WELG | Graz – İran hükümeti, ülke genelinde haftalardır süren protestolarla ilgili ilk kez resmi bir ölüm sayısı açıklayarak, güvenlik güçlerinin müdahalesi sonrası yaşanan can kayıplarının 3 bin 117 olduğunu duyurdu. Ancak yurt dışındaki insan hakları örgütleri, resmî sayının gerçeği yansıtmadığına dikkat çekerek ölü sayısının en az 4 bin 902 olduğunu bildirdi.

Devlet televizyonunun aktardığı bilgiye göre açıklama, İçişleri Bakanlığı ile Şehitler ve Gaziler Vakfı kaynaklı olarak kamuoyuna duyuruldu. Resmî açıklamada, ölü sayısının 3 bin 117 olduğu belirtilirken, hayatını kaybedenlerden 2 bin 427’sinin sivil ve güvenlik güçleri olduğu ifade edildi. Geriye kalan kesime ilişkin ise ayrıntı paylaşılmadı.

“Resmî rakamlar aktivistlerin verdiğinden çok daha düşük”

İran yönetiminin açıklaması, yurt dışındaki kuruluşların raporlarıyla büyük çelişki içeriyor. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), yaptığı açıklamada ölü sayısının en az 4 bin 902 olduğunu ve bu rakamın daha da artabileceğini belirtti.

İnternet karartması ve iletişim engeli

Ölü sayısına ilişkin teyit süreçlerini zorlaştıran en önemli unsurun ise internet kısıtlamaları olduğu vurgulanıyor. Yetkililerin internet erişimini sınırladığı, uluslararası aramaları engellediği, bu nedenle ülke içinden bilgi akışının kesintiye uğradığı bildiriliyor.

Bu durum, hem bağımsız doğrulama mekanizmalarını hem de yerel gazeteciliği fiilen kilitliyor. Reuters’in aktardığı tanıklıklarda, protestolar sırasında yalnızca eylemcilerin değil, tesadüfen bölgede bulunan sivillerin de hayatını kaybettiği belirtiliyor.

Devlet televizyonu: “Ayaklanmacılar” söylemini sürdürüyor

İran devlet televizyonu ise protestocuları kanıt sunmadan “ABD ve İsrail tarafından kışkırtılan ayaklanmacılar” olarak nitelemeyi sürdürüyor. İnsan hakları çevreleri, bu söylemin bastırma ve kriminalize etme politikasının parçası olduğunu belirtiyor.

“Son yılların en kanlı protestoları”

Açıklanan rakamlar, İran’daki protestoların son yılların en kanlı toplumsal olaylarından biri haline geldiğini ortaya koyuyor. Resmî verilere göre bile ölü sayısı binlerle ifade edilirken, aktivist kaynaklar tabloyu çok daha ağır olarak raporluyor. Bu nedenle bazı gözlemciler, sürecin İran’da 1979 İslami Devrimi dönemindeki kaotik atmosferi hatırlattığını belirtiyor.

26 bin 500 gözaltı iddiası: “İdam” kaygısı büyüyor

HRANA’ya göre İran’da protestolar sürecinde yaklaşık 26 bin 500 kişi gözaltına alındı. Yetkililerden gelen açıklamalar ve yargı pratiği dikkate alındığında, gözaltına alınan bazı kişilerin idam cezasıyla karşı karşıya kalabileceği endişesi uluslararası çevrelerde büyüyor.

BM: “İdamlar sindirme aracı olarak kullanılıyor”

Birleşmiş Milletler (BM) ise 2025 yılında dünya genelindeki idam artışına dikkat çekerken, İran’daki infazların devlet sindirme aracı olarak kullanıldığı uyarısında bulundu. BM İnsan Hakları Şefi Volker Türk, İran’ın 2025’te yaklaşık bin 500 kişiyi idam ettiğini bildirerek, idamların özellikle etnik azınlıklar ve göçmenler üzerinde orantısız etkiye sahip olduğunu vurguladı.

@welgmedya.com