​

 “Ulusa ihanet eden kimse yaşama onurunu hak etmiyor.”

Bu sözler, Sudan Devlet Başkanı Ömer El-Beşir’in askeri darbeyle yönetimi ele geçirdiği 1989’daki açıklamasından.

Şimdiyse Sudan halkı kendilerine yaşam hakkının tanınmadığını söylüyor. Ülkede enflasyon yüzde 70’in üzerine çıkarken, Sudan lirasındaki değer azalışı sürüyor, başkent Hartum dahil olmak üzere birçok kentte ne ekmek ne de yakıt bulunuyor.

Sudan Devlet Başkanı Ömer El-Beşir

Bu ekonomik tabloya, ekmeğin fiyatının üç katına çıkarılmasının eklenmesiyle tepkilerini sokağa taşıyan Sudan halkı ise 19 Aralık’tan bu yana eylemde. Kent merkezlerinde toplanan protestocular kolluk kuvvetlerinin saldırısıyla karşılaşıyor.

Kolluk kuvvetlerinin mermiye ve göz yaşartıcı gaza başvurduğu protestolarda, Uluslararası Af Örgütü’nün açıklamalarına göre en az 37 kişi hayatını kaybetti. Ayrıca liberal ve komünist geçmişe sahip birçok hükümet karşıtı isim gözaltına alındı.

Güçlü Ulusal İstihbarat ve Güvenlik Örgütü’nün (NISS diye kısaltılıyor) başkanı, rejim içinde Ömer Beşir’in korkulacak kadar kuvvetli rakibi Salih Abdullah Goş geçtiğimiz 22 Şubat Cuma günü Beşir’in görevden çekileceğini, zaten ülkenin başına üçüncü kez seçilebilmesi için anayasanın değişiklik yapılması fikrinin ise rafa kaldırılacağını açıkladı. Aynı akşam, Ömer Beşir rejimin önde gelenleri ile bir toplantı düzenleyerek görevine devam edeceğini, bir yıllık bir Olağanüstü Hal ilan edildiğini, federal hükümetin feshedilmiş olduğunu, eyalet valilerinin görevinin ise askeri yetkililere devredileceğini ilan etti. Bunun Latin Amerika’da geliştirilmiş olan terminolojiyi kullanacak olursak, bir auto-golpe (kendi kendine darbe) anlamına geldiği ve Sudan’da yaşanmakta olan tarihi önemde olaylarda yeni bir evreye girildiği açıktır. Bu artık bir halk isyanı değildir: Halk isyanı, nesnel ve/veya öznel nedenlerle politik ve daha da belirgin olarak sosyal iktidar üzerinde iddiası olacak bir kapasiteye sahip değildir. Bu, artık, tanımı gereği iktidara güce dayalı biçimde el uzatma anlamına gelen bir devrim karakteri kazanmıştır.

Uzun kuyruklar, protestolar ve kıtlık

Son olarak başkanlık sarayına yürüyen protestocular bir kez daha polisin silah kullandığı saldırısına maruz kaldı. Protestocular, Hartum kentini merkezinde toplandıkları yürüyüşte El-Beşir’in bir an önce görevden istifa etmesini talep ediyordu.

Bu kişilerden biri de kent sakinlerinden Samih Elshiekh’ti.

Elshiekh, El-Beşir’in askeri darbeyle yönetimi ele geçirdiği 1989 senesindeki ekonomik tabloyla bugün arasında benzerlik olduğunu söylüyor ve onun konuşmasına atıfta bulunarak “Sudan lideri olarak görev yapma onurunu hak etmeyen kişi şimdi Beşir” diyor.

Middle East Eye’a konuşan Elshiekh, ülkenin içinde bulunduğu ekonomik tabloyu ise şöyle yorumluyor:

“Çalışan bankamatikler arayarak zamanı boşa harcıyorsunuz. Arabanız varsa, o zaman bankamatik ararken yakıtınızı boşa harcıyorsunuz. Arabanız yoksa da yakıt kıtlığı nedeniyle çalışmayan toplu taşımayı bekliyor oluyorsunuz. Eğer taksi tutarsanız da nakit bulmak için nakit harcamış oluyorsunuz. Dürüst davranmak gerekirse bu bir saçmalık. Hastaneler çek kabul etmiyor, ödeme nakit olmak zorunda. Bu da bir idam cezası.”

‘Ekmekten fazlası’

Sudan’daki ekonomik kriz hayatın her alanına nüfuz ederken, protestoların ekonomik beklentilerden daha fazlası olduğu belirtiliyor.

İsmini vermeyen Sudanlı ve ABD’li bir yazar, sadece ekonomiye odaklanmanın ‘eksik, yüzeysel bir tablo’ sunulmasına neden olabileceğini söylüyor.

Yazar, “İnsanları sokağa sürükleyen ekmekti, ancak 30 yıllık zorluklar ve şiddet temelli baskı onları sokakta tutan şey” diye ekliyor.

Protestoculardan Mujtaba Musa da sorunun siyasi olduğu görüşünde. O da ekmeğe konulan zammın geri alınmasının ardından protestonun devam ettiğine vurgu yapıyor.

Hekimler de grevde

Son olarak Sudanlı doktorlar da Pazartesi günü hükümeti protesto etmek amacıyla greve başladı.

Al Jazeera’nin haberine göre El-Beşir’in istifasını talep eden hekimlere tıp öğrencileri de destek veriyor.

Ülkenin doğusundaki Gadarif Üniversitesi’ndeki öğrencilerin üniversite kampüsünü terk ettiği ve yakınlardaki bir hastaneye giderek greve destek olduğu bildiriliyor.