WELG | ANALİZ - Avrupa’da sandıkta başlayan siyasi dönüşüm artık yalnızca parlamentolardaki sandalye dağılımını değil; devlet kurumlarını, yerel yönetimleri ve toplumların birlikte yaşama kültürünü de ilgilendiriyor. Kıtanın önündeki temel soru ise giderek daha belirgin hâle geliyor: Avrupa demokratik değerlerini koruyabilecek mi?

Son yıllarda Avrupa’nın birçok ülkesinde aşırı sağcı ve göç karşıtı siyasi hareketlerin güç kazandığı görülüyor. Almanya’da AfD, Avusturya’da FPÖ; Fransa, İtalya ve Hollanda’da yükselen milliyetçi hareketler, Avrupa siyasetinin geleneksel dengelerini değiştiriyor.

Ancak tartışılması gereken mesele yalnızca bu partilerin seçimlerde aldığı oy oranları değil.

Asıl soru şu: Aşırı sağın seçim başarısı, zaman içinde devletin ve toplumun yapısını nasıl değiştirebilir?

Sandıktan Devlet Kurumlarına Uzanan Güç

Bir siyasi hareket parlamentoda güç kazandığında veya yerel ve merkezi yönetimlerde sorumluluk üstlendiğinde kamu politikaları, bütçe tercihleri ve bazı atamalar üzerinde etkili olmaya başlar.

Belediyelerden bölgesel yönetimlere, kamu kuruluşlarından devlet bürokrasisine kadar uzanan bu etki alanı, aşırı sağın yükselişini takip edenlerin en önemli kaygılarından birini oluşturuyor.

Eleştirmenlere göre tehlike yalnızca çıkarılan yasalar veya alınan siyasi kararlar değil. Uzun vadeli asıl risk, ayrımcı ve etnik üstünlükçü düşüncelerin devlet kurumlarında normalleşme ihtimalidir.

Polis ve güvenlik kurumlarında aşırı sağcı yapılanmaların veya ırkçı düşüncelerin etkili olabileceğine ilişkin tartışmalar da Avrupa’da zaman zaman gündeme geliyor. Bu ihtimal, demokratik hukuk devletleri açısından ciddi bir tehdit olarak görülüyor.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Milliyetçi veya muhafazakâr bir partiye oy veren herkesin ırkçı olduğunu söylemek mümkün değildir. Kamu kurumlarında yapılan bütün atamaları da tek bir ideolojiyle açıklamak doğru olmaz.

Ancak ırkçılık ile demokratik siyasi görüş arasındaki sınırın korunması, Avrupa’nın önündeki temel meselelerden biridir.

Irkçılık Neden Bu Kadar Tehlikeli?

Irkçılık yalnızca yabancılara yöneltilen kötü sözlerden veya bireysel önyargılardan ibaret değildir.

İnsanların kökenlerine, ten renklerine, dinlerine veya geldikleri ülkelere göre daha değerli ya da daha değersiz kabul edilmeye başlanması, zaman içinde toplumsal yapının tamamını zehirleyebilir.

Önce kullanılan dil değişir.

Ardından ayrımcılık sıradanlaşır.

Daha sonra bazı insanların diğerlerinden daha az hak sahibi olduğu düşüncesi kabul görmeye başlar.

Demokratik kurumlar yeterince güçlü değilse toplumsal kutuplaşma giderek derinleşir. Avrupa’nın tarihi, bu sürecin ne kadar ağır sonuçlara yol açabileceğini gösteren örneklerle doludur.

Bu nedenle ırkçılıkla mücadele yalnızca yabancıların veya göçmenlerin meselesi değildir. Irkçılıkla mücadele, demokrasinin kendisini koruma meselesidir.

Avrupa Göçmensiz Yaşayabilir Mi?

Aşırı sağın en güçlü siyasi söylemlerinden biri göç üzerinden şekilleniyor. Ancak bu noktada siyasi söylemlerle Avrupa’nın ekonomik gerçekleri arasında önemli bir çelişki ortaya çıkıyor.

Göçmen kökenli insanlar bugün sanayiden inşaata, sağlık hizmetlerinden yaşlı bakımına, gastronomiden ulaşıma, temizlikten lojistiğe kadar ekonominin çok farklı alanlarında çalışıyor.

Avusturya, bu gerçeğin açık biçimde görülebildiği ülkelerden biri.

Şöyle bir düşünce deneyi yapalım: Avusturya’daki yabancı çalışanların önemli bir bölümü üç ay boyunca işlerine gitmese ne olurdu?

Hastanelerde, bakım hizmetlerinde, fabrikalarda, otellerde, restoranlarda, inşaatlarda ve lojistik merkezlerinde ciddi personel açıklarının ortaya çıkması kaçınılmaz olurdu.

Bu tablo önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Göçmenler yalnızca Avrupa’da yaşayan “yabancılar” değildir. Aynı zamanda üretimin, hizmet sektörünün ve günlük hayatın ayrılmaz bir parçasıdır.

Göç Politikasını Eleştirmekle Irkçılık Aynı Şey Değildir

Devletler göç politikalarını değiştirebilir, sınır güvenliğini tartışabilir ve entegrasyon konusunda farklı modeller geliştirebilir. Bunların tamamı demokratik siyasetin meşru konularıdır.

Ancak insanların kökenleri nedeniyle aşağılanması veya toplumun bütün sorunlarının yabancılara yüklenmesi, demokratik bir göç politikasından farklıdır.

Göç politikasını eleştirmek demokratik bir haktır.

Hükümetlerin uygulamalarına karşı çıkmak demokratik bir haktır.

Sınırların nasıl korunacağını tartışmak demokratik siyasetin konusudur.

Bir insanı yalnızca kökeni, dini, ten rengi veya ailesinin geldiği ülke nedeniyle daha değersiz görmek ise başka bir şeydir.

Demokrasi ile ırkçılık arasındaki çizgi tam burada başlar.

Irkçılık Toplumsal Bir Hastalık Gibi Yayılabilir

Irkçılık çoğu zaman toplumsal bir hastalığa benzetilir. Bu, tıbbi bir tanımlama değil; ayrımcılığın toplum üzerindeki etkisini anlatan güçlü bir metafordur.

Nefret dili tekrarlandıkça normalleşebilir. İnsanlar birbirlerini birey olarak değil, ait oldukları etnik veya dinî gruplar üzerinden değerlendirmeye başlayabilir.

Bir hastalık tedavi edilmediğinde nasıl bütün bedeni etkileyebiliyorsa ırkçılık da karşısında güçlü demokratik kurumlar bulunmadığında toplumun farklı kesimlerine yayılabilir.

Demokratik toplumlarda bunun çözümü şiddet veya baskı değildir.

Çözüm; eğitim, hukuk devleti, bağımsız yargı, özgür basın, ayrımcılığa karşı etkili yasalar ve güçlü demokratik kurumlardır.

Çözüm aynı zamanda farklı kökenlerden insanların birbirleriyle temas kurabilmesi, birbirlerini tanıması ve ortak yaşam alanlarını paylaşabilmesidir.

Avrupa’nın Önündeki Büyük Sınav

Avrupa’nın karşı karşıya olduğu soru, aşırı sağ partilerin bir sonraki seçimde yüzde kaç oy alacağından daha büyüktür.

Asıl soru şudur: Avrupa, ekonomik ve toplumsal sorunların büyüdüğü dönemlerde kendi demokratik değerlerini koruyabilecek mi?

Kıtanın geçmişi, demokrasi ile ırkçılık arasındaki çizginin silinmesinin nelere mal olabileceğini gösterdi.

Şimdi Avrupa’nın önünde yeni bir sınav bulunuyor: Sandıklarda yükselen siyasi öfkenin, toplumları birbirinden koparan kalıcı bir düşmanlığa dönüşmesini engellemek.

Çünkü mesele yalnızca göçmenlerin geleceği değildir.

Mesele, Avrupa’nın nasıl bir Avrupa olacağıdır.

Ve belki de bugün sorulması gereken en önemli soru şudur:

İnsanlar birlikte yaşamayı mı öğrenecek, yoksa birbirlerinden korkmayı mı?

@welgmedya