WELG | Erbil –  ABD Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, çekilmenin ardından yaptığı açıklamada Washington’ın Irak’a “sırtını dönmediğini” vurguladı. Barrack, Bağdat, Erbil, bölgesel ortaklar ve Amerikan çıkarlarının yeni bir stratejik çerçevede bir araya getirildiğini belirterek ABD’nin Irak’ta artık “garnizon olarak değil, dost olarak” bulunacağını söyledi.

Son Amerikan Askerleri Erbil’den Ayrıldı

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Amerikan askerleri ve askeri teçhizatının Erbil Hava Üssü’nden çekilmesinin 30 Eylül’de tamamlandığını resmen duyurdu.

Erbil, ABD öncülüğündeki IŞİD karşıtı koalisyonun Irak’taki son önemli operasyon merkezlerinden biriydi. CENTCOM’a göre çekilme, ABD ile Irak arasındaki ilişkinin sona ermesi değil, askeri ilişkinin farklı bir modele geçirilmesi anlamına geliyor.

Operation Inherent Resolve’un ortak görev gücü ise tamamen dağıtılmadı. Komuta merkezi Ürdün’e taşındı ve IŞİD’e karşı Suriye merkezli operasyonların sürdürülmesi planlanıyor.

Barrack: Amerika Garnizon Olarak Değil, Dost Olarak Kalacak

ABD Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, Amerikan askerlerinin Irak’a ilk girişinin üzerinden 23 yıl geçtiğine dikkat çekti.

Barrack, Başkan Donald Trump’ın askerlerin eve dönüş sürecini tamamladığını belirterek bunun Washington’ın Irak’ı terk etmesi anlamına gelmediğini söyledi.

Barrack’a göre yeni denklemde Bağdat ve Erbil ile ilişkiler doğrudan Amerikan askeri varlığı yerine siyasi, diplomatik ve güvenlik iş birliği üzerinden yürütülecek.

ABD’nin mesajı böylece iki parçadan oluşuyor: Irak’taki sürekli Amerikan askeri konuşlanması sona erdi ancak Washington’ın Irak ve Kürdistan Bölgesi ile güvenlik ilişkisi devam edecek. CENTCOM da Amerikan güçlerinin bölgedeki başka üslerden Irak güvenlik güçleri ve Peşmerge ile ortaya çıkabilecek tehditlere karşı çalışmayı sürdüreceğini bildirdi.

Kürdistan Bölgesi Açısından En Büyük Sorun: Hava Savunması

Çekilmenin Erbil açısından en somut sonuçlarından biri hava savunmasında ortaya çıkıyor.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi Peşmerge Bakanlığı, Amerikan ve koalisyon güçlerinin ayrılmasının ardından bölgede onların yerine geçecek bir hava savunma sisteminin kurulmamış olmasından açıkça endişe duyduğunu açıkladı.

Bakanlığa göre son dönemde ABD-İran çatışmaları sırasında Kürdistan Bölgesi’ne binden fazla insansız hava aracı ve balistik füze isabet etti veya yöneldi; saldırıların bazıları sivil bölgelerde can kaybı, yaralanma ve maddi hasara yol açtı.

Peşmerge Bakanlığı, Kürdistan Bölgesi hava sahasının Irak hava sahasının bir parçası olduğunu hatırlatarak bundan sonraki dönemde Erbil’in hava saldırılarına karşı korunmasında temel sorumluluğun Bağdat hükümetine ait olduğunu vurguladı.

Erbil Artık Bağdat’ın Hava Savunmasına Daha Fazla Bağımlı

Bu durum Kürdistan Bölgesi açısından stratejik bir değişiklik anlamına geliyor.

ABD güçleri Erbil’de bulunduğu sürece Amerikan askeri tesislerinin korunması için konuşlandırılan savunma kapasitesi dolaylı olarak Kürdistan Bölgesi açısından da caydırıcılık sağlıyordu. Amerikan askerleri ve sistemlerinin ayrılmasıyla bu fiili koruma katmanı ortadan kalkıyor.

Bağdat yönetimi ise bir güvenlik boşluğu oluşmayacağını savunuyor. Irak Silahlı Kuvvetleri Başkomutanlığı Sözcüsü Sabah el-Numan, gelişmiş hava savunma sistemleri, orta ve uzun menzilli radarlar ile füze ve İHA savunma sistemlerinin Irak’a teslim edileceğini açıkladı.

Ancak bu sistemlerin Kürdistan Bölgesi’ne ne ölçüde ve hangi takvimle koruma sağlayacağı yeni dönemin önemli sorularından biri.

İkinci Risk: İran ve İran’a Yakın Silahlı Gruplar

ABD’nin çekilmesi Kürdistan Bölgesi açısından yalnızca IŞİD meselesi olarak görülmüyor.

Erbil açısından İran ve Irak içindeki İran bağlantılı silahlı gruplar da güvenlik denkleminde önemli bir yer tutuyor.

ABD askerlerinin ayrılması İran’a yakın bazı Iraklı silahlı gruplar tarafından memnuniyetle karşılandı. Buna karşılık bu grupların tamamen silahsızlandırılması veya devlet güvenlik kurumlarıyla bütünleştirilmesi henüz tamamlanmış değil. Silahsızlanmaya ilişkin takvimin Haziran 2027’ye kadar uzatıldığı bildiriliyor.

Bu nedenle Erbil açısından temel soru, Amerikan askerlerinin ayrılmasının ardından Bağdat’ın devlet dışındaki silahlı yapıların faaliyetlerini ne ölçüde kontrol edebileceği olacak.

Barrack’ın “Tek Komuta” Mesajı Erbil İçin de Önemli

Tom Barrack’ın açıklamasındaki en önemli siyasi mesajlardan biri, Irak’taki bütün silahlı güçlerin “tek devlet ve tek komuta zinciri” altında toplanması çağrısı oldu.

Barrack, Amerikan askerlerinin ayrılmasının Irak Başbakanı Ali el-Zeydi ve Irak halkı açısından bütün silahlı yapıları devlet çatısı altında toplamak için yeni bir fırsat oluşturduğunu söyledi.

Bu söylem öncelikle İran bağlantılı milislerin devlet kontrolüne alınması tartışmasıyla ilişkili olsa da Irak’ın federal güvenlik yapısı nedeniyle Kürdistan Bölgesi açısından da yakından izlenecek.

Peşmerge güçleri Irak’ın anayasal güvenlik sistemi içinde ayrı bir konuma sahip. Erbil, Peşmerge’nin statüsünün korunmasını isterken aynı zamanda yıllardır KDP ve KYB ekseninde bölünmüş birliklerin Peşmerge Bakanlığı çatısı altında birleştirilmesi için reform yürütüyor.

Peşmerge Bakanlığı, eylül ayında yeniden yapılanmanın önemli bir aşamasının tamamlandığını ve güçlerin birleşik komuta-kontrol yapısı altında iki bölgesel askeri komutanlık şeklinde yeniden organize edildiğini açıkladı.

Erbil-Bağdat Güvenlik İş Birliği Daha Önemli Hale Geliyor

ABD askerlerinin sahadan çekilmesi Erbil ile Bağdat arasındaki güvenlik koordinasyonunun önemini artırıyor.

Özellikle Kürdistan Bölgesi ile federal Irak arasındaki tartışmalı bölgelerde geçmişte oluşan güvenlik boşlukları IŞİD hücrelerinin hareket alanı bulmasına neden olmuştu.

Bağdat yönetimi şimdi Irak ordusu ile Peşmerge arasındaki güvenlik boşluklarının kapatıldığını ve iki taraf arasındaki koordinasyonun geliştirileceğini söylüyor.

Dolayısıyla Amerikan askerlerinin çekilmesinden sonraki dönemde Erbil’in güvenliği daha fazla Peşmerge-Irak ordusu koordinasyonuna bağlı hale gelecek.

ABD-Peşmerge İlişkisi Bitiyor mu?

Hayır. Mevcut açıklamalar Washington’ın Peşmerge ile güvenlik ilişkisini tamamen sona erdirmeyi planlamadığını gösteriyor.

ABD ile Kürdistan Bölgesi arasında 2016’da imzalanan ve 2022’de güncellenen Peşmerge reform ve destek anlaşmasının mevcut mekanizması 30 Eylül’de sona erdi. Ancak Kürdistan Bölgesi yetkilileri bunun Amerikan askeri yardımının tamamen kesilmesi anlamına gelmediğini, eğitim, askeri danışmanlık, lojistik ve kapasite geliştirme alanlarında iş birliğinin devam etmesinin beklendiğini belirtiyor.

CENTCOM da 30 Eylül sonrasında ABD’nin Kürdistan Bölgesi’nin güvenliğine bağlılığının devam edeceğini ve bölgedeki Amerikan güçlerinin gerektiğinde Irak güvenlik güçleri ve Peşmerge ile çalışabileceğini açıkladı.

ABD’nin BM Büyükelçisi Michael Waltz da çekilmeden günler önce Washington-Erbil ilişkisini “sağlam” olarak tanımlayarak ABD’nin İran kaynaklı saldırılara karşı hem Erbil hem Bağdat ile çalışmayı sürdüreceğini söyledi.

Kürdistan Bölgesi İçin Ne Değişiyor?

ABD’nin çekilmesi, Kürdistan Bölgesi’nin Washington ile ittifakının sona erdiği anlamına gelmiyor; ancak ilişkinin niteliği değişiyor.

Erbil artık kendi topraklarında sürekli konuşlanmış Amerikan birliklerinin sağladığı doğrudan askeri caydırıcılığa sahip olmayacak. Bunun yerine ABD desteğinin uzaktan istihbarat, eğitim, danışmanlık, lojistik ve bölgesel askeri kapasite üzerinden sürdürülmesi öngörülüyor.

Bu da Kürdistan Bölgesi açısından üç temel sonucu beraberinde getiriyor:

Birincisi, İran kaynaklı füze ve İHA saldırılarına karşı hava savunması Erbil’in en önemli güvenlik açığı haline geliyor.

İkincisi, Peşmerge ile Irak ordusu arasındaki koordinasyon ve Peşmerge’nin kendi içindeki birleşme süreci daha kritik hale geliyor.

Üçüncüsü ise Washington-Erbil ilişkisi askeri birliklerin fiziksel varlığından siyasi ve stratejik ortaklık modeline geçiyor.

Bu nedenle 30 Eylül’de gerçekleşen çekilme Erbil açısından “ABD Kürdistan Bölgesi’ni terk etti” şeklinde okunmaktan çok, ABD’nin doğrudan askeri korumasının sona erdiği ve Kürdistan Bölgesi’nin güvenlik yükünün daha büyük bölümünü kendi kurumları ile Bağdat üzerinden taşımak zorunda kalacağı yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirilebilir. Bu son değerlendirme, CENTCOM, KRG ve Irak hükümetinin mevcut açıklamalarından çıkan stratejik tabloya dayanıyor; yeni güvenlik düzenlemelerinin pratikte nasıl işleyeceği ise henüz netleşmiş değil.

@welgmedya.com