WELG ÖZEL | Şam – ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Suriye’nin kuzeydoğusundaki Haseke bölgesinde tutulan IŞİD mensuplarının Irak’a nakli için yeni bir operasyon başlattığını açıkladı. CENTCOM’a göre şu ana kadar en az 150 IŞİD’li Irak’a nakledildi, ayrıca yaklaşık 7 bin kişinin daha Irak kontrolündeki gözaltı tesislerine taşınabileceği belirtildi.

Resmi açıklama, “kaçış riskini engelleme” gerekçesiyle sunulsa da; bölgedeki siyasi dengeler ve geçmiş örnekler nedeniyle kamuoyunda kritik bir tartışma yeniden alevlendi:

Irak’a taşınan IŞİD’liler Irak Kürdistanı’na karşı mı, İran’a karşı mı kullanılacak?

CENTCOM: “Nakil, kaçış riskini önlemek için kritik”

CENTCOM açıklamasında, nakil operasyonunun amacının IŞİD mensuplarının “güvenli gözaltı tesislerinde” tutulması olduğu belirtilirken, Komutan Amiral Brad Cooper, bu transferin bölgesel güvenliğe doğrudan tehdit oluşturacak firarları önlemek açısından kritik olduğunu vurguladı.

Açıklamada ayrıca Irak hükümeti dahil bölgesel ortaklarla koordinasyon yürütüldüğü kaydedildi.

Transferin arka planı: SDG-Şam çatışması, cezaevlerinden kaçış iddiaları

Operasyonun zamanlaması ise dikkat çekici. Çünkü transfer süreci, son günlerde SDG ile Şam’a bağlı güçler arasında yaşandığı belirtilen çatışmalarla aynı döneme denk geliyor.

SDG bugüne kadar, Suriye’deki IŞİD gözaltı tesislerinin korunmasından sorumluydu. Ancak SDG’nin bazı bölgelerden geri çekilmesi sonrası hapishanelerden kaçış görüntülerinin yayıldığı iddiaları gündeme geldi. Şam yönetimi SDG’yi “tesisleri terk etmekle” suçladı.

7 bin IŞİD’li: güvenlik tedbiri mi, yeni “dizayn” mı?

CENTCOM’un “7 bine kadar kişi taşınabilir” açıklaması, bölgedeki bütün dengeleri etkileyebilecek devasa bir “insan gücü” anlamına geliyor.

Bu nedenle tartışmalar iki ana eksende yoğunlaşıyor:

“Irak Kürdistanı’na karşı mı kullanılacak?”

Bölgesel aktörler arasında en kritik alanlardan biri Irak Kürdistan Bölgesi.

Çünkü:

Irak Kürdistanı hem ABD ile askeri/istihbarat ilişkileri güçlü, hem İran’la siyasi gerilim yaşayan, hem de IŞİD’in geçmişte doğrudan hedef aldığı bir bölge.

Bu nedenle bazı yorumlar, IŞİD’li tutukluların Irak’a çekilmesinin yalnızca güvenlik gerekçesi taşımadığını; ileride bölgede Kürt siyasi kazanımlarını baskılayacak yeni çatışma hatları için zemin hazırlayabileceğini savunuyor.

Özellikle Suriye’de SDG’nin zayıflatıldığı süreçte, IŞİD tehdidinin “kontrollü biçimde büyütülmesi” ihtimali, daha önce birçok bölgede tartışma konusu olmuştu.

“İran’a karşı mı kullanılacak?”

İkinci tartışma hattı ise İran.

Ortadoğu’da İran’a bağlı güçlerle ABD müttefikleri arasındaki gerilim, uzun zamandır “dolaylı savaş yöntemleriyle” yürütülüyor. Bu nedenle 7 bine kadar IŞİD’linin Irak sahasına taşınmasının, ileride İran’a karşı yeni gerilim alanlarında bir istikrarsızlık kartına dönüşebileceği yorumları yapılıyor.

Burada kritik nokta şu:

CENTCOM açıklaması “güvenlik transferi” dese de, Irak toprakları tarihsel olarak vekalet çatışmalarının laboratuvarı haline gelmiş durumda.

Bu nedenle, IŞİD’lilerin Irak’a taşınması, bölgede İran’a yakın unsurlar açısından “yeni tehdit”, Kürtler açısından ise “yeni baskı ihtimali” olarak okunuyor.

“Türkiye-SDG gerilimi de denklemde”

CENTCOM açıklamasında Türkiye geçmese de, sahadaki tablo Türkiye faktörü olmadan anlaşılamıyor.

Türkiye, SDG’nin ana omurgası olan YPG’yi PKK’nin Suriye kolu sayıyor. Bu tanım, Suriye’nin kuzeyinde yıllardır süren askeri-siyasi gerilimlerin temel başlıklarından biri.

Bu bağlamda, SDG’nin zayıflaması, cezaevlerinin el değiştirmesi ve IŞİD’lilerin Irak’a aktarılması; Suriye-Irak hattında yeni bir güvenlik mimarisinin kurulduğu yorumlarına neden oluyor.

Resmi gerekçe “kaçış riskini önlemek” ama soru işaretleri büyüyor

AP ve Reuters’in aktardığı bilgilerde, tutukluların farklı ülkelerden “üst düzey IŞİD isimleri” olabileceği, Irak’a götürülen kişilerin sorgulanıp yargılanacağı belirtiliyor.

Ancak özellikle Kürt kamuoyunda, geçmişte benzer biçimde kullanılan IŞİD tehdidinin “yeniden sahaya sürülebileceği” endişesi güçlü.

Bu yüzden soru artık şudur:

Bu nakil gerçekten IŞİD’i bitirmek için mi yapılıyor, yoksa IŞİD dosyası yeni bölgesel dizaynın bir aracı olarak mı kullanılıyor?

@welgmedya.com