WELG | DERSİM/PÜLÜMÜR - Hel Dağı, Bağır Dağı ve çevresindeki krom madeni faaliyetlerine ilişkin artan iddialar ve “Nitelikli Doğal Koruma Alanı” statüsüyle çelişkiler gündemin ilk sırasına yerleşti. Dersim Milletvekili Ayten Kordu, hem Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’a hem de Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’a ayrı ayrı verdiği önergelerde, ruhsat bilgileri, ÇED süreçleri, 18 Eylül 2025’te yapılan denetimin raporu ve meralar üzerindeki olası hak ihlallerine yanıt istedi.

Arka Plan: Korunan alanda artan maden faaliyeti iddiası

Hel ve Bağır Dağı, Munzur Dağları ekosisteminin alt havzalarında yer alıyor; Fırat Havzası’nı besleyen kritik su kaynaklarını barındırıyor. 23 Temmuz 2023’te “Nitelikli Doğal Koruma Alanı” ilan edilen bölgede 2.000’den fazla bitki türü saptanırken, beşte biri endemik. Sarı horoz gülü gibi nadir türlerin yanı sıra vaşak, yaban keçisi ve çengel boynuzlu dağ keçisi gibi koruma altındaki türlerin yaşam alanı da bu sınırlar içinde.

Şirket ve ruhsat: Süre 2026’da doluyor

Önergelerde, Erz Madencilik Hafriyat Nakliyat İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. adına Aralık 2021’de verilen ve 5 yıllık olduğu belirtilen ruhsatın Aralık 2026’da sona ereceği hatırlatıldı. Kordu, ruhsatın kapsamı, sınır koordinatları, faaliyetin niteliği (arama/işletme/genişletme) ve uzatmaya ilişkin kriterlerin hangi mevzuata dayandığını sordu.

ÇED ve denetim: “Rapor kamuoyuyla paylaşılacak mı?”

Milletvekili, krom madeni işletim faaliyetleri için ÇED sürecinin başlatılıp başlatılmadığını, hangi aşamada olduğunu ve kamuya açık rapor hazırlanıp hazırlanmadığını gündeme taşıdı. Ayrıca 18 Eylül 2025’te uzman heyetçe yapılan denetimin resmî raporunun akıbetini ve olası mevzuat ihlallerine karşı uygulanan idari yaptırımları sordu.

Mera ve yaylalar: Geçim kaynakları risk altında mı?

Bölgenin yerel ekonomisinde belirleyici olan küçükbaş hayvancılık, mera ve yaylaların maden sahalarıyla çakıştığı iddiaları nedeniyle tehdit altında. Kordu, 4342 sayılı Mera Kanunu ile 2872 sayılı Çevre Kanunu başta olmak üzere ilgili düzenlemelere uygunluk denetimlerinin yapılıp yapılmadığını, güncel tespitlerin bakanlıkların elinde bulunup bulunmadığını öğrenmek istedi.

Su ve biyoçeşitlilik: Fırat’a uzanan etki zinciri

Önergelerde, faaliyetlerin yeraltı suları, akarsular ve Fırat Havzası’na akan kollar üzerindeki etkilerinin düzenli izlenip izlenmediği, tespit edilen kirliliklere karşı alınan önlemler ve bakanlıkların bütüncül etki analizi hazırlayıp hazırlamadığı soruldu.

Hukuki çelişki iddiası: Doğal sit–maden ruhsatı

Kordu, 3213 sayılı Maden Kanunu kapsamında verilen ruhsatların, bölgenin “Nitelikli Doğal Koruma Alanı” statüsü ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile çelişip çelişmediğine açıklık getirilmesini istedi. Önerge, Anayasa’nın 56. maddesi uyarınca devletin çevreyi koruma yükümlülüğünü hatırlatıyor.

İnançsal miras ve toplumsal barış

Hel ve Bağır Dağı, Alevi inancında kutsal sayılan mekânları barındırıyor. Önergeler, madencilik faaliyetlerinin yalnızca doğayı değil, inançsal mirası ve toplumsal barışı da etkilediğine vurgu yapıyor.

Şeffaflık çağrısı: Bilgi edinme hakkı

4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu gereği, ruhsat bilgileri, denetim raporları ve proje dosyalarının erişime açık olması gerektiğini belirten Kordu, yerel halkın doğru bilgilendirilmesi için denetim sonuçlarının paylaşılmasını talep etti. Ayrıca, sivil toplum ve yerel temsilcilerin denetim süreçlerine katılımı için mekanizma olup olmadığını sordu.

Bakanlıklara yöneltilen başlıca sorular (özet)

. Ruhsatlar: Son 5 yılda verilen ruhsatların şirket/kişi, maden türü, alan ve süre bilgileri.

. ÇED: Krom madeni için başlatılan süreç, aşama ve kamuya açık rapor durumu.

. Denetim: 18 Eylül 2025 denetim raporunun paylaşımı; tespit edilen ihlaller ve yaptırımlar.

. Mera–yayla: Ruhsat sahalarının mera ve yaylalarla çakışması, Mera ve Çevre Kanunu’na uygunluk denetimleri.

. Ekosistem: Munzur ekosistemi, su kaynakları ve biyoçeşitlilik için etki analizleri.

. Hukuki dayanak: Doğal sit statüsünde madenciliğe izin verilmesinin yasal zemini ve yetkili kurumlar.

. Şeffaflık: Ruhsat, teknik doküman ve denetim sonuçlarına erişim mekanizmaları.

Yerel halk, çevre örgütleri ve uzmanlar, bakanlıklardan net, belgeli ve kamuoyuna açık yanıtlar bekliyor.

@welgmedya.com