WELG | Türkiye’de Cemevileri gezdikçe gördüğüm durumun ne kadar vahim olduğunu yakinen gördüm. Birçok cemevi, Kızılbaş Aleviliğin özgün inanç yapısından uzaklaşarak “minaresiz cami” görünümüne bürünmüş durumda. Kadın-erkek eşitliği, Alevi öğretisinin temel ilkelerinden biri olmasına rağmen birçok cemevinde bu eşitlik sadece söylemde kalıyor. Hakka yürüme erkanları bile camilerde kılınan cenaze namazlarından farklılaşmaz hale gelmiş.

Kadınlar Arka Saflara İtiliyor

Ziyaret ettiğim pek çok cemevinde kadınlar ve erkekler ayrı oturuyor, hatta hakka yürüme erkanlarında kadınların en arka sıralara itildiği gözlemledim. Ön saflarda, ataerkil düzenin devamı niteliğinde erkeklerin sıralandığı, bazı dedelerin “Allah-u ekmek” diye bağırarak şapkalarını ters çevirdiğini gördüm. Bu durum, kadın-erkek eşitliğini esas alan Kızılbaş geleneğinin giderek tarikat mantığına çekildiği artık bir gerçek haline gelmiş.

Peygamber ve 12 İmam Anlatısı Tek Odak Noktası

Cemlerde verilen mesajların büyük oranda Hz. Muhammed, Hz. Ali ve 12 İmam ekseninde şekillendiği, doğa ve insan merkezli Kızılbaş inancının arka plana itildiği görülüyor. Oysa Kızılbaşlık, doğayı ve insanı “kutsalın aynası” olarak gören, dogmatik kurallardan uzak, eşitlikçi bir felsefeye dayanıyor. Bugün gelinen noktada cemevlerinin, resmi ideolojinin ve devlet politikalarının etkisiyle bu özgün karakterinden uzaklaştırıldığı net olarak ortada.

Kızılbaş Aleviliği’nde Tarikateşme Tehlikesi

Alevi toplumu içinden gelen uyarılar, Kızılbaş Aleviliğinin hızla “tarikateşme” ve “sünnileşme” tehlikesi altında olduğuna işaret ediyor. Doğa inancı ve insan merkezli eşitlikçi yapı yerini dogmatik bir anlayışa bırakırken, Kızılbaşlık tarihsel özünden koparılarak dar bir dini ritüel çerçevesine sıkıştırılıyor.

Kızılbaşlık: Doğa ve İnsan Merkezli Yol

Kızılbaşlık, yüzyıllardır Anadolu’da doğayla bütünleşen, insanı “can” olarak gören, cinsiyet ve sınıf ayrımlarını reddeden bir yol olarak bilinir. Bu yolun temelinde adalet, paylaşım, doğa sevgisi ve eşitlik vardır. Günümüzde cemevlerinde yaşanan dönüşüm, bu kadim yolun tahrip edilmesi anlamına geliyor. Toplum içinden yükselen tepkiler, bu gidişata karşı “özüne dönüş” çağrıları yapıyor.

“Durum Vahim”

Cemevlerini gezen birçok Alevi, “Kızılbaşlık adına bir şey kalmamış” diyor. Resmi ideolojinin gölgesinde, federasyonların suskun kaldığı, dedelerin devletle uyumlu bir çizgi izlediği bir döneme girildiği ifade ediliyor. Eleştiriler, bu gidişatın Aleviliği bir inanç ve kültür olarak bitirme tehlikesi taşıdığı yönünde.

Bu durum, sadece Alevi toplumu için değil, Anadolu’nun kültürel çeşitliliği için de büyük bir kayıp anlamına geliyor. Kadim Kızılbaş inancının doğa merkezli, özgürlükçü ve eşitlikçi özü, modern zamanların baskısı ve asimilasyon politikaları karşısında hızla yok oluyor.

Devam edecek…

@welgmedya.com