WELG | Tahran – İran’da iki haftadır ülke geneline yayılan hükümet karşıtı protestolar sürerken, ABD merkezli insan hakları örgütü HRANA, gösterilerde hayatını kaybedenlerin sayısının 500’ü aştığını bildirdi. HRANA verilerine göre protestolar boyunca 490 protestocu ve 48 güvenlik görevlisi yaşamını yitirirken, 10 bin 600’den fazla kişi gözaltına alındı. İran yönetimi resmi bir bilanço açıklamazken, ajanslar söz konusu rakamların bağımsız biçimde doğrulanamadığına dikkat çekiyor.

“2022’den Bu Yana En Büyük Dalga”

İran İslam Cumhuriyeti, 2022’den bu yana en geniş katılımlı protesto dalgasıyla karşı karşıya. 28 Aralık’ta yükselen fiyatlar ve ekonomik kriz nedeniyle başlayan gösteriler, kısa sürede siyasal bir nitelik kazanarak dini liderliğe ve rejimin yönetim biçimine yönelen bir itiraz hattına dönüştü. Ülkedeki internet kesintileri ve bilgi akışının kısıtlanması nedeniyle sahadan net veri alınamazken, çeşitli bölgelerden sosyal medyaya yansıyan görüntüler protestoların halen canlı ve yaygın olduğunu gösteriyor.

“Trump’tan Sert Mesaj: ‘ABD yardım etmeye hazır’”

ABD Başkanı Donald Trump, protestoculara yönelik güç kullanımının sürmesi halinde müdahale edileceğini ileri süren açıklamalarını bir kez daha yineledi. Trump, sosyal medya paylaşımında İran’ın “özgürlüğe daha önce hiç olmadığı kadar yaklaştığını” savunarak, “ABD yardım etmeye hazır” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, İran krizinin giderek yalnızca iç politik bir gerilim olmaktan çıktığı, uluslararası jeopolitik dengelerin içine çekildiği yorumlarına yol açtı.

“Wall Street Journal: Trump’a İran seçenekleri sunulacak”

ABD basınında yer alan haberlere göre Trump’ın salı günü İran’a yönelik seçenekler konusunda üst düzey yetkililer tarafından bilgilendirileceği kaydedildi. Bu seçenekler arasında askeri saldırılar, gizli siber operasyonlar, yaptırımların genişletilmesi ve hükümet karşıtı çevrimiçi ağlara destek gibi başlıkların bulunduğu belirtildi. Bu çerçeve, Washington’da İran dosyasının yalnızca diplomatik değil aynı zamanda güvenlik ve operasyon boyutuyla tartışıldığını ortaya koyuyor.

İran Meclis Başkanı Kalibaf: “ABD üsleri ve gemileri meşru hedef olur”

İran tarafı ise Washington’a sert mesajlar verdi. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, “hesap hatası” uyarısında bulunarak İran’a yönelik bir saldırı durumunda İsrail’i ve bölgedeki ABD üsleri ile gemilerini hedef alabileceklerini söyledi. Kalibaf’ın açıklaması, olası bir müdahale senaryosunda krizin hızla bölgesel bir çatışmaya dönüşme riskini artıran bir çıkış olarak değerlendiriliyor.

“ABD ve İsrail karıştırıyor” söylemi: Devlet miting çağrısı yaptı

İran devlet medyası, protestoların arkasında ABD ve İsrail bulunduğunu ileri sürüyor. Devlet medyası yarın için ülke genelinde, “ABD ve İsrail öncülüğündeki terör eylemlerini” kınamak amacıyla miting çağrısı yapıldığını duyurdu. Yönetim, protestoları yalnızca toplumsal tepki değil, dış destekli “güvenlik tehdidi” olarak sunma çizgisini sürdürüyor.

“Görüntüler: Kalabalıklar sokaklarda, yangınlar, patlama sesleri”

İnternet kesintisine rağmen sosyal medyaya yansıyan videolarda Tahran’da kalabalık grupların gece boyunca yürüdüğü, slogan attığı ve alkışlarla sokakları doldurduğu görülüyor. Meşhed’den paylaşılan bazı görüntülerde ise sokak yangınları, duman bulutları ve patlama sesleri dikkat çekiyor. Yetkililer, bu tür görüntüleri “terör eylemleri” olarak tanımlarken, muhalif çevreler bunun bastırmaya karşı direnişin işareti olduğunu savunuyor.

“Ceset torbaları” görüntüleri: Devlet televizyonundan sert propaganda

İran devlet televizyonu, Tahran’daki adli tıp kurumundan çok sayıda ceset torbası gösterilen görüntüler yayınlayarak ölümlerin “silahlı teröristlerin neden olduğu olayların kurbanları” olduğunu öne sürdü. Ayrıca yakınların cenazeleri teşhis etmek için beklediği görüntüler ekranlara taşındı. Bu yayınlar, protestoların toplumsal meşruiyetini kırma çabası olarak değerlendiriliyor.

İsrail “yüksek alarmda”: Müdahale ihtimali gerilimi büyütüyor

İsrailli kaynaklar, ABD’nin olası bir müdahale ihtimaline karşı İsrail’in yüksek alarm durumuna geçtiğini bildirdi. İsrailli bir askeri yetkili, protestoların İran’ın iç meselesi olduğunu ancak ordunun gelişmeleri izlediğini ve “gerektiğinde güçle” karşılık vermeye hazır olduğunu söyledi. Bu açıklamalar, İran’daki iç gerilimin çok hızlı biçimde bölgesel savaşa evrilebileceği endişesini büyütüyor.

Pezeşkiyan: “Teröristleri çocuklarınıza yaklaştırmayın”

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise bir televizyon röportajında ABD ve İsrail’in ülkeyi istikrarsızlaştırmayı planladığını iddia ederek protestocuların bir bölümünü “camileri ateşe veren, bankalara saldıran teröristler” şeklinde tanımladı. Pezeşkiyan, ailelere seslenerek çocuklarının bu gruplara katılmasına izin vermemelerini istedi. Ayrıca hükümetin halkı dinlemeye ve ekonomik sorunlara çözüm üretmeye hazır olduğunu söyledi.

Muhalefet çağrısı: “Sokakları terk etmeyin”

Sürgündeki şah ailesinin oğlu Rıza Pehlevi, protestoların büyütülmesi yönünde çağrı yaptı ve “Sokakları terk etmeyin” mesajını paylaştı. Paris merkezli bir muhalif yapı olan İran Ulusal Direniş Konseyi’nin seçilmiş başkanı Meryem Recevi de protestoların “kamusal alanın kontrolünü değiştirdiğini” savundu. İran muhalefetinin parçalı yapısı nedeniyle sokak hareketi güçlü olsa da örgütlü bir siyasi alternatifin zayıflığı, protestoların geleceğine dair tartışmaların merkezinde yer alıyor.

Uzman yorumu: “Rejimi devirmesi zor, ama sistem zayıflıyor”

İran uzmanı ve eski ABD’li diplomat Alan Eyre ise protestoların yönetimi devirmesinin kısa vadede düşük ihtimal olduğunu belirtti. Eyre, İran elitlerinin halen uyumlu göründüğünü ve örgütlü bir muhalefetin bulunmadığını ifade ederek, protestoların bastırılabileceğini ancak süreç sonunda rejimin daha da zayıflamış bir yapı halinde kalacağını öne sürdü.

@welgmedya.com