WELG | Brüksel – Avrupa Birliği Komisyonu, Birliğin yeni bir genişleme dalgasına hazırlanması amacıyla kapsamlı bir yol haritası açıkladı. Özellikle Ukrayna, Moldova, Arnavutluk ve Karadağ’ın üyelik süreçlerini yakından ilgilendiren paket; aday ülkelerin bazı AB politikalarına tam üyelikten önce dahil edilmesini, müzakerelerde kararların hızlandırılmasını ve üyelik sonrasında reformlardan geri dönüşe karşı daha güçlü önlemler alınmasını öngörüyor.

Aday ülkeler üyelikten önce bazı AB politikalarına katılabilecek

Komisyonun kabul ettiği hazırlık paketinin temel unsurlarından biri “aşamalı bütünleşme” modeli olacak.

Buna göre gerekli şartları yerine getiren aday ülkeler, tam üyelik gerçekleşmeden enerji, ulaştırma, dijital politikalar ve savunma gibi stratejik alanlarda AB sistemlerine daha fazla dahil olabilecek.

Amaç, uzun yıllar sürebilen üyelik müzakereleri tamamlanmadan önce aday ülkelerin vatandaşları ve işletmelerinin AB entegrasyonunun bazı somut avantajlarından yararlanmasını sağlamak.

Ancak bu imkanlar otomatik olmayacak. Ülkelerin reform performansı, AB politikalarını uygulamaya hazır olup olmadığı ve Birlikle stratejik uyumu ayrı ayrı değerlendirilecek.

Şartların yerine getirilmemesi veya reformlarda geriye gidilmesi halinde sağlanan imkanların geri alınması da mümkün olacak.

Oybirliği şartının bazı aşamalarda kaldırılması öneriliyor

Paketin üyelik sürecini doğrudan hızlandırabilecek en önemli bölümlerinden biri karar alma mekanizmasına ilişkin.

Komisyon, katılım müzakerelerinde birbirleriyle bağlantılı politika başlıklarının oluşturduğu kümelerin açılması ve bazı ara kararların alınmasında oybirliği yerine nitelikli çoğunluk sistemine geçilmesini öneriyor.

Böylece bir aday ülkenin müzakerelerinde her ara aşamada 27 üye ülkenin tamamının onayının alınması gerekmeyebilecek.

Ancak bu öneri, aday ülkelerin otomatik olarak veya daha düşük standartlarla AB üyesi yapılacağı anlamına gelmiyor. Üyelik için gerekli reform ve kriterlerin karşılanması şartı devam edecek.

Üyelikten sonra reformlardan geri dönüşe karşı yeni önlemler

Komisyon yalnızca yeni ülkelerin AB’ye girişini kolaylaştırmayı değil, üyelik sonrasında demokrasi, hukukun üstünlüğü ve temel haklar alanında geriye gidişi önlemeyi de hedefliyor.

Gelecekte imzalanacak katılım antlaşmalarına, müzakere sürecinde verilen taahhütlerden ciddi biçimde geri dönülmesi durumunda kullanılabilecek daha güçlü güvenceler eklenmesi planlanıyor.

Ekonomi, iç pazar, adalet ve içişleri alanlarında uygulanabilecek koruyucu tedbirlerin süresi de uzatılabilecek.

AB’nin temel değerlerinin veya Birlikle işbirliği yükümlülüğünün ciddi biçimde ihlal edildiği en ağır durumlarda ilgili ülkenin AB Konseyindeki oy haklarının askıya alınması da gündeme gelebilecek.

Ukrayna’nın tarım sektörü için özel düzenleme

Paketin en dikkat çekici başlıklarından biri Ukrayna’nın olası üyeliğinin Avrupa tarım politikası üzerindeki etkisi.

Ukrayna’nın son derece büyük ve üretken bir tarım sektörüne sahip olması nedeniyle bazı hassas tarım ürünleri için özel düzenlemeler yapılması öneriliyor.

Buna göre Ukrayna’ya sağlanacak mali destek ve bazı ürünlerin AB pazarına erişimi konusunda sınırlamalar uygulanabilecek.

Bununla birlikte Ukrayna’nın tam üyelik halinde diğer üyeler gibi AB’nin Ortak Tarım Politikası içinde yer alabilmesinin önü açık tutuluyor.

Marta Kos: “Aşamalı bütünleşme tam üyeliğin yerine geçmez”

AB Komisyonunun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos, Strazburg’da yaptığı açıklamada yeni modelin aday ülkelere tam üyelik yerine sunulan ikinci sınıf bir statü olmadığını vurguladı.

Kos, “Aşamalı bütünleşme, tam üyeliğin yerine geçmez. Genişlemeyi hızlandıran bir araçtır” dedi.

Yeni üyelerin mevcut üyelerle eşit haklara sahip olması gerektiğini belirten Kos, “İki kademeli bir üyelik istemiyoruz” ifadelerini kullandı.

Kos ayrıca hukukun üstünlüğü, demokrasi ve temel haklar alanında ciddi ihlaller yaşanması halinde mali desteğin kesilmesini veya oy haklarının sınırlandırılmasını daha kolay hale getirmek istediklerini söyledi.

Dört ülke için 28 Ekim’de ayrı yol haritaları

Komisyonun bir sonraki önemli adımı 28 Ekim’de atması planlanıyor.

Karadağ, Arnavutluk, Moldova ve Ukrayna için yayımlanacak genişleme raporlarıyla birlikte ülkelere özel yol haritalarının da sunulması hedefleniyor.

Bu yol haritalarında öngörülen takvimler ve yerine getirilmesi gereken somut hedefler bulunacak.

Kos, üyelik sürecinin her ülkenin kendi reform performansına dayanacağını ve aday ülkeler için “kestirme yol” olmayacağını vurguladı.

Karadağ 2028’de AB’nin 28. üyesi olabilir

Komisyonun açıklamalarında en somut takvim Karadağ için ortaya konuldu.

Kos, gerekli reformların sürdürülmesi halinde Karadağ’ın üyelik müzakerelerinin teknik bölümünü bu yılın sonunda veya gelecek yılın başında tamamlayabileceğini söyledi.

Bunun gerçekleşmesi halinde katılım antlaşmasının gelecek yıl imzalanması gündeme gelebilecek.

Karadağ’ın hedefi 2028 yılında Avrupa Birliği’nin 28. üyesi olmak. Komisyon da bu hedefi desteklediğini açıkladı. Ancak takvim, reformların tamamlanması ve üyelik için gerekli siyasi ve hukuki onay süreçlerinin sonuçlanmasına bağlı olacak.

AB yeni genişleme dönemine hazırlanıyor

Yeni paketle Brüksel, bir taraftan aday ülkelerin AB ile bütünleşmesini hızlandırmaya, diğer taraftan genişlemenin Birliğin bütçesi, kurumları ve karar alma mekanizmaları üzerindeki etkisini kontrol altında tutmaya çalışıyor.

Ukrayna ve Moldova’nın üyelik perspektifi Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşı sonrasında çok daha stratejik bir boyut kazanırken, Karadağ ve Arnavutluk açısından Batı Balkanlar’ın uzun süredir devam eden AB üyelik süreci öne çıkıyor.

Komisyonun hazırladığı paketin ekim ayında yapılacak AB liderler zirvesindeki genişleme ve kurumsal reform görüşmelerinin de önemli gündem maddelerinden biri olması bekleniyor.

@welgmedya.com