WELG | ABD’ye olan askeri bağımlılığını azaltma hedefiyle son yıllarda Türkiye ile ilişkilerini yeniden şekillendirmeye çalışan Avrupa Birliği (AB), Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması ve Türkiye genelindeki barışçıl protestolara yönelik sert müdahalelere rağmen Ankara’ya karşı sessizliğini koruyor. Uzmanlara göre bu sessizlik, Avrupa’nın demokrasi gibi temel değerleriyle jeopolitik çıkarları arasında sıkışıp kaldığını bir kez daha ortaya koyuyor.

Aday Ülkeye Göstermelik Tepkiler

Kağıt üzerinde hâlâ AB’ye aday ülke olan Türkiye, aynı zamanda NATO üyesi olarak Avrupa savunmasının önemli bir parçası. Ancak 15 Temmuz darbe girişiminin ardından artan insan hakları ihlalleri, muhalefetin bastırılması ve yargı bağımsızlığının aşındırılması AB ile Ankara arasındaki ilişkilere ciddi zarar verdi.

Buna rağmen, İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması ve protestoculara karşı orantısız güç kullanılması gibi olayların yaşandığı bir dönemde AB’den gelen açıklamaların oldukça cılız ve temkinli olması dikkat çekti. Fransa ve Almanya'dan gelen bireysel eleştiriler dışında, Brüksel’deki kurumsal duruşta belirgin bir geri çekilme söz konusu.

AB Komisyonu Sözcüsü Guillaume Mercier, “Türkiye’yi demokratik değerlere bağlı kalmaya çağırıyoruz” demekle yetindi. Olası görüşmelerin iptal edilip edilmeyeceği soruları ise yanıtsız kaldı.

Jeopolitik Çıkarlar Önde

Brüksel merkezli European Policy Centre’dan Amanda Paul, Avrupa’nın çekimser tavrının ardında açık bir jeopolitik hesap olduğunu söylüyor. ABD’nin uluslararası alandaki belirsizliği ve Donald Trump’ın olası dönüşüyle birlikte Avrupa, kıta savunmasında Washington’a olan bağımlılığını sorgulamaya başladı.

Bu süreçte Türkiye, NATO içinde ABD’den sonra en büyük kara ordusuna sahip olması ve Karadeniz, Orta Doğu ve Kafkasya’daki konumuyla “vazgeçilmez bir ortak” haline geldi. Paul, Türk savunma sanayisinin Avrupa’daki silah kıtlığı ortamında önemli bir alternatif olarak görüldüğünü ve bunun da Erdoğan’a içeride daha rahat hareket etme cesareti verdiğini belirtiyor.

Erdoğan: Dışarıda Güçlü, İçeride Baskıcı

Son aylarda Erdoğan’ın dış politikada giderek daha merkezi bir aktör haline geldiği görülüyor. AB liderleri Ukrayna’ya barış gücü planlarını görüşürken Erdoğan’ı bilgilendiriyor, Türkiye Suriye ve Güney Kafkasya gibi kriz alanlarında önemli bir rol üstleniyor. Erdoğan da bu durumu, içeride daha otoriter adımlar atmak için bir fırsat olarak kullanıyor.

Sessizlik Erdoğan’ı Cesaretlendiriyor

Fransız akademisyen Jean Marcou, Avrupa’nın Türkiye’deki hak ihlallerine tepkisizliğini şu sözlerle özetliyor:

“Türkiye’de yaşananların ağırlığı ile Avrupa’nın tepkisi arasında açık bir orantısızlık var. Avrupalılar geç kaldı ve Erdoğan bunun farkında.”

Marcou’ya göre AB, Türkiye’yi kaybetmek istemediği için sessiz kalıyor. Ancak bu sessizlik, hem Türkiye’deki demokrasi mücadelesini yalnızlaştırıyor hem de Avrupa’nın kendi değerlerini aşındırıyor.

Değerler ve Çıkarlar Arasında Kalan Bir Avrupa

Strasbourg’da toplanacak Avrupa’daki belediye başkanlarının İstanbul’daki mevkidaşlarıyla dayanışma içinde olacağı ve İmamoğlu’nun tutuklanmasını kınayacağı bekleniyor. Ancak bu tür sembolik desteklerin ötesinde, Brüksel’in güçlü ve net bir tutum alması konusunda umutlar zayıf.

Jean Marcou’nun ifadesiyle:

“Eğer Türkiye'de baskılar artarsa Avrupalılar sesini yükseltmek zorunda kalabilir. Ama her durumda değerler ile çıkarlar arasındaki çelişki onları sınırlayacaktır.”

Sonuç: Avrupa İçin Demokrasi, Ancak Müsaitse

Türkiye’de yaşanan ağır hak ihlallerine karşı Avrupa’nın sessizliği, demokratik değerlerin ancak jeopolitik çıkarlarla çelişmediği sürece savunulacağını bir kez daha gösterdi. AB, Ankara karşısında ya değerlerine sahip çıkacak ya da Erdoğan gibi otoriter liderlerin cesaretini perçinleyen bir pasiflikle yoluna devam edecek.

@welgmedya.com