BBC’nin 2020’de yaptığı araştırma, İngiltere’deki plastik atıkların GPS cihazlarıyla takip edilerek Adana’ya kadar gönderildiğini ortaya koymuştu. İncelemede bazı atıkların geri dönüştürülmek yerine yol kenarlarına bırakıldığı veya yakıldığı belirlenmişti.

Sonraki araştırmalar da Adana’daki geri dönüşüm tesislerinin çevresinde plastik kirliliği, yasa dışı döküm ve açık alanda yakma vakalarını gündeme getirdi.

Adana’daki sulama kanallarından denizlere saatte 5,3 milyardan fazla mikroplastik parçacığı taşındığı hesaplanıyor. Geri dönüşüm bölgelerinin aşağı kesimlerinden alınan su örneklerinde mikroplastik yoğunluğunun yukarı kesimlere kıyasla yaklaşık 10 kat fazla olduğu belirtiliyor.

Bu kanalların tarım alanlarını sulaması, sorunu yalnızca deniz kirliliği olmaktan çıkararak gıda güvenliği ve halk sağlığı meselesine dönüştürüyor.

Çevreciler Kararı Çelişkili Buluyor

Çukurova Üniversitesi’nden çevre araştırmacısı Dr. Sedat Gündoğdu, Komisyonun tespit ettiği sorunlara rağmen ihracatın sürdürülmesini çelişkili bir karar olarak değerlendirdi.

Gündoğdu’ya göre AB, kendi plastik atıklarının işlenmesinden kaynaklanan çevresel maliyeti üstlenmek yerine bu yükü Türkiye’ye aktarıyor.

Çevre örgütleri de Komisyonun bulgularıyla aldığı karar arasında belirgin bir kopukluk bulunduğunu savunuyor. Eleştirilerin merkezinde, atıkların mevzuata uygun biçimde gönderilmesinin Türkiye’de gerçekten geri dönüştürüldüklerini garanti etmemesi yer alıyor.

Türk makamları ise tehlikeli, geri kazanılması mümkün olmayan ve bertaraf amacı taşıyan atıkların ithalatının yasak olduğunu belirtiyor. İthal edilen malzemeler “çöp” değil, üretimde kullanılacak “nitelikli ham madde” olarak tanımlanıyor.

Türkiye’ye Sevkiyat Daha da Artabilir

AB’nin yeni düzenlemesine göre OECD üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatı 21 Kasım 2026’dan itibaren yasaklanacak.

Türkiye’nin OECD üyesi olması nedeniyle bu yasak kapsamında bulunmaması, Avrupa’daki plastik atıkların daha büyük bölümünün Türkiye’ye yöneltilmesi riskini doğuruyor.

Avrupa Komisyonu, Türkiye’den yeterli açıklama gelmemesi veya atık yönetiminde gerekli önlemlerin alınmaması durumunda ihracatın ileride askıya alınabileceğini bildirdi.

Ancak mevcut karar, sevkiyatların devam etmesi anlamına geliyor. Böylece AB, Türkiye’deki veri ve denetim eksikliklerini resmen kabul ederken kendi plastik atıklarını göndermeyi sürdürecek.

Tartışmanın merkezindeki soru ise değişmiyor: Avrupa’nın geri dönüşüm hedeflerinin çevresel bedelini neden Adana’nın sulama kanalları, Çukurova’nın tarım alanları ve Akdeniz ödüyor?

@welgmedya