WELG | WASHINGTON — ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran’a yönelik “Operation Economic Outcast” adlı yeni yaptırım kampanyasını başlattıklarını açıkladı. Bessent, Tahran’la ekonomik ilişkilerini sürdüren üçüncü ülkelerin ABD’nin misillemesiyle karşılaşacağını söyledi.

ABD Başkanı Donald Trump’ın “ekonomik D-Day” olarak tanımladığı yaptırım paketi, doğrudan İran’dan çok bu ülkeyle ticaret yapan devletleri, şirketleri ve finans kuruluşlarını hedefliyor.

Bessent, basın toplantısında yaptırımların uygulanabileceği ülkelerin isimlerini açıklamadı. Ancak İran’ın en büyük ticaret ortakları arasında Çin, Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri bulunuyor.

“Gri Alanda Çalışmak Artık Kabul Edilemez”

İran’la ekonomik ilişki kuran kişi ve kurumları uyaran Bessent, “Bu rejimle her türlü ekonomik ilişki, sorumluları Amerikan gücünün tüm erişimine maruz bırakacak” dedi.

Bessent, İran’la ticarette “gri alanlarda çalışmanın artık kabul edilebilir olmadığını” belirtti.

Yeni paket; dijital varlıklar, altın, havacılık, teknoloji ve denizcilik sektörlerine yaptırımlar getirirken ikincil yaptırımların kapsamını da genişletiyor.

Türkiye de Yaptırımlardan Etkilenebilir

Bloomberg, yaptırım paketinin açıklanmasından önce İran’ın önemli ticaret ortakları Çin, Türkiye ve Hindistan’ın yeni önlemlerden etkilenebileceğini bildirmişti.

ABD basınına göre yaptırımların etkili olabilmesi için Washington’ın Çin, Rusya, Hindistan, Pakistan, Katar ve Türkiye gibi ülkelerle karşı karşıya gelmesi gerekebilir.

Türkiye, doğal gaz ihtiyacının neredeyse tamamını ithalatla karşılıyor. İthal edilen doğal gazın yaklaşık yüzde 13’ü İran’dan temin ediliyor.

25 Yıllık Doğal Gaz Anlaşması Sona Erdi

Türkiye ile İran arasında 1996’da imzalanan ve 2001’de sevkiyatın başladığı 25 yıllık doğal gaz anlaşması, 29 Temmuz 2026’da sona erdi.

Anlaşma, Tebriz-Ankara boru hattı üzerinden yılda 9,6 milyar metreküpe kadar doğal gaz taşınmasına imkân sağlıyordu.

Savaş nedeniyle tarafların yeni bir anlaşma müzakere edemediği belirtilirken sektör kaynakları, gaz akışının mücbir sebep düzenlemeleri kapsamında geçici olarak sürebileceğini ifade ediyor. Yeni bir uzun vadeli anlaşma ise henüz açıklanmadı.

Türkiye, sıvılaştırılmış doğal gaz ithalat altyapısını genişleterek ve Karadeniz’deki Sakarya Gaz Sahası’nda üretimi artırarak İran’a bağımlılığını azaltmaya çalışıyor.

Ancak İran’dan gelen doğal gaz, altyapısı bu hatta göre şekillenen Doğu Anadolu için önemini koruyor.

Türkiye, İran’ın Üçüncü Büyük Ticaret Ortağı

Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre Türkiye, 2023 ve 2024 yıllarında ithalat ve ihracat bakımından İran’ın üçüncü büyük ticaret ortağı oldu.

İran, Türkiye’nin en fazla ihracat yaptığı ülkeler arasında 22’nci, en fazla ithalat yaptığı ülkeler arasında ise 28’inci sırada bulunuyor.

İran, Türkiye’den ağırlıklı olarak sanayide kullanılan ara mallar, kimyasal ürünler ve tekstil malzemeleri alıyor. Türkiye’ye ise daha çok demir ve çelik ihraç ediyor.

Ankara yönetimi şimdiye kadar İran’la ticaretini azaltacağı yönünde bir açıklama yapmadı. Türkiye, tek taraflı ABD yaptırımlarını uygulamak zorunda olmadığını savunuyor.

Yaptırımlar Hemen Uygulanmayacak

Bessent, ikincil yaptırımların büyük bölümünün hemen yürürlüğe girmeyeceğini söyledi.

Ülkelere ve şirketlere İran’la ilişkilerini gözden geçirmeleri için süre tanınacağını belirten Bessent, “Herkese kötü davranışı düzeltme fırsatı veriyoruz. Küresel finans sistemini neden havaya uçurmak isteyeyim?” dedi.

Yaptırımlar için kesin takvim vermeyen Bessent, “Sonsuz sabrımız yok” ifadelerini kullandı ve hafta sonuna kadar büyük bir finans kuruluşunun hedef alınabileceğini açıkladı.

İran’dan Karşılık Tehdidi

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, yaptırımlara destek veren ülkelere “sarsıcı biçimde” karşılık verileceğini ve bu ülkelerin düşman kabul edileceğini söyledi.

İran Merkez Bankası Başkanı Abdolnaser Hemmati ise açıklanan yaptırımların yeni bir kısıtlama getirmediğini savundu. Hemmati, İran’ın şubat ayında başlayan savaştan bu yana döviz rezervlerini güçlendirdiğini belirtti.

Yaptırım açıklamasının ardından İran riyali, dolar karşısında 2,02 milyon seviyesine gerileyerek rekor değer kaybı yaşadı.

Birleşik Arap Emirlikleri de ABD’nin açıklamasından önce İran’la bütün ticari ilişkilerini sonlandırdığını duyurdu.

@welgmedya